H Harfi ile Başlayan Terimler

Haberleşmenin Engellenmesi Suçu

Kişiler arasındaki haberleşmenin hukuka aykırı olarak engellenmesi suçudur. İletişimin herhangi bir yolla kesintiye uğratılması bu suçu oluşturur (TCK m.124).

Haberleşmenin Gizliliğini İhlal

Haberleşmenin gizliliğini ihlal, kişiler arasındaki haberleşmenin gizliliğinin hukuka aykırı olarak ihlal edilmesi suçudur. TCK m.132'de düzenlenmiştir.

Haciz

Borçlunun borcuna yetecek miktardaki malvarlığına icra dairesi tarafından el konulmasıdır.

Hafifletici Neden

Hafifletici neden, suçun temel şekline göre cezanın indirilmesini gerektiren hallerdir. Daha az cezayı gerektiren haller olarak da bilinen bu nedenler, fiilin işleniş koşulları veya failin durumuna bağlı olarak kanunda özel olarak düzenlenir. Hafifletici nedenler suçun haksızlık içeriğini veya failin kusurunu azaltır.

Hakaret

Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etme ya da sövmek suretiyle kişinin onurunun zedelenmesi suçudur (TCK m.125).

Hakaret Suçu

Hakaret, bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etme ya da sövme suretiyle kişinin onuruna saldırma suçudur. TCK m.125.

Hak Düşürücü Süre

Bir hakkın kullanılması için tanınan ve geçmesiyle hakkın kendiliğinden sona erdiği süredir.

Hak Ehliyeti

Hak ve borçlara sahip olabilme yeteneğidir. Her insanın doğumdan itibaren hak ehliyeti vardır.

Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması

Bir teşebbüsün bulunduğu pazarda rakiplerinden bağımsız davranabilme gücüne sahip olmasını (hâkim durum) ve bu gücü kötüye kullanmasını yasaklayan rekabet hukuku kuralıdır (4054 sayılı RKHK m. 6).

Anayasa Hukuku

Hâkimler ve Savcılar Kurulu

Adli ve idari yargı hâkim ve savcılarının mesleğe kabul, atama, nakil, disiplin gibi özlük işlerini yürüten anayasal kurumdur.

Anayasa Hukuku

Hâkimlik Teminatı

Hâkimlerin azlolunamayacağı, kendileri istemedikçe emekliye ayrılamayacağı ve özlük haklarından yoksun bırakılamayacağı güvencesidir.

Hakkın Kötüye Kullanılması

Bir hakkın amacına aykırı olarak, başkalarına zarar vermek veya haksız çıkar sağlamak için kullanılmasıdır.

Hakkın Kullanılması

Hakkın kullanılması, hukuk düzeninin tanıdığı bir hakkın kullanılması nedeniyle gerçekleştirilen fiilin hukuka uygun sayılmasıdır. TCK m.26/1'de düzenlenmiştir.

İş Hukuku

Haklı Fesih

İş sözleşmesinin kanunda sayılan haklı nedenlerle derhal ve tazminatsız olarak sona erdirilmesidir.

Haklı Nedenle Fesih Davası

Şirketin haklı sebeplerle mahkeme kararıyla feshedilmesini sağlayan davadır. Anonim şirketlerde TTK m. 531, limited şirketlerde TTK m. 636/3 uyarınca düzenlenmiştir.

Haksız Fiil

Hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişinin bu zararı gidermekle yükümlü tutulmasını doğuran borç kaynağıdır.

Haksız Rekabet

Rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen dürüstlük kurallarına aykırı davranışlardır.

Haksız Tahrik

Haksız tahrik, failin haksız bir fiilin kendisinde meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işlemesi halinde cezada indirim yapılmasını sağlayan kurumdur. TCK m.29.

Halk Arasında Korku ve Panik Yaratmak Amacıyla Tehdit

Halkın bir kesimini belirli özellikleri nedeniyle alenen aşağılayan veya halk arasında korku ve panik yaratmak amacıyla tehdit eden kişinin işlediği suçtur (TCK m.213).

Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik

Halkı kin ve düşmanlığa tahrik, halkın sosyal sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge bakımından farklı kesimlerini birbirine karşı kamu düzeni için tehlikeli olabilecek şekilde düşmanlığa veya kin beslemeye tahrik etme suçudur. TCK m.216.

Hamil

Kıymetli evrakı elinde bulunduran ve senet üzerindeki hakları kullanmaya yetkili olan kişidir. Hamiline yazılı senetlerde zilyetlik, emre yazılı senetlerde kesintisiz ciro silsilesi hamilliği kanıtlar.

Hamiline Yazılı Pay

Senedin zilyedine pay sahipliği sağlayan ve teslim ile devredilen pay türüdür.

Hamiline Yazılı Senet

Belirli bir kişinin adına düzenlenmeyip senedin zilyedine (hamiline) hak sağlayan kıymetli evrak türüdür. Devir, senedin teslimi ile gerçekleşir (TTK m. 647).

Hapis Cezası

Hapis cezası, hükümlünün belirli bir süre ceza infaz kurumunda tutulmasını öngören özgürlüğü bağlayıcı ceza türüdür. TCK m.45-48'de ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve süreli hapis olarak düzenlenmiştir.

Hapis Cezasının Adli Para Cezasına Çevrilmesi

Hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi, kısa süreli hapis cezasının adli para cezasına dönüştürülmesidir. TCK m.50.

Hapis Cezasının Ertelenmesi

Hapis cezasının ertelenmesi, iki yıl veya daha az süreli hapis cezasının infazının belirli koşullara bağlanarak ertelenmesidir. TCK m.51'de düzenlenmiştir.

Hapis Cezasının Konutta İnfazı

Altı aylık hapis cezasının kadın, yaşlı veya hasta hükümlüler bakımından konutunda çektirilmesine karar verilmesi imkanıdır.

Hapis Hakkı (Ticari)

Alacaklı tacirin, borçluya ait olup rızasıyla zilyetliğinde bulunan taşınır malları ve kıymetli evrakı, alacağı ödeninceye kadar hapsetme yetkisidir (TTK m. 950 vd. - TBK atfıyla).

Hareket (Ceza Hukuku)

Suçun maddi unsurunun temel öğesi olup failin iradi olarak gerçekleştirdiği icrai veya ihmali davranıştır. Ceza hukuku bakımından hareketin iradi olması yani kişinin bilinç ve iradesiyle gerçekleştirmesi zorunludur.

Hata

Hata, ceza hukukunda failin suçun maddi unsurlarında veya hukuki değerlendirmede yanılmasıdır. Hata türüne göre kast kalkabilir veya kusur ortadan kalkabilir. TCK m.30'da düzenlenmiştir.

Hata (Borçlar)

Bir kişinin sözleşme yaparken iradesinin oluşumunu etkileyen esaslı yanılgıya düşmesidir.

Hata (TCK md. 30)

TCK md. 30'da düzenlenen hata, failin suçun unsurlarında veya hukuka uygunluk nedenlerinin maddi koşullarında yanılmasıdır. Suçun maddi unsurlarındaki hata kastı kaldırırken, haksızlık yanılgısı kaçınılmaz ise ceza verilmez. Hata hükümleri kusur ilkesinin önemli bir yansımasıdır.

Hayat Sigortası

Sigortalının ölümü veya hayatta kalması halinde sigortacının belirli bir bedel ödemeyi üstlendiği can sigortası türüdür. Tasarruf ve teminat işlevi birlikte bulunabilir (TTK m. 1487-1506).

Hayvan Bulunduranın Sorumluluğu

Bir hayvanın bakımını ve yönetimini üstlenen kişinin, hayvanın verdiği zarardan sorumlu olmasıdır.

Hile

Bir kişinin başka bir kişiyi yanıltarak veya yanılgısını sürdürerek hukuki işlem yapmaya yöneltmesidir.

Hileli İflas Suçu

Alacaklılarını zarara uğratmak amacıyla malvarlığını eksiltme veya borçlarını artırma fiillerini cezalandıran suçtur. TCK m.161'de düzenlenmiştir.

Hisse Senedi

Anonim şirketlerde pay sahipliğini temsil eden kıymetli evraktır.

İdare Hukuku

Hiyerarşi

Merkezi idare içinde üst makamların alt makamlara emir ve talimat verme, denetleme yetkisini ifade eden ilişki biçimidir.

İdare Hukuku

Hizmet Kusuru

Kamu hizmetinin hiç işlememesi, geç işlemesi veya kötü işlemesinden doğan kusur türüdür.

