İş Sahibinin Seçimlik Hakları (Eser) nedir?

İş sahibinin seçimlik hakları (TBK m.475), ayıplı eser teslim edildiğinde iş sahibinin yükleniciye karşı kullanabileceği beş haktır: (1) sökme isteme, (2) sözleşmeden dönme, (3) bedel indirimi, (4) ücretsiz onarım, (5) tazminat. Bu beş hak satıştaki dört haktan daha geniştir; sökme hakkı eser sözleşmesine özgüdür. Hâkim oransızlık denetimi yapabilir; sökme önemli zarar yaratırsa reddedebilir.

İş Sahibinin Seçimlik Hakları (Eser) ne demek? Hukuki tanımı

Borçlar Hukuku alanında kullanılan İş Sahibinin Seçimlik Hakları (Eser) terimi: İş sahibinin seçimlik hakları (TBK m.475), ayıplı eser teslim edildiğinde iş sahibinin yükleniciye karşı kullanabileceği beş haktır: (1) sökme isteme, (2) sözleşmeden dönme, (3) bedel indirimi, (4) ücretsiz onarım, (5) tazminat. Bu beş hak satıştaki dört haktan daha geniştir; sökme hakkı eser sözleşmesine özgüdür. Hâkim oransızlık denetimi yapabilir; sökme önemli zarar yaratırsa reddedebilir.

İş Sahibinin Seçimlik Hakları (Eser) hangi hukuk dalında kullanılır?

İş Sahibinin Seçimlik Hakları (Eser), Borçlar Hukuku dalında kullanılan bir terimdir. Borçlar Hukuku, Türk hukuk sisteminin temel alanlarından biridir ve bu terimi anlamak ilgili mevzuatı kavramak için önemlidir.

İş Sahibinin Seçimlik Hakları (m.475) — hâkimlik

Q: İş Sahibinin Seçimlik Hakları (Eser) ne anlama gelir?

İş sahibinin seçimlik hakları, TBK m.475 hükmünde sayılan ve eser ayıplı çıktığında iş sahibinin yükleniciye karşı kullanabileceği beş alternatif hakkın bütünüdür. İş sahibi bu haklardan birini tercihen kullanır; ancak bazıları birleşebilir (örneğin tazminat diğer haklarla birlikte istenebilir). Bu beş hak, satış sözleşmesindeki dört haktan (ayiba-karsi-tekeffu) sökme hakkı bakımından farklılaşır.

Tanım

İş sahibinin seçimlik hakları, TBK m.475 hükmünde sayılan ve eser ayıplı çıktığında iş sahibinin yükleniciye karşı kullanabileceği beş alternatif hakkın bütünüdür. İş sahibi bu haklardan birini tercihen kullanır; ancak bazıları birleşebilir (örneğin tazminat diğer haklarla birlikte istenebilir). Bu beş hak, satış sözleşmesindeki dört haktan (ayiba-karsi-tekeffu) sökme hakkı bakımından farklılaşır.

Hukuki Niteliği

Tekeffül sorumluluğunun sonucudur: eserin-ayipli-olmasi tespit edildiğinde aktive olur.
Kusursuz sorumluluk temellidir: Sökme/dönme/indirim/onarım için yüklenicinin kusuru aranmaz; sadece tazminat kusur şartına bağlıdır.
Hâkim oransızlık denetimi yapar: TBK m.475/II — sökme veya ücretsiz onarım orantısız zarar yaratırsa reddedilebilir; iş sahibi başka haktan birini seçer.
Süreye tabidir: TBK m.478 zamanaşımı içinde kullanılmalıdır; aksi halde defi olarak ileri sürülemez.

Dayanak

TBK m.475/I — Beş seçimlik hak (bent 1-4) + tazminat
TBK m.475/II — Hâkimin oransızlık denetimi (sökme/onarım)
TBK m.476 — İş sahibinin müşterek kusuru (sınırlama)
TBK m.478 — Zamanaşımı (2/5/20 yıl)
TBK m.227-231 (kıyas) — Satışta paralel rejim

Beş Seçimlik Hakkın Detayı

1. Sökme İsteme Hakkı (m.475/I bent 1)

İş sahibi eseri reddederek sökülmesini ister; ödediği bedel iade edilir.
Eser sözleşmesine özgüdür — satışta yoktur.
Aşırı zarar halinde reddedilir (m.475/II): hâkim sökmeyi orantısız bulursa iş sahibi başka haktan seçer.
Tipik uygulama: bina çatlağı, makine yanlış kurulumu.

2. Sözleşmeden Dönme (m.475/I bent 2)

Eseri reddedip ödediği bedeli geri ister + uğradığı zararı tazmin eder.
Eser teslim alınmamışsa kabul edilmez; teslim sonrası iade edilir.
sozlesmeden-donme genel rejimi paraleldir.
Sökmeden farkı: dönmede eser yüklenicinin elinde kalır; sökmede iş sahibi geri verir.

3. Bedel İndirimi (m.475/I bent 3)

Eseri kabul eder, ayıbın değerinde oluşan azalma oranında bedeli indirir.
En sık uygulanan haktır; iş sahibinin eseri kullanmaya devam etme menfaati varken seçilir.
Hâkim bilirkişi raporuyla ayıbın değer kaybını belirler.
Bedel ödenmediyse indirilen tutar üzerinden ödeme yapılır.

4. Ücretsiz Onarım (m.475/I bent 4)

Yüklenicinin masrafıyla ayıbın giderilmesini ister.
Aşırı masraf halinde reddedilir (m.475/II): yüklenici onarımın aşırı zorluk veya masrafa yol açtığını ispatlarsa iş sahibi başka haktan seçer.
Genellikle inşaat hatalarında ve makine arızalarında tercih edilir.
Onarım sonrası eser ayıplı kalırsa iş sahibi diğer haklara dönebilir.

5. Tazminat (m.475/II ile birleşik)

Diğer dört hakla birlikte talep edilir; tek başına bağımsız değildir.
Yüklenicinin kusuru şarttır.
Müspet zarar (kazanç kaybı dahil), menfi zarar, gecikme zararı talep edilebilir.
TBK m.112 (sözleşmeye aykırılıktan tazminat) çerçevesinde değerlendirilir.

Hak Seçiminin Kritik Noktaları

Geri dönülemez tercih: İş sahibi bir haktan kullanmaya başladıktan sonra başka hakka geçişte sınırlamalar vardır; özellikle bedel indirimi seçildiyse dönme veya sökme talep edilemez.
Tazminat birleşik: Diğer hakla beraber alınır; tek başına talep "tazminat-bedel indirimi" formunda olur.
Onarım önce denenmeli mi? Doktrinde tartışmalı; bazı görüşler önce onarım talebi (mecburi sıra), bazıları seçim hakkı sınırsız (mevcut görüş). Yargıtay seçim sınırsızlığını korumakla birlikte iyiniyet kurallarını gözetir.

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

5 hak vardır, satışta 4: Sökme + dönme + indirim + onarım + tazminat (eser); satışta sökme yok (ayiba-karsi-tekeffu). Hâkimlik klasik tuzağı: 4 hak demek hatadır.
Tazminat tek başına bağımsız değil: Diğer 4 hakla birleşir; tazminatı sadece kusurlu yüklenici öder.
Sökme/onarım hâkim oransızlık denetimine tabidir: TBK m.475/II — sökme önemli zarar yaratırsa reddedilir; iş sahibi başka haktan seçer.
Ayıpsız mislini isteme yoktur: Eser kişiye ya da sipariş özeline yönelik olduğu için ayıpsız mislini isteme hakkı (satıştaki ayipsiz-mislini-isteme-hakki) eserde uygulanmaz.
Müşterek kusurda paylaşım: İş sahibinin verdiği malzeme/talimat ayıba sebep olduysa ve yüklenici m.474 ihtar etmişse, sorumluluk azalır (is-sahibinin-musterek-kusuru-eser).
Süre m.478'den işler: 2/5/20 yıl (ayipli-eserden-sorumluluk-zamanasimi). Süre içinde dava açılmazsa hak düşer; defi olarak da ileri sürülemez (genel zamanaşımı kuralından farklı, tartışmalı).

Aynı Alandan Bağlantılar

eser-sozlesmesi — ana hub
eserin-ayipli-olmasi — ayıp rejimi hub
is-sahibinin-musterek-kusuru-eser — m.476 sınırlama
yuklenicinin-malzeme-sorumlulugu — m.472
eserin-yapiminda-gecikme — m.473
ayipli-eserden-sorumluluk-zamanasimi — m.478
eserde-gizli-ayip — gizli ayıp
eserin-kabulu — kabul rejimi
ayiba-karsi-tekeffu — satışta 4 hak
ayipsiz-mislini-isteme-hakki — eser dışındaki ek hak
sozlesmeden-donme — genel dönme
donme-tazminati — m.125/III tazminat
is-sahibinin-tazminat-odeyerek-donmesi — m.484 alternatif

— hâkimlik rehberi

Tanım

Hukuki Niteliği

Tekeffül sorumluluğunun sonucudur: eserin-ayipli-olmasi tespit edildiğinde aktive olur.

Kusursuz sorumluluk temellidir: Sökme/dönme/indirim/onarım için yüklenicinin kusuru aranmaz; sadece tazminat kusur şartına bağlıdır.

Hâkim oransızlık denetimi yapar: TBK m.475/II — sökme veya ücretsiz onarım orantısız zarar yaratırsa reddedilebilir; iş sahibi başka haktan birini seçer.

Süreye tabidir: TBK m.478 zamanaşımı içinde kullanılmalıdır; aksi halde defi olarak ileri sürülemez.

Beş Seçimlik Hakkın Detayı

1. Sökme İsteme Hakkı (m.475/I bent 1)

İş sahibi eseri reddederek sökülmesini ister; ödediği bedel iade edilir.

Eser sözleşmesine özgüdür — satışta yoktur.

Aşırı zarar halinde reddedilir (m.475/II): hâkim sökmeyi orantısız bulursa iş sahibi başka haktan seçer.

Tipik uygulama: bina çatlağı, makine yanlış kurulumu.

Eseri reddedip ödediği bedeli geri ister + uğradığı zararı tazmin eder.

Eser teslim alınmamışsa kabul edilmez; teslim sonrası iade edilir.

sozlesmeden-donme genel rejimi paraleldir.

Sökmeden farkı: dönmede eser yüklenicinin elinde kalır; sökmede iş sahibi geri verir.

3. Bedel İndirimi (m.475/I bent 3)

Eseri kabul eder, ayıbın değerinde oluşan azalma oranında bedeli indirir.

En sık uygulanan haktır; iş sahibinin eseri kullanmaya devam etme menfaati varken seçilir.

Hâkim bilirkişi raporuyla ayıbın değer kaybını belirler.

Bedel ödenmediyse indirilen tutar üzerinden ödeme yapılır.

4. Ücretsiz Onarım (m.475/I bent 4)

Yüklenicinin masrafıyla ayıbın giderilmesini ister.

Aşırı masraf halinde reddedilir (m.475/II): yüklenici onarımın aşırı zorluk veya masrafa yol açtığını ispatlarsa iş sahibi başka haktan seçer.

Genellikle inşaat hatalarında ve makine arızalarında tercih edilir.

Onarım sonrası eser ayıplı kalırsa iş sahibi diğer haklara dönebilir.

5. Tazminat (m.475/II ile birleşik)

Diğer dört hakla birlikte talep edilir; tek başına bağımsız değildir.

Yüklenicinin kusuru şarttır.

Müspet zarar (kazanç kaybı dahil), menfi zarar, gecikme zararı talep edilebilir.

TBK m.112 (sözleşmeye aykırılıktan tazminat) çerçevesinde değerlendirilir.

Hak Seçiminin Kritik Noktaları

Geri dönülemez tercih: İş sahibi bir haktan kullanmaya başladıktan sonra başka hakka geçişte sınırlamalar vardır; özellikle bedel indirimi seçildiyse dönme veya sökme talep edilemez.

Tazminat birleşik: Diğer hakla beraber alınır; tek başına talep "tazminat-bedel indirimi" formunda olur.

Onarım önce denenmeli mi? Doktrinde tartışmalı; bazı görüşler önce onarım talebi (mecburi sıra), bazıları seçim hakkı sınırsız (mevcut görüş). Yargıtay seçim sınırsızlığını korumakla birlikte iyiniyet kurallarını gözetir.

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

5 hak vardır, satışta 4: Sökme + dönme + indirim + onarım + tazminat (eser); satışta sökme yok (ayiba-karsi-tekeffu). Hâkimlik klasik tuzağı: 4 hak demek hatadır.

Tazminat tek başına bağımsız değil: Diğer 4 hakla birleşir; tazminatı sadece kusurlu yüklenici öder.

Sökme/onarım hâkim oransızlık denetimine tabidir: TBK m.475/II — sökme önemli zarar yaratırsa reddedilir; iş sahibi başka haktan seçer.

Ayıpsız mislini isteme yoktur: Eser kişiye ya da sipariş özeline yönelik olduğu için ayıpsız mislini isteme hakkı (satıştaki ayipsiz-mislini-isteme-hakki) eserde uygulanmaz.

Müşterek kusurda paylaşım: İş sahibinin verdiği malzeme/talimat ayıba sebep olduysa ve yüklenici m.474 ihtar etmişse, sorumluluk azalır (is-sahibinin-musterek-kusuru-eser).

Süre m.478'den işler: 2/5/20 yıl (ayipli-eserden-sorumluluk-zamanasimi). Süre içinde dava açılmazsa hak düşer; defi olarak da ileri sürülemez (genel zamanaşımı kuralından farklı, tartışmalı).

İş Sahibinin Seçimlik Hakları (Eser) Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Tanım

Hukuki Niteliği

Dayanak

Beş Seçimlik Hakkın Detayı

1. Sökme İsteme Hakkı (m.475/I bent 1)

2. Sözleşmeden Dönme (m.475/I bent 2)

3. Bedel İndirimi (m.475/I bent 3)

4. Ücretsiz Onarım (m.475/I bent 4)

5. Tazminat (m.475/II ile birleşik)

Hak Seçiminin Kritik Noktaları

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Aynı Alandan Bağlantılar

İlgili İçerikler

İş Sahibinin Seçimlik Hakları (Eser) Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Tanım

Hukuki Niteliği

Dayanak

Beş Seçimlik Hakkın Detayı

1. Sökme İsteme Hakkı (m.475/I bent 1)

2. Sözleşmeden Dönme (m.475/I bent 2)

3. Bedel İndirimi (m.475/I bent 3)

4. Ücretsiz Onarım (m.475/I bent 4)

5. Tazminat (m.475/II ile birleşik)

Hak Seçiminin Kritik Noktaları

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Aynı Alandan Bağlantılar

İlgili İçerikler