T Harfi ile Başlayan Terimler

Tacir

Bir ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işleten kişidir.

Tacir Olmanın Hükümleri

TTK m. 18 uyarınca tacir sıfatının kazanılmasıyla birlikte ortaya çıkan yükümlülük ve sonuçlardır: iflasa tabi olma, ticaret siciline tescil, ticari defter tutma, basiretli davranma ve ücret/faiz isteme hakkı gibi.

Tahkikat

Delillerin toplandığı ve değerlendirildiği, davanın esastan incelendiği yargılama aşamasıdır.

Tahkim

Tarafların uyuşmazlıklarını devlet mahkemeleri yerine hakem veya hakem heyetine çözdürdükleri alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir.

Tahsil Cirosu

Senedi devralmadan yalnızca bedelini tahsil etme yetkisi veren ciro türüdür. TTK m. 686 uyarınca "bedeli tahsil içindir" veya "vekâleten" gibi ibareler içerir.

Tahvil

Anonim şirketlerin borçlanma amacıyla çıkardıkları, sahibine alacak hakkı veren kıymetli evraktır.

Takas

İki kişinin karşılıklı, aynı cinsten ve muaccel alacaklarının birbirinden düşürülmesi yoluyla borcun sona erdirilmesidir.

Takdiri Delil

Hâkimin serbestçe değerlendirdiği delil türüdür. Tanık, bilirkişi ve keşif takdiri delildir.

Takdiri İndirim

Takdiri indirim, mahkemenin failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki davranışları gibi nedenleri göz önüne alarak cezada indirim yapmasıdır. TCK m.62'de düzenlenmiştir.

Takdiri İndirim Nedenleri

Failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki davranışları, cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri gibi nedenlerle cezadan altıda bir oranında indirim yapılmasıdır (TCK m.62).

İdare Hukuku

Takdir Yetkisi

Kanunun idareye belirli konularda seçenek sunarak karar verme serbestisi tanımasıdır.

Taksir

Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla bir davranışın suç olarak tanımlanan neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir. TCK m.22'de düzenlenmiştir.

Taksirle Öldürme

Taksirle öldürme, failin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranarak bir kişinin ölümüne sebebiyet vermesidir. TCK m.85'te düzenlenmiş olup 2 ile 6 yıl hapis cezası öngörülmüştür.

Taksirle Yaralama

Taksirle yaralama, failin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranarak bir kişinin yaralanmasına sebebiyet vermesidir. TCK m.89'da düzenlenmiş olup şikâyete bağlı bir suçtur.

Taksirli Suç

Taksirli suç, failin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranması sonucu işlenen ve yalnızca kanunda açıkça belirtilen hallerde cezalandırılan suç türüdür. TCK m.22.

Taksitli Satış

Satış bedelinin kısım kısım ödenmesinin kararlaştırıldığı ve tüketicinin malı teslim aldıktan sonra bedeli taksitlerle ödediği satış türüdür (TKHK m. 17-19).

Tali Kurucu İktidar

Mevcut anayasanın öngördüğü usul ve esaslar çerçevesinde anayasayı değiştirme yetkisine sahip olan iktidardır.

Tam Ciro

Ciro edilenin adının açıkça belirtildiği ciro türüdür. TTK m. 681/1 uyarınca "bedeli ... ya ödeyiniz" veya buna benzer bir ibare ile ciro edilenin adı yazılarak yapılır.

Tam Ehliyetli

Ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmayan kişidir. Tüm hukuki işlemleri tek başına yapabilir.

Tam Ehliyetsiz

Ayırt etme gücünden yoksun olan kişidir. Hukuki işlem yapamaz, hukuki işlemleri yasal temsilcisi yapar.

Tam İfa

Borcun tüm unsurlarıyla eksiksiz ve gereği gibi yerine getirilmesidir.

Tam Teşebbüs

Failin icra hareketlerini tamamlamasına rağmen neticenin gerçekleşmediği teşebbüs halidir. Ceza indirimi eksik teşebbüse göre daha azdır.

İdare Hukuku

Tam Yargı Davası

İdari eylem ve işlemlerden doğan zararların tazmini amacıyla açılan idari dava türüdür.

Tanık

Tanık, ceza muhakemesinde olay hakkında beş duyusuyla algıladığı bilgileri mahkemeye aktaran üçüncü kişidir. Tanıklık kural olarak zorunludur. CMK m.43-62.

Tanık (HMK)

Uyuşmazlık konusu olay hakkında beş duyusuyla edindiği bilgiyi mahkemeye aktaran üçüncü kişidir.

Tanık Koruma Tedbirleri

Tanığın veya yakınlarının hayatı, vücut bütünlüğü veya malvarlığı bakımından ağır ve ciddi tehlike altında olması halinde uygulanan kimlik gizleme ve fiziki koruma tedbirleridir (CMK m.58).

Tanıklıktan Çekinme

Tanıklıktan çekinme, belirli kişilerin tanıklık yapmaktan kaçınabilme hakkıdır. Yakın akrabalar ve meslek sırrı sahipleri bu haktan yararlanır. CMK m.45-52.

Tanıma

Evlilik dışı doğan çocuğun babasının nüfus memuruna veya mahkemeye yapacağı beyanla çocuk ile arasında soybağı kurmasıdır.

Tapu Sicili

Taşınmazlar üzerindeki aynî hakların kaydedildiği, aleniyet ve güven ilkesine dayanan resmi sicildir.

Taraf Ehliyeti

Davada taraf olabilme yeteneğidir. Hak ehliyetine sahip olan herkes taraf ehliyetine sahiptir.

Tasarruf Oranı

Miras bırakanın saklı payları zedelemeden serbestçe tasarruf edebileceği tereke kısmıdır.

Tasarrufun İptali

Borçlunun alacaklılarına zarar vermek amacıyla yaptığı tasarrufların iptaline yönelik davadır.

Tasfiye

Şirketin sona ermesi üzerine malvarlığının paraya çevrilmesi, borçların ödenmesi ve kalanın ortaklara dağıtılması sürecidir.

Taşımacının Sınırlı Sorumluluğu

Taşıyıcının eşyanın kaybı, hasarı veya geç tesliminden doğan sorumluluğunun kanunla belirlenen üst sınırlarla sınırlandırılmasıdır (TTK m. 882-886).

Taşıma Hukuku

Eşya ve yolcu taşımacılığına ilişkin hukuki ilişkileri düzenleyen ticaret hukuku dalıdır.

Taşıma Senedi

Taşıyıcının eşyayı teslim aldığını ve varma yerine taşıyacağını gösteren belgedir. TTK m. 860 uyarınca gönderenin talebi üzerine taşıyıcı tarafından düzenlenir.

Taşıma Sözleşmesi

Taşıyıcının, eşya veya yolcuyu bir yerden başka bir yere taşımayı, gönderenin veya yolcunun ise taşıma ücretini ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. TTK m. 850 ile düzenlenmiştir. Kara, deniz, hava ve kombine taşımacılık alanlarını kapsar.

Taşınır Mülkiyet

Taşınır eşyalar üzerindeki mülkiyet hakkıdır. Zilyetliğin devri ile kazanılır.

Taşınır Rehni

Bir alacağın güvence altına alınması için taşınır bir mal üzerinde kurulan rehin hakkıdır.

Taşınmazlara ve Hak ve Alacaklara Elkoyma

Şüphelinin taşınmaz malları, hak ve alacakları üzerine elkoyma kararı verilmesini düzenleyen özel koruma tedbiridir (CMK m.128).

Taşınmaz Mülkiyet

Arazi, bağımsız ve sürekli haklar ile kat mülkiyetine konu olan bağımsız bölümler üzerindeki mülkiyet hakkıdır.

Taşınmaz Satışı

Taşınmaz mülkiyetinin devrine ilişkin satış sözleşmesidir. Resmi şekilde yapılması zorunludur.

Taşınmaz Yükü

Taşınmaz malikinin o taşınmazla ilgili olarak bir şey yapmaya veya vermeye mecbur tutulduğu sınırlı aynî haktır.

Taşıyıcının Sorumluluğu

Taşıyıcının, eşyanın teslim alınmasından teslim edilmesine kadar geçen sürede meydana gelen zıya, hasar ve gecikmeden dolayı sorumlu olmasıdır. TTK m. 875-878 sorumluluk şartlarını ve sınırlamalarını düzenler. Taşıyıcı, kurtuluş kanıtı getirerek sorumluluktan kurtulabilir.

Tazminat İlkesi (Sigorta)

Sigortacının ödeyeceği tazminatın sigortalının gerçek zararını aşamayacağını ve sigortanın zenginleşme aracı olamayacağını ifade eden temel sigorta hukuku ilkesidir.

TBMM

Türkiye Büyük Millet Meclisi; yasama yetkisini Türk Milleti adına kullanan, altı yüz milletvekilinden oluşan organdır.

Tebligat

Yargılama ile ilgili belge ve kararların ilgilisine usulüne uygun biçimde bildirilmesidir.

Tedbir Nafakası

Boşanma davası süresince eş ve çocukların geçimleri için hâkim tarafından hükmedilen geçici nafaka türüdür.

Tefecilik Suçu

Kazanç elde etmek amacıyla başkasına ödünç para veren kişiyi cezalandıran suçtur. TCK m.241'de düzenlenmiştir.

Tehdit

Bir başkasının kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına ya da malvarlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden bahisle korkutulması suçudur (TCK m.106).

Tehdit Suçu

Tehdit, bir başkasını kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına ya da malvarlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden bahisle korkutma suçudur. TCK m.106.

Tehlike Sorumluluğu

Önemli ölçüde tehlike arz eden işletmelerin faaliyetlerinden doğan zararlardan kusur aranmaksızın sorumlu tutulmasıdır.

Tehlike Suçu

Suçun tamamlanması için bir zararın meydana gelmesinin aranmadığı, korunan hukuki değerin tehlikeye düşürülmesinin yeterli olduğu suç tipidir. Somut tehlike ve soyut tehlike suçları olmak üzere ikiye ayrılır.

Tekerrür

Tekerrür, daha önce işlenen suçtan dolayı verilen hüküm kesinleştikten sonra yeni bir suçun işlenmesi durumudur. TCK m.58'de düzenlenmiş olup mükerrirlere özgü infaz rejimini doğurur.

Tek Kişilik Şirket

Anonim veya limited şirketin tek bir ortakla kurulabilmesi veya ortak sayısının bire düşmesi halinde oluşan şirket yapısıdır. TTK m. 338/1 (anonim şirket) ve m. 573/1 (limited şirket) bu imkânı düzenler. Tek kişilik şirketlerde pay sahibi ile şirket tüzel kişiliği ayrı kabul edilir.

Teknik Araçlarla İzleme

Teknik araçlarla izleme, şüphelinin kamuya açık yerlerdeki faaliyetlerinin ve işyerinin teknik araçlarla izlenmesi, ses veya görüntü kaydı alınması koruma tedbiridir. CMK m.140.

Temel Haklar

Anayasa tarafından güvence altına alınan, bireylerin doğuştan sahip olduğu devredilmez ve vazgeçilmez haklardır.

Temerrüt

Borcun muaccel olmasına rağmen borçlunun borcunu yerine getirmemesi veya alacaklının ifayı kabul etmemesi durumudur.

Temyiz

Temyiz, bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı Yargıtay'a yapılan ve yalnızca hukuki denetim yapılan olağan kanun yoludur. CMK m.286-307.

Temyiz

Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışındaki hükümlerine karşı Yargıtay'a yapılan olağan kanun yolu başvurusudur (CMK m.286-307). Sadece hukuki denetim yapılır.

Temyiz (HMK)

Bölge adliye mahkemesi kararlarının Yargıtay tarafından hukuki yönden incelenmesi kanun yoludur.

Tenkis Davası

Saklı paylarının ihlal edildiğini ileri süren mirasçıların, miras bırakanın ölüme bağlı veya sağlar arası tasarruflarının saklı payı aşan kısmının indirilmesini talep ettiği davadır.

Tensip Zaptı

İddianamenin kabulünden sonra mahkemece duruşma gününün belirlenmesi ve taraflara yapılacak tebligatların düzenlendiği tutanaktır.

Tereke

Miras bırakanın ölümü anında sahip olduğu malvarlığının aktif ve pasifleriyle birlikte bütünüdür.

Terk Suçu

Yaşı veya hastalığı dolayısıyla kendini idare edemeyecek durumda olan ve bu nedenle koruma ve gözetim yükümlülüğü bulunan kişiyi kendi haline terk etme suçudur (TCK m.97).

Terörle Mücadele Kanunu

Terörle Mücadele Kanunu (TMK), terör suçlarının tanımı, yargılama usulleri ve ceza artırımlarını düzenleyen 3713 sayılı kanundur.

Terör Örgütü Propagandası

Terör örgütü propagandası, terör örgütünün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerini meşru gösterecek, övecek ya da teşvik edecek şekilde propaganda yapma suçudur. TMK m.7/2.

Terör Örgütü Üyeliği

Terör örgütü üyeliği, silahlı terör örgütüne üye olma suçudur. TCK m.314/2 ve TMK kapsamında değerlendirilir. Örgütün hiyerarşik yapısı içinde faaliyet göstermeyi gerektirir.

Teşebbüs

Teşebbüs, failin suç işlemek üzere icra hareketlerine başlaması ancak elinde olmayan nedenlerle suçu tamamlayamamasıdır. TCK m.35'te düzenlenmiştir.

Ticaret Sicili

Ticari işletmelerin ve tacire ilişkin bilgilerin kaydedildiği, aleniyet ilkesine dayanan resmi sicildir.

Ticaret Siciline Tescil (Kurucu/Açıklayıcı)

Ticaret siciline yapılan tescilin hukuki sonuç doğurma anına göre ayrımıdır. Kurucu tescilde hukuki sonuç tescil ile doğarken, açıklayıcı tescilde tescilden önce doğmuş bir durumun kamuya ilanı söz konusudur.

Ticaret Unvanı

Tacirin ticari işlemlerinde kullandığı ve ticaret siciline tescil edilen addır.

Ticari Borçlarda Teselsül

TTK m. 7 uyarınca ticari borç ilişkilerinde birden fazla borçlu varsa, aksi kararlaştırılmadıkça borçluların müteselsilen sorumlu olduğuna dair karinedir.

Ticari Davalar (Mutlak ve Nisbi)

Mutlak ticari davalar tarafların sıfatına bakılmaksızın ticari sayılan davalardır. Nisbi ticari davalar ise her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili olması şartıyla ticari sayılır (TTK m. 4).

Ticari Defter

Tacirin ticari işlemlerini kaydettiği, kanunun tutulmasını zorunlu kıldığı defterlerdir.

Ticari Faiz

Ticari işlerde uygulanan ve yasal faiz oranından farklı olabilen faiz türüdür. TTK m. 8 ve Avans Faizi Kanunu çerçevesinde ticari işlerde serbestçe faiz oranı kararlaştırılabilir.

Ticari Hükümler

TTK m. 1 uyarınca ticari işlere uygulanan hukuk kurallarının tamamıdır. Sırasıyla TTK hükümleri, ticari örf ve âdet, genel hükümler (TBK) şeklinde bir uygulama sırası (hiyerarşi) izlenir.

Ticari İş

Bir tacirin borçlarının ticari olması esasına dayanan, TTK'da düzenlenen iş ve işlemlerdir.

Ticari İş Karinesi

Bir tacirin borçlarının ticari olması esasına dayanan karine olup TTK m. 19/1 uyarınca tacirin borçlarının ticari olduğu varsayılır; aksini iddia eden taraf bunu ispat etmelidir.

Ticari İşletme

Esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedefleyen, faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir.

Ticari İşletme Devri

Bir ticari işletmenin aktif ve pasifleriyle birlikte bir bütün olarak devredilmesidir. TTK m. 11/3 uyarınca devir sözleşmesinin yazılı şekilde yapılması ve ticaret siciline tescili zorunludur. Devir ile birlikte işletmenin borçlarından devralan da sorumlu hale gelir.

Ticari Mümessil

Bir ticari işletme sahibinin, işletmeyle ilgili tüm işlemlerde işletmeyi temsile yetkili kıldığı kişidir.

Ticari Örf ve Âdet

Ticaret hayatında uzun süreden beri uygulanan, genel kabul görmüş ve bağlayıcılık kazanmış yazısız kuralların bütünüdür. TTK m. 1/2 gereğince ticari örf ve âdet, ticari hükümlerin bir parçasını oluşturur ve kanun hükmü niteliğindedir.

Ticari Satış

Her iki tarafın da tacir olduğu veya konusu ticari iş olan satış sözleşmesidir.

Ticari Sır İfşası Suçu

Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgileri yetkisiz kişilerle paylaşma fiilini cezalandıran suçtur. TCK m.239'da düzenlenmiştir.

Ticari Teamül

Ticaret hayatında sürekli ve düzenli olarak uygulanan, hukuki bağlayıcılık kazanmış olan uygulamalardır. TTK m. 1/2 uyarınca ticari örf ve âdetler, ticari hüküm niteliğindedir.

Ticari Vekil

Bir ticari işletmenin tamamını veya bir bölümünü yönetmek ya da işletmenin belirli işlemleri için temsile yetkili kılınan kişidir.

Ticari Yargı (Asliye Ticaret Mahkemesi)

Ticari davaları ve ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerini görmekle görevli, TTK m. 5 uyarınca kurulan özel mahkemedir. Bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi ticari davalara bakar.

Tipiklik

Tipiklik, işlenen fiilin kanunda tanımlanan suç tipine uygun olmasıdır. Suçun yapısal unsurlarından birini oluşturur ve ceza hukukunda suç analizinin ilk aşamasıdır.

Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Hakkı

Herkesin önceden izin almadan silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahip olmasıdır.

İş Hukuku

Toplu İş Sözleşmesi

İşçi sendikası ile işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren arasında yapılan, iş koşullarını belirleyen normatif sözleşmedir.

Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma

Trafik güvenliğini tehlikeye sokma, kara, deniz, hava veya demiryolu ulaşımının güvenliğini tehlikeye düşürme suçudur. TCK m.179'da düzenlenmiştir.

Tüketici Hukuku

Tüketicilerin haklarını koruyan, tüketici işlemlerini düzenleyen hukuk dalıdır.

Tür Değiştirme

Bir ticaret şirketinin hukuki türünü değiştirerek farklı bir şirket türüne dönüşmesidir.

Tutuklama

Tutuklama, suç işlediğine dair kuvvetli şüphe bulunan kişinin hakim kararıyla özgürlüğünün kısıtlanması şeklindeki ağır koruma tedbiridir. CMK m.100-108.

Tutuklama Nedenleri

Kuvvetli suç şüphesinin yanı sıra kaçma şüphesi, delilleri karartma tehlikesi veya katalog suçlara dayanılarak verilen tutuklama kararının temel gerekçeleridir (CMK m.100).

Tutuklama Şartları

Tutuklama şartları, bir şüpheli veya sanığın tutuklanabilmesi için gerekli yasal koşullardır. Kuvvetli suç şüphesi ve tutuklama nedeni birlikte aranır. CMK m.100.

Tutuklulukta Azami Süre

CMK'ya göre ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde tutukluluk süresinin en çok iki yıl olması, zorunlu hallerde uzatılabilmesi kuralıdır (CMK m.102).

Tüzel Kişi

Hukuk düzeninin kendilerine kişilik tanıdığı, belirli bir amaca özgülenmiş mal toplulukları veya kişi topluluklarıdır.

Tüzel Kişilerin Ceza Sorumluluğu

Tüzel kişilerin ceza sorumluluğu, şirket ve dernekler gibi tüzel kişilerin doğrudan suç faili olamaması ancak güvenlik tedbirine muhatap olabilmesi ilkesidir. TCK m.20.

Tüzel Kişilik

Şirketlerin hukuk düzenince tanınan bağımsız hak ve borç sahibi olma ehliyetidir. Ticaret şirketleri ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır (TTK m. 124/1).

İdare Hukuku

Tüzük

2017 anayasa değişikliği öncesi Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan, kanunların uygulanmasını düzenleyen genel düzenleyici işlemdir. Günümüzde kaldırılmıştır.