Hizmet Sözleşmesi

İşçinin işverene bağımlı olarak iş görmeyi, işverenin de ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.

Hırsızlık

Zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı kendisine veya başkasına yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alma suçudur (TCK m.141). Nitelikli halleri TCK m.142'de düzenlenmiştir.

Hırsızlık Suçu

Hırsızlık, zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı kendisine veya başkasına yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alan kişinin işlediği suçtur. TCK m.141.

Hırsızlık Suçunda Zorunluluk Hali

Ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak için hırsızlık suçunun işlenmesi halinde verilecek cezada indirim yapılmasını veya ceza verilmemesini öngören özel düzenlemedir (TCK m.147).

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması

HAGB, sanık hakkında kurulan hükmün açıklanmasının belirli koşullarla geri bırakılması ve denetim süresi sonunda davanın düşürülmesidir. CMK m.231'de düzenlenmiştir.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması

İki yıl veya daha az süreli hapis veya adli para cezasına mahkum edilen sanık hakkında, belirli koşulların varlığı halinde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasıdır (CMK m.231). HAGB olarak kısaltılır.

Hukuka Aykırı Delil

Hukuka aykırı delil, kanuna aykırı yollarla elde edilen ve yargılamada hükme esas alınamayan delildir. Anayasa m.38/6 ve CMK m.206/2-a ile yasaklanmıştır.

Hukuka Aykırılık

Bir fiilin hukuk düzeninin buyurduğu veya yasakladığı bir kurala aykırı olmasıdır.

Hukuka Aykırılık Unsuru

Hukuka aykırılık unsuru, işlenen fiilin hukuk düzeni tarafından onaylanmadığını ve herhangi bir hukuka uygunluk nedeninin bulunmadığını ifade eden suç unsurudur.

Hukuka Uygunluk Nedenleri

Hukuka uygunluk nedenleri, tipik olan bir fiilin hukuka aykırılığını ortadan kaldıran hallerdir. Bu nedenlerin varlığında fail cezalandırılmaz.

Hukuka Uygunluk Nedenlerinde Yanılma

Hukuka uygunluk nedenlerinde yanılma, failin gerçekte bulunmayan bir hukuka uygunluk nedeninin maddi koşullarının var olduğunu zannetmesidir. TCK md. 30/3 uyarınca bu yanılma kaçınılmaz ise faile ceza verilmez. Kaçınılabilir yanılma halinde ise cezada indirim yapılır.

Anayasa Hukuku

Hukuk Devleti

Devlet faaliyetlerinin hukuk kurallarına bağlı olduğu, bireylerin temel haklarının güvence altına alındığı ve yargı denetiminin sağlandığı devlet biçimidir.

Hukuki İşlem

Hukuki sonuç doğurmaya yönelik irade beyanından oluşan hukuki olgudur.

Hukuki Yarar

Davacının dava açmakta korunmaya değer güncel bir yararının bulunmasıdır.

Hukuk Muhakemeleri

Özel hukuk uyuşmazlıklarının çözümünde uygulanan yargılama usulünü düzenleyen hukuk dalıdır.

Hüküm

Yargılama sonucunda mahkemenin verdiği nihai karardır. Beraat, mahkumiyet, düşme, ceza verilmesine yer olmadığı veya güvenlik tedbirine hükmetme şeklinde olabilir (CMK m.223).

Hüküm

Mahkemenin uyuşmazlık hakkında verdiği son karardır.

Hükümlü Hakları

Hükümlü hakları, ceza infaz kurumunda bulunan mahkumların sahip olduğu temel hak ve özgürlüklerdir. 5275 sayılı Kanun'da düzenlenmiştir.

Hükümlünün Nakli

Hükümlünün bir ceza infaz kurumundan başka bir infaz kurumuna güvenlik, sağlık veya idari nedenlerle nakledilmesi işlemidir.

Hükümlü veya Tutuklunun Kaçması

Tutukevi veya ceza infaz kurumundan kaçan hükümlü veya tutuklunun işlediği suçtur (TCK m.292).

Hususi Avarya

Müşterek avarya niteliği taşımayan, yalnızca gemi veya yükten birinin uğradığı zarar ve masraflardır. Bu zararlar yalnızca zarar gören tarafça karşılanır.