Son güncelleme:
İradi Alkol ve Uyuşturucu: İradi alkol ve uyuşturucu, ceza hukukunda failin kendi iradesiyle alkol veya uyuşturucu madde alarak bu durumda suç işlemesi halinde ceza sorumluluğunun kalkmamasını ifade eder. 5237 sayılı TCK m.34/2 düzenler. Geçici nedenler kuralının (m.34/1) bu istisnası actio libera in causa doktrinine dayanır. Sarhoş halde araç kullanan, uyuşturucu etkisinde kavga eden kişi tam ceza alır.
İradi alkol ve uyuşturucu, ceza hukukunda failin kendi iradesiyle alkol veya uyuşturucu madde alarak bu durumda suç işlemesi halinde ceza sorumluluğunun kalkmamasını ifade eder. TCK m.34/2 doğrudan bu durumu düzenler.
TCK m.34/2 — "İradî olarak alınan alkol veya uyuşturucu madde etkisinde suç işleyen kişi hakkında birinci fıkra hükmü uygulanmaz."
Geçici Nedenler (TCK m.34/1) kuralının önemli bir istisnasıdır. Mantığı Actio Libera in Causa doktrinine dayanır: kişi alkol/uyuşturucuyu özgürce alma kararı verdiği anda kusur yeteneğine sahipti.
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| İradi alkol/uyuşturucu | Kişinin bilerek ve isteyerek alması |
| Suç işleme | Etki altında suç işlenmesi |
| Sonuç | Ceza tam uygulanır |
İradi: kişinin bilerek ve isteyerek alkol/uyuşturucu alması. İrade dışı kavramından farklı: (1) Bilgi: Kişi ne aldığını biliyor. (2) İsteme: Almak istiyor. (3) Cebir yok: Zorlama veya tehdit yok.
| Durum | İradi mi? | Sonuç |
|---|---|---|
| Kendi alkol içme | Evet | TCK m.34/2 — tam ceza |
| Arkadaş tehdidiyle alma | Hayır (cebir) | TCK m.34/1 — ceza yok |
| Çocuğa içkili çikolata verme | Çocuk için irade dışı | TCK m.34/1 |
| Reçeteli ilaç + alkol birleşimi | Tartışmalı; bilgi varsa iradi | Genelde m.34/2 |
| Bilmeden uyuşturuculu içecek | Kurban için irade dışı | TCK m.34/1 |
Sarhoş veya uyuşturuculu sürücü kaza yaparsa TCK m.34/2 uyarınca tam ceza alır. Ayrıca: (1) Bilinçli taksir veya olası kasıt değerlendirmesi (yüksek alkol seviyesi). (2) Trafik güvenliğini tehlikeye sokma (TCK m.179, 180) ek suç. (3) Ehliyet iptali (KTK m.51).
Alkollü kavgada öldürme/yaralama tam cezalandırılır. Alkol mazeret değil; aksine ağırlaştırıcı olarak değerlendirilebilir.
Sarhoş halde cinsel saldırı tam cezalandırılır. Alkol savunması kabul edilmez.
Tartışmalı doktrinel istisna.
Patolojik sarhoşluk (idiosyncratic intoxication): Kişi alkolün anormal ve beklenmedik psikiyatrik tepki yarattığı bir durumda olabilir. Doktrinde tartışmalı; bazı görüşler bu durumu TCK m.34/1 kapsamında geçici neden olarak değerlendirir.
Şartlar: (1) Kişi alkolün böyle etki yapacağını bilmiyor. **(2) Tepki anormal ve beklenmedik. **(3) Adli psikiyatri raporu ile tespit. Türk yargı pratiği: dar uygulama; çoğu durumda m.34/2 işler.
Actio Libera in Causa doktrini m.34/2'nin felsefi temelidir. Kişi alkol/uyuşturucu aldığı anda özgür iradesi vardı; sonradan kaybedilen kusur yeteneği sorumluluğu kaldırmaz.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi