Mahkemelerin ve hakimlerin karar verme sürecinde yasama ve yürütme organları dahil hiçbir makamdan emir ve talimat almaması ilkesidir (AY m.138). Hukuk devletinin vazgeçilmez unsurudur.
Devletin yasama ve yürütme işlemlerinin yargı organları tarafından hukuka uygunluk bakımından denetlenmesidir. Anayasa yargısı ve idari yargı bu denetimin iki temel ayağını oluşturur.
Adliye mahkemelerince verilen kararların son inceleme mercii olup temyiz incelemesi yapan en yüksek adli yargı organıdır (AY m.154). İçtihat birliğini sağlama görevi bulunur.
Türk milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılan, uyuşmazlıkları çözme ve hukuku uygulama yetkisidir (AY m.9). Hiçbir organ veya makam yargı yetkisini kullanamaz.
Milletvekillerinin yasama faaliyetlerini serbestçe yerine getirebilmeleri için tutuklama, sorguya çekilme ve yargılanmaya karşı koruyan güvencedir (AY m.83/2). Meclis kararıyla kaldırılabilir.
Milletvekillerinin Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden, ileri sürdükleri düşüncelerden hiçbir şekilde sorumlu tutulamaması güvencesidir (AY m.83/1). Mutlak ve süresiz bir korumadır.
Yasama yetkisinin Türk Milleti adına TBMM'ye ait olduğu ve bu yetkinin devredilemeyeceği ilkesidir. AY m.7'de düzenlenen bu ilke, yasama tekelini ve demokratik meşruiyeti güvence altına alır.
Herkesin yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkıdır (AY m.17). En temel insan hakkı olup diğer tüm hakların kullanılmasının ön koşuludur.
Kamu hizmetlerinin merkezi idare dışındaki kamu tüzel kişileri tarafından yürütülmesi ilkesidir (AY m.123). İl özel idareleri, belediyeler ve köyler mahalli yerinden yönetim kuruluşlarıdır.
Herkesin dilediği yerde yerleşme ve seyahat etme hürriyetine sahip olmasıdır (AY m.23). Suç işlenmesinin önlenmesi, sosyal ve ekonomik gelişme gibi nedenlerle kanunla sınırlanabilir.
Merkezden yönetim ilkesine göre merkezi idarenin taşradaki temsilcisine belirli konularda merkeze danışmadan karar alma yetkisi verilmesidir (AY m.126). Vali bu yetkinin başlıca uygulayıcısıdır.
Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere çıkardıkları düzenleyici işlemdir (AY m.124).
Yükseköğretim kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek ve denetlemek amacıyla kurulan anayasal kuruluştur (AY m.131). Üniversitelerin akademik ve idari özerkliği bu kurul çerçevesinde şekillenir.
Seçimlerin ve halkoylamalarının genel yönetim ve denetimini yapan, seçim sonuçlarını kesin olarak ilan eden anayasal kuruluştur (AY m.79). Kararları aleyhine başka merciye başvurulamaz.
Yürütme organının genel ve soyut kural koyma yetkisini kullanarak yaptığı işlemlerdir. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, yönetmelik ve genelge bu işlemler arasında yer alır.
Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılan, devlet işlerinin yönetilmesi ve kamu hizmetlerinin yerine getirilmesi yetkisidir (AY m.8). Cumhurbaşkanı tarafından kullanılır.