Anayasa Hukuku
Çalışma Hakkı
Çalışma hakkı, herkesin çalışma hak ve ödevine sahip olduğunu ve devletin çalışanların hayat seviyesini yükseltme, çalışma hayatını geliştirme yükümlülüğünü ifade eden anayasal haktır (Anayasa m. 49). Pozitif statü haklarından ve ikinci kuşak sosyal-ekonomik haklardan biri olup devlete çalışanları korumak, işsizliği önlemek ve çalışma barışını sağlamak ödevleri yükler. AİHS'te doğrudan düzenlenmemiş, Gözden Geçirilmiş Avrupa Sosyal Şartı ile uluslararası korunur.
Çalışma Hakkı terimi hakkında Detayları gör Medeni Hukuk
Çekişmeli Boşanma
Çekişmeli boşanma, Türk Medeni Kanunu m.166/1-2 uyarınca eşlerden birinin evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını ileri sürerek ve kusuru ispat ederek açtığı boşanma davasıdır. Anlaşmalı boşanmanın aksine kusur ağırlığı denetimi yapılır; daha az kusurlu eşin itiraz hakkı (m.166/2) ve hakkın kötüye kullanılması istisnası uygulanır. Tazminat, yoksulluk nafakası, velayet ve mal rejimi tasfiyesi hâkim tarafından ayrı ayrı hükme bağlanır. Hak düşürücü süre yoktur.
Çekişmeli Boşanma terimi hakkında Detayları gör Anayasa Hukuku
Çerçeve Anayasa
Çerçeve anayasa, yalnızca devletin temel yapısını ve ana ilkelerini düzenleyen, ayrıntıları kanunlara bırakan kısa ve özlü anayasa türüdür. Düzenleyici anayasanın zıttıdır; geniş yorum ve güncelleme alanı bırakır. Çerçeve anayasa hem kanun koyucuya esneklik sağlar hem de anayasa yargısına yorum yoluyla ilkeler geliştirme imkânı sunar. Türkiye'de 1921 Anayasası çerçeve anayasa örneğidir.
Çerçeve Anayasa terimi hakkında Detayları gör Borçlar Hukuku
Çerçeve Sözleşme
Çerçeve sözleşme (rahmenvertrag), tarafların gelecekte yapacakları benzer nitelikteki birden çok sözleşme için genel koşulları önceden belirledikleri sözleşmedir. Asıl işlemler bu çerçeve içinde ve ona uygun olarak yapılır. Çerçeve sözleşme tek başına yeni sözleşme yapma yükümü doğurmaz; bu yönüyle ön sözleşmeden ayrılır. Bayilik, distribütörlük, sürekli tedarik ve müşteri çerçeve sözleşmeleri tipik örneklerdir.
Çerçeve Sözleşme terimi hakkında Detayları gör Borçlar Hukuku
Çeşit Borcunda İfa
Çeşit borcunda ifa, edim konusunun yalnızca cins ve miktar ile belirlendiği borçlarda ifanın nasıl gerçekleşeceğini düzenler. TBK m.89/3 uyarınca borçlu, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça orta kalitede mal teslim ederek borcunu ifa eder. Latince genus non perit kuralı gereği cins borcu kural olarak imkânsızlaşmaz; çeşitten ferdileşme ile birlikte risk borçludan alacaklıya geçer.
Çeşit Borcunda İfa terimi hakkında Detayları gör Anayasa Hukuku
Çevre Hakkı
Çevre hakkı, herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkını ve çevreyi geliştirme, çevre sağlığını koruma ve çevre kirlenmesini önleme görevini düzenleyen anayasal haktır (Anayasa m. 56). Üçüncü kuşak dayanışma hakları kategorisinde yer alır; hem bireysel hem kolektif boyutu vardır. Devlete negatif (çevreye zarar vermeme) ve pozitif (koruyucu tedbir alma) yükümlülükler yükler. AİHM içtihadında AİHS m.8 ile dolaylı korunur.
Çevre Hakkı terimi hakkında Detayları gör Borçlar Hukuku
Çift Temsil
Çift temsil, aynı temsilcinin sözleşmenin her iki tarafını da temsil etmesidir. Menfaat çatışması ilkesi gereği kural olarak yasaktır; her iki temsil olunanın açık izni veya işlemin objektif tarafsızlığı koşullarıyla istisnaen mümkündür. Aksi halde sözleşme askıda hükümsüzdür ve menfaati zedelenen tarafın icazet/ret hakkı doğar. Self-dealing yasağının özel bir alt başlığıdır.
Çift Temsil terimi hakkında Detayları gör Ceza Hukuku
Çocuğa veya Savunamayacak Kişiye Karşı Öldürme
Çocuğa veya beden/ruh bakımından kendini savunamayacak kişiye karşı öldürme, kasten öldürme suçunun mağdurun savunmasız durumda olduğu hâlde işlenmesidir. TCK m.82/1-e düzenler; ceza ağırlaştırılmış müebbet hapis. Çocuk 18 yaşından küçük, savunamayacak durum ise yaşlılık, hastalık, engellilik gibi failin saldırı karşısında karşı koyma yetkisini ortadan kaldıran durumdur.
Çocuğa veya Savunamayacak Kişiye Karşı Öldürme terimi hakkında Detayları gör Medeni Hukuk
Çocuğun Soyadı (TMK m.321)
Çocuğun Soyadı, doğum sırasında babasının soyadını taşıma genel kuralı yanında Anayasa ve AİHM içtihadı çerçevesinde annenin soyadının verilebilmesi imkânını da kapsayan kuraldır; TMK m.321 ile bağlantılı düzenlenir. AYM ve AİHM kararları cinsiyet eşitliği gereği annenin soyadı seçim hakkını tanımıştır. Tartışmalı durumlarda hâkim Çocuğun Üstün Yararı ekseninde değerlendirir.
Çocuğun Soyadı (TMK m.321) terimi hakkında Detayları gör Medeni Hukuk
Çocuğun Tanınması (Detay)
Çocuğun tanınması, evlilik dışı doğan çocuk ile baba arasında soybağının iradi olarak kurulmasını sağlayan tek taraflı, biçime tabi hukuki işlemdir. TMK m.295-296 dayanaklı tanıma, babanın açıklaması ile yapılır ve nüfus müdürlüğüne bildirilmesi veya noter aracılığıyla resmi belgeyle gerçekleştirilmesi şarttır. Tanıma çocuğun rızasını gerektirmez ancak çocuk veya kanuni temsilcisi tanımayı reddetme hakkına sahiptir.
Çocuğun Tanınması (Detay) terimi hakkında Detayları gör Medeni Hukuk
Çocuğun Üstün Yararı
Çocuğun üstün yararı, velayet, vesayet ve aile hukuku işlemlerinde hâkimin temel ölçütü olarak uyguladığı ve çocuğun fiziksel, psikolojik, sosyal ve eğitim ihtiyaçlarının önceliği esasına dayanan ilkedir (TMK m.182, BM Çocuk Hakları Sözleşmesi m.3). Velayet kararı, kişisel ilişki kurma hakkı, evlat edinme ve nafaka tespitlerinde çocuğun üstün yararı kararın çekirdeğidir.
Çocuğun Üstün Yararı terimi hakkında Detayları gör Medeni Hukuk
Çocuğun Yargıç Tarafından Dinlenmesi
Çocuğun Yargıç Tarafından Dinlenmesi, kendisini ilgilendiren davalarda görüşünün mahkeme tarafından alınması hakkıdır; TMK m.336/3, m.182, ÇHS m.12 ile Çocuğun Üstün Yararı ekseninde uygulanır. Genelde 7 yaş üstü çocuk dinlenir; karar verecek yargıç çocuğun olgunluk düzeyine göre görüşüne ağırlık verir. Velayet ve Boşanma davalarında en sık başvurulur.
Çocuğun Yargıç Tarafından Dinlenmesi terimi hakkında Detayları gör Ceza Hukuku
Çocuk Düşürme — Kadın Tarafından
Çocuk düşürme suçunun kadın tarafından işlenmesi, TCK m.100'de düzenlenen ve gebelik süresi on haftadan fazla olan bir kadının kendi gebeliğine isteyerek son vermesini cezalandıran hafif suç tipidir. Bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası öngörülmüş olup yalnızca gebe kadın fail olabildiğinden özgü suç niteliği taşır; tıbbi zorunluluk halinde hukuka uygunluk söz konusudur.
Çocuk Düşürme — Kadın Tarafından terimi hakkında Detayları gör Ceza Hukuku
Çocuk Düşürtmenin Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Hâli
Çocuk düşürtmenin neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâli, TCK m.99/3-4'te düzenlenen ve ana fiil sırasında gebe kadının beden veya ruh sağlığının bozulması ya da ölmesi durumunda öngörülen özel ağırlaşmadır. Rıza dışı düşürtmede ölüm halinde 15-20 yıl, beden zararında 6-12 yıl; rızalı düşürtmede ise sırasıyla 4-8 ve 3-6 yıl hapis cezası söz konusudur. Ağır netice taksirle dahi olsa cezaya yansır.
Çocuk Düşürtmenin Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Hâli terimi hakkında Detayları gör Ceza Hukuku
Çocuk Düşürtme — Rıza Dışı
Çocuk düşürtme suçunun rıza dışı hali, gebe bir kadının iradesi alınmaksızın gebeliğine son verilmesini cezalandıran TCK m.99/1'de düzenlenmiş bir suçtur. Failin tıbbi veya başka herhangi bir müdahaleyle gebeliği sona erdirmesi yeterli olup beş yıldan on yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür; gebelik süresi sınırı aranmaz, fiil sırasında kadının ölümü veya yaralanması neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâl doğurur.
Çocuk Düşürtme — Rıza Dışı terimi hakkında Detayları gör Anayasa Hukuku
Çocuk Hakları (Anayasal)
Çocuk hakları, 1982 Anayasası'nın 41 ve 42. maddeleri ile Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi temelinde güvence altına alınan; devlete çocuğun korunması, eğitim-öğretim hakkı, istismar ve ihmale karşı koruma yönünde pozitif edim yükümlülüğü yükleyen haklar bütünüdür. 2010 anayasa değişikliğiyle çocuğa yönelik her türlü istismar ve şiddete karşı koruma devlete açıkça ödev olarak verilmiştir; çocuğun üstün yararı ilkesi bu alanın belirleyici kriteridir.
Çocuk Hakları (Anayasal) terimi hakkında Detayları gör Ceza Hukuku
Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbiri
Çocuklara özgü güvenlik tedbiri, ceza hukukunda kusur yeteneği bulunmayan veya kısıtlı 18 yaş altı çocukların suç işlemesi durumunda ceza yerine uygulanan ve çocuğun korunması, eğitilmesi ve topluma yeniden kazandırılması amacını taşıyan rehabilitatif yaptırımlardır. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.5 düzenler. Danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık, barınma ve denetimli serbestlik altı tedbir türü vardır.
Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbiri terimi hakkında Detayları gör Ceza Hukuku
Çocuklara Özgü Yaptırımlar
Çocuklara özgü yaptırımlar, suça sürüklenen çocuklar için cezalandırma yerine veya yanında uygulanan eğitim, rehabilitasyon ve koruma odaklı tedbirlerdir. TCK m.31 yaş grupları + 5395 sayılı ÇKK çerçevesinde düzenlenmiştir. Danışