İ Harfi ile Başlayan Terimler

İbra (Yönetim Kurulu)

Genel kurulun, yönetim kurulu üyelerini belirli bir hesap dönemi için sorumluluktan kurtarmasıdır. TTK m. 424 uyarınca ibra kararı, sorumluluk davasını düşüren bir etkiye sahiptir.

İbraz Süreleri

Kıymetli evrakın borçluya ödeme için sunulması gereken sürelerdir. Çekte düzenlendiği yerde ödenecekse 10 gün, aynı kıtada ise 1 ay, başka kıtada ise 3 aydır (TTK m. 796).

İcap

Bir sözleşmenin esaslı noktalarını içeren ve kabul edilmesi halinde sözleşmeyi kurmaya yeterli olan öneridir.

İcrai Davranış

Failin aktif bir hareketle suçun kanuni tanımındaki fiili gerçekleştirmesidir. Suçların büyük çoğunluğu icrai davranışla işlenir.

İcra İflas

Alacakların cebri icra yoluyla tahsilini ve borçlunun iflasını düzenleyen hukuk dalıdır.

İcra İflas Suçları

İcra ve iflas takibi sürecinde borçlunun mal kaçırma, ticareti terk etme gibi fiillerini cezalandıran suç grubudur. İİK m.331-345 arasında düzenlenmiştir.

İcrai Hareket

İcrai hareket, failin aktif bir davranışla suçun maddi unsurunu gerçekleştirmesidir. Ceza hukukunda suçların büyük çoğunluğu icrai hareketle işlenir.

İcra Takibi

Alacaklının alacağını borçludan zorla tahsil etmek amacıyla icra dairesine başvurarak başlattığı takip sürecidir.

İçtima

İçtima, birden fazla suçun bir araya gelmesi durumunda cezaların nasıl belirleneceğini düzenleyen ceza hukuku kurumudur. TCK m.42-44 arasında düzenlenmiştir.

İç Yönerge

Yönetim kurulunun görev ve yetkilerinin devrine ilişkin kuralları belirleyen iç düzenleyici belgedir.

İdare

Devletin yasama ve yargı dışındaki tüm faaliyetlerini yürüten, kamu hizmetlerini sunan organlar bütünüdür.

İdare Mahkemesi

İdari eylem ve işlemlerden doğan uyuşmazlıkları çözmekle görevli ilk derece mahkemesidir.

İdarenin Bütünlüğü

İdarenin kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğunu ifade eden anayasal ilkedir.

İdarenin Sorumluluğu

İdarenin eylem ve işlemleriyle kişilere verdiği zararları tazmin yükümlülüğüdür.

İdari Başvuru

İlgililerin idari işlem veya eylem hakkında idareye yaptığı ön başvurudur.

İdari Eylem

İdarenin irade beyanı dışında kalan, fiili davranışlarıyla meydana getirdiği sonuçlardır.

İdari İşlem

İdarenin kamu gücünü kullanarak tek taraflı irade beyanıyla hukuki sonuç doğuran işlemidir.

İdari İşlemin Unsurları

İdari işlemin hukuka uygunluğunun değerlendirildiği beş unsurdur: yetki, şekil, sebep, konu ve maksat.

İdari Kolluk

Kamu düzenini sağlamak amacıyla önleyici nitelikte faaliyet gösteren kolluk türüdür.

İdari Merci Tecavüzü

Davacının idari davayı görevli olmayan bir mahkemede açması durumudur.

İdari Sözleşme

İdarenin kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla özel hukuk kişileriyle yaptığı, kamu hukuku kurallarına tabi sözleşmedir.

İdari Vesayet

Merkezi idarenin yerinden yönetim kuruluşları üzerindeki denetim yetkisidir. Hiyerarşiden farklı olarak kanunla sınırlıdır.

İdari Yargı

İdarenin eylem ve işlemlerinden doğan uyuşmazlıkları çözen yargı koludur.

İddianame

İddianame, Cumhuriyet savcısının soruşturma sonunda yeterli şüpheye ulaşması halinde düzenlediği ve ceza davasının açılmasını sağlayan resmi belgedir. CMK m.170.

İddianamenin İadesi

Mahkemenin, iddianamenin yasal unsurları taşımadığına kanaat getirmesi halinde iddianameyi Cumhuriyet Başsavcılığına iade etmesidir (CMK m.174).

İfade Alma

İfade alma, şüphelinin Cumhuriyet savcısı veya kolluk tarafından soruşturma evresinde dinlenmesidir. CMK m.148.

Anayasa Hukuku

İfade Özgürlüğü

Herkesin düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkıdır.

İfa ile Sona Erme

Borçlunun borcunu tam ve gereği gibi yerine getirmesiyle borç ilişkisinin sona ermesidir.

İfa İmkânsızlığı

Borcun konusu olan edimin borçlunun kusuru olsun veya olmasın yerine getirilmesinin imkânsız hale gelmesidir.

İfa Yeri

Borcun yerine getirilmesi gereken yerdir. Para borçları alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde ödenir.

İfa Zamanı

Borcun yerine getirilmesi gereken andır. Belirlenmemişse borç derhal ifa edilebilir.

İflas (İİK)

Borçlarını ödeyemeyen tacirin malvarlığının tüm alacaklıları arasında paylaştırılmasını amaçlayan cebri icra yoludur.

İflas (Ticaret)

Tacirin borçlarını ödeyemez duruma gelmesi nedeniyle malvarlığının alacaklılar arasında paylaştırılması sürecidir.

İftira

Yetkili makamlara ihbar veya şikayette bulunarak ya da basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği halde hakkında soruşturma ve kovuşturma başlatılmasını ya da idari bir yaptırım uygulanmasını sağlamak için bir kimseye hukuka aykırı bir fiil isnat etme suçudur (TCK m.267).

İftira Suçu

İftira, yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak ya da basın ve yayın yoluyla işlemediğini bildiği halde bir kişiye suç isnat etme suçudur. TCK m.267.

İhaleye Fesat Karıştırma

Kamu kurum ve kuruluşları adına yapılan mal veya hizmet alım veya satımlarına ya da kiraya verme işlemlerine fesat karıştırma suçudur. TCK m.235'te düzenlenmiştir.

İhbar Tazminatı

Belirsiz süreli iş sözleşmesini bildirim süresine uymadan fesheden tarafın karşı tarafa ödemekle yükümlü olduğu tazminattır.

İhmali Hareket

İhmali hareket, failin hukuk düzeninin emrettiği bir davranışı yerine getirmemesi şeklinde gerçekleşen ve eylemsizlikle ortaya çıkan hareket türüdür. Gerçek ihmali suçlarda kanun doğrudan belirli bir davranışı emrederken, garantörsel ihmali suçlarda failin garantör sıfatı nedeniyle neticeyi önleme yükümlülüğü bulunur.

İhmali Suç

İhmali suç, failin hukuk düzeninin emrettiği bir davranışı yapmaması sonucu oluşan suç türüdür. Gerçek ihmali suçlar ve görünüşte (garantörsel) ihmali suçlar olmak üzere ikiye ayrılır.

İhtiyati Haciz

Para alacakları için alacaklının talebi üzerine borçlunun malvarlığına geçici olarak el konulmasını sağlayan geçici hukuki koruma tedbiridir.

İhtiyati Tedbir

Mevcut durumun değişmesini veya hakkın kullanımının engellenmesini önlemek amacıyla verilen geçici koruma kararıdır.

İkrah

Bir kişinin kendisinin veya yakınlarının hayatına, sağlığına veya malvarlığına yönelik tehditle hukuki işlem yapmaya zorlanmasıdır.

İlamlı İcra

Kesinleşmiş mahkeme kararına (ilama) dayanan alacağın cebri icra yoluyla tahsil edilmesidir.

İlamsız İcra

Mahkeme kararı olmaksızın alacaklının doğrudan icra dairesine başvurarak başlattığı takip yoludur.

İletişimin Tespiti ve Denetlenmesi

Belirli katalog suçlarda bir suç dolayısıyla yapılan soruşturma ve kovuşturmada hakim veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı kararıyla şüphelinin iletişiminin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınmasıdır (CMK m.135).

İletişimin Tespiti ve Dinlenmesi

İletişimin tespiti ve dinlenmesi, şüpheli veya sanığın telefon ve elektronik iletişiminin hâkim kararıyla izlenmesi, dinlenmesi ve kaydedilmesidir. CMK m.135.

İlgilinin Rızası

İlgilinin rızası, kişinin üzerinde mutlak surette tasarruf edebileceği bir hakkına ilişkin olmak üzere açıkladığı rızanın fiilin hukuka aykırılığını ortadan kaldırmasıdır. TCK m.26/2.

İlliyet Bağı

Zarar verici fiil ile meydana gelen zarar arasındaki neden-sonuç ilişkisidir.

İmar Kirliliğine Neden Olma

İmar kirliliğine neden olma, yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapma veya yaptırma suçudur. TCK m.184.

İmkânsızlık

Borcun konusunu oluşturan edimin borçlu veya herkes için yerine getirilemez hale gelmesidir.

İmtiyaz (İdare)

Kamu hizmetinin özel kişilere gördürülmesinde kullanılan, uzun süreli idari sözleşme yöntemidir.

İmtiyazlı Pay

Kâr payı, tasfiye payı, oy hakkı gibi konularda diğer paylara göre üstün haklar sağlayan pay türüdür.

In Dubio Pro Reo

In dubio pro reo (şüpheden sanık yararlanır), yargılama sonunda sanığın suçluluğu hakkında makul şüphe kalması halinde beraat kararı verilmesi gerektiğini ifade eden ilkedir.

İnfazda İyi Hal İndirimi

Hükümlünün ceza infaz kurumundaki davranışlarının iyi hal olarak değerlendirilmesi halinde koşullu salıverilme ve açık kuruma ayrılma süreleri bakımından sağlanan avantajdır.

İnfaz Hakimliği

İnfaz hakimliği, ceza infaz kurumlarındaki uygulamaların denetimini yapan ve hükümlü şikâyetlerini inceleyen yargı organıdır. 4675 sayılı Kanun.

İnfaz Hakimliğine İtiraz

İnfaz hakimliğinin kararlarına karşı ağır ceza mahkemesine yapılan itiraz yoludur. İtiraz süresi kararın tebliğinden itibaren yedi gündür.

İnfaz Hukuku

İnfaz hukuku, mahkeme kararıyla hüküm giyen kişilerin cezalarının yerine getirilmesine ilişkin kuralları düzenleyen hukuk dalıdır. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun.

İnfazın Ertelenmesi Halleri

Hapis cezasının infazının hastalık, hamilelik, hükümlünün yakınının ölümü veya ailenin ağır derecede mağduriyeti gibi sebeplerle geçici süre ertelenmesidir.

İnfazın Geri Bırakılması

İnfazın geri bırakılması, kesinleşmiş hapis cezasının infazının belirli nedenlerle ertelenmesidir.

İnfaz Rejimi

Hükümlülere uygulanan kısıtlama düzeyine göre belirlenen kapalı, açık veya çocuk infaz kurumu düzenlemelerinin bütünüdür.

İnsan Haysiyetinin Dokunulmazlığı İlkesi

Ceza ve infaz hukukunda hiçbir ceza veya güvenlik tedbirinin insan haysiyetiyle bağdaşmayacak nitelikte olamayacağını güvence altına alan anayasal ilkedir.

İnsan Ticareti Suçu

Zorla çalıştırmak, hizmet ettirmek, fuhuş yaptırmak, organ veya doku ticareti yapmak amacıyla kişilerin tehdit, baskı, cebir veya hile ile tedarik edilmesi, kaçırılması veya barındırılması suçudur (TCK m.80).

İnternet Yoluyla Hakaret

İnternet ve sosyal medya platformları aracılığıyla bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldırma suçudur. TCK m.125/2 kapsamında aleni hakaret olarak değerlendirilir.

İntifa Hakkı

Sahibine bir mal üzerinde kullanma ve yararlanma yetkisi veren sınırlı aynî haktır.

İntihara Yönlendirme

Başkasını intihara azmettiren, teşvik eden, başkasının intihar kararını kuvvetlendiren ya da intihara herhangi bir şekilde yardım eden kişinin işlediği suçtur (TCK m.84).

İpotek

Bir alacağın güvence altına alınması için taşınmaz üzerinde kurulan rehin hakkıdır.

Anayasa Hukuku

İptal Davası

Kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğünün anayasaya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'ne açılan davadır.

İptal Davası (İdari)

İdari işlemlerin hukuka aykırılığı iddiasıyla açılan ve işlemin iptalini amaçlayan idari dava türüdür.

İptal Davası (Kıymetli Evrak)

Zayi olan (kaybolan, çalınan veya kullanılamaz hale gelen) kıymetli evrakın mahkeme kararıyla iptal edilmesini sağlayan davadır (TTK m. 651-657).

İrade Beyanı

Kişinin hukuki sonuç doğurmak amacıyla iradesini dışarıya açıklamasıdır.

İrade-Beyan Uyumsuzluğu

Kişinin iç iradesi ile dışa yansıyan beyanı arasındaki uyumsuzluktur.

İrade Özerkliği

Kişilerin hukuki ilişkilerini kendi iradeleriyle özgürce düzenleyebilmeleri ilkesidir.

İrade Sakatlığı

Hukuki işlem yapan kişinin iradesinin hata, hile veya ikrah nedeniyle sakat oluşmasıdır.

İrtifak Hakkı

Bir taşınmaz üzerinde başka bir taşınmaz veya kişi yararına kurulan sınırlı aynî haktır.

İrtikâp

İrtikâp, kamu görevlisinin görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanarak kişilerden kendisine veya başkasına yarar sağlamasıdır. TCK md. 250'de düzenlenen bu suç; icbar suretiyle, ikna suretiyle ve hatadan yararlanma suretiyle olmak üzere üç şekilde işlenebilir. İrtikâp, zimmet ve rüşvet ile birlikte kamu idaresine karşı suçların en ağırlarındandır.

İşçi

Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişidir.

İşe İade

Geçersiz fesih yapılan işçinin mahkeme kararıyla işine geri dönmesini sağlayan hukuki yoldur.

İş Güvencesi

Belirli koşulları sağlayan işçilerin iş sözleşmesinin ancak geçerli nedenle feshedilebilmesini sağlayan koruma mekanizmasıdır.

İsim Hakkı

Herkesin adını kullanma, adının haksız olarak kullanılmasını önleme ve adı üzerinde düzeltme isteme hakkıdır.

İş Kazası

İşyerinde veya işin yürütülmesi nedeniyle meydana gelen, sigortalıyı bedenen veya ruhen engelli hale getiren olaydır.

Islah

Taraflardan birinin yapmış olduğu usul işlemini tamamen veya kısmen düzeltmesidir.

İşlemin Geri Alınması

İdarenin hukuka aykırı bir işlemini geriye etkili olarak ortadan kaldırmasıdır.

İşlemin Kaldırılması

İdarenin hukuka uygun bir işlemini ileriye etkili olarak sona erdirmesidir.

İşlenemez Suç

Fiilin, suçun konusunun bulunmaması veya kullanılan aracın elverişsizliği nedeniyle tamamlanmasının mümkün olmadığı haldir (TCK m.35/2). Ceza indirimi veya ceza verilmemesi mümkündür.

İşletme Adı

Ticari işletmeyi tanıtmak ve diğer işletmelerden ayırt etmek amacıyla kullanılan addır. Ticaret unvanından farklı olarak işletme adı, işletmenin kendisine aittir ve serbestçe belirlenebilir. TTK m. 53 ile düzenlenmiştir.

İşlevler Ayrılığı İlkesi

Anonim şirketlerde yönetim kurulu, genel kurul ve denetim organlarının birbirinden bağımsız ve ayrı görev alanlarına sahip olmasını ifade eden ilkedir. Her organ kendi yetki alanında karar alır; organların görev ve yetkileri birbirinin yerine kullanılamaz.

İş Mahkemesi

İş hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıkları çözmekle görevli özel mahkemedir.

İspat Yükü

Bir vakıanın doğruluğunu kanıtlama yükümlülüğünün taraflardan hangisine ait olduğunu belirleyen kuralldır.

İş Sağlığı ve Güvenliği

İşyerinde çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumaya yönelik önlemleri düzenleyen hukuk dalıdır.

İşsizlik Sigortası

İşsiz kalan sigortalılara belirli süre ve miktarda gelir sağlayan zorunlu sigorta koludur.

İş Sözleşmesi

İşçinin bağımlı olarak iş görmeyi, işverenin de ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.

İstinaf

İlk derece mahkemesi kararlarına karşı bölge adliye mahkemesine (BAM) yapılan olağan kanun yolu başvurusudur (CMK m.272-285). Hem maddi hem hukuki yönden denetim yapılır.

İstinaf (HMK)

İlk derece mahkemesi kararlarının bölge adliye mahkemesi tarafından hem maddi hem hukuki yönden incelenmesi kanun yoludur.

İstinaf Kanun Yolu

İstinaf, ilk derece mahkemesi kararlarına karşı başvurulan ve hem maddi olay hem hukuki denetim yapılan olağan kanun yoludur. CMK m.272-285.

İştirak

İştirak, birden fazla kişinin bir suçun işlenmesine katılmasıdır. TCK m.37-41 arasında faillik, azmettirme ve yardım etme şeklinde düzenlenmiştir.

İştirak Halinde İşlenen Suçlarda Ceza Tayini

Suça iştirak eden her failin kendi kusurluluk derecesine göre ayrı ayrı cezalandırılması ilkesidir. TCK uyarınca her bir iştirak edenin cezası bireysel olarak belirlenir.

İştirak Nafakası

Boşanma sonrası velayeti kendisine bırakılmayan eşin çocuğun bakım ve eğitim giderleri için ödediği nafaka türüdür.

İştirak Türleri

İştirak türleri, bir suçun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi halindeki katılım biçimlerini ifade eder. TCK'da faillik, azmettirme ve yardım etme olarak üçe ayrılır.

İş ve Çalışma Hürriyetinin İhlali

İş ve çalışma hürriyetinin ihlali, cebir veya tehdit kullanarak ya da hukuka aykırı başka davranışlarla bir kimsenin iş ve çalışma hürriyetini engelleme suçudur. TCK m.117.

İşveren

İşçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişi ya da tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlardır.

İtiraz

Hakim kararları ile kanunun gösterdiği hallerde mahkeme kararlarına karşı ilgililerin başvurabildiği olağan kanun yoludur (CMK m.267-271). Kararı veren merci veya üst merci inceler.

İtiraz (Ceza Muhakemesi)

İtiraz, hâkim veya mahkeme kararlarına karşı başvurulabilen olağan kanun yoludur. CMK m.267-271.

İtiraz (Medeni)

Bir hakkın doğmadığını veya sona erdiğini ileri sürme halidir. Hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınır.

Anayasa Hukuku

İtiraz Yolu

Görülmekte olan davada uygulanacak normun anayasaya aykırı olduğu kanısına varan mahkemenin konuyu Anayasa Mahkemesi'ne taşımasıdır.

İtiyadi Suç

Suçun oluşması için aynı fiilin birden fazla kez tekrarlanmasının gerekli olduğu suç tipidir. Tek bir hareket suçun oluşması için yeterli değildir; fiilin alışkanlık haline getirilmesi aranır.

İyi Halli Olma

İyi halli olma, hükümlünün ceza infaz kurumunda disiplinli ve kurallara uygun davranması durumudur. Koşullu salıverilme ve açığa ayrılma için temel şarttır.

İyi Niyet

Bir hakkın kazanılmasında gerekli özeni gösteren ve durumun gerektirdiği dikkat ve itinayı sarfeden kişinin hukuki durumudur.

İYUK

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu; idari yargılama usulünü düzenleyen temel kanundur.