Son güncelleme:
İfa İmkansızlığı (TMK Atıf): Medeni hukukta ifa imkansızlığı, TBK m.136 ve TMK m.5 atfı uyarınca borçlunun kusursuz olarak yükümlülüğünü yerine getirmesinin imkansız hâle gelmesi durumunda borcun kendiliğinden son bulduğu kuraldır. Vasiyet konusunun yok olması, mehir veya nafakanın ifa edilemeyecek hâle gelmesi gibi medeni hukuk ilişkilerinde uygulanır; tazminat sorumluluğu kusura bağlıdır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Medeni hukukta ifa imkansızlığı, TBK m.136 hükmü ve TMK m.5 atfı gereği medeni hukuk borçlarına kıyasen uygulanan ve borçlunun kusursuz olarak yükümlülüğünü yerine getirmesinin imkansız hâle gelmesi durumunda borcun kendiliğinden son bulduğu kuraldır. TBK genel hükümlerinin kıyasen uygulamasının önemli bir alanıdır.
İmkansızlık, edimin objektif olarak yerine getirilemez hâle gelmesidir. Sübjektif zorluk veya pahalılık imkansızlık sayılmaz.
| İmkansızlık Türü | Açıklama |
|---|---|
| Maddi imkansızlık | Edim konusu fiziksel olarak yok |
| Hukuki imkansızlık | Hukuki düzen edime engel olur |
| Şahsa bağlı imkansızlık | Şahsa bağlı edimde mirasbırakanın ölümü |
| Geçici imkansızlık | Geçici engel |
TBK m.136 uyarınca borç kendiliğinden son bulur:
Borçlunun kusuru varsa tazminat sorumluluğu doğar:
Belirli mal vasiyetinde konu mal mirasbırakan hayattayken yok olursa:
Mehir konusu yok olursa veya kamulaştırılırsa:
Nafaka borçlusu kusursuz olarak ödeme imkanını kaybederse (örn. ağır hastalık, iş kaybı):
Mirasta iade konusunun yok olması:
Edim kısmen ifa edilemez hâle gelmişse:
| Kurum | Açıklama |
|---|---|
| İfa imkansızlığı | Edimin objektif yerine getirilemezliği |
| İfa | Borcun yerine getirilmesi |
| Aşırı ifa zorluğu (TBK m.138) | Edim mümkün ama fahiş zorlaşmış |
| Borçlu temerrüdü | Borçlu gecikmesi |
| Aliud | Yanlış edim, ifa sayılmaz |
İmkansızlığın eşiği aşılmadan fahiş zorluk doğarsa TBK m.138 uyarınca uyarlama veya fesih istenebilir. Aşırı yararlanma ile karıştırma sınavda sık.
TMK m.5 Atıf Hükmü, TBK Genel Hükümleri Kıyasen, Belirli Mal Vasiyeti, Vasiyet Alacaklısı, Borçlu Temerrüdü Medeni, Mirasta İade Yükümlülüğü, Mirasçıların Müteselsil Sorumluluğu ve Vasiyetname ifa imkansızlığının medeni hukuktaki uygulama bağlamını oluşturur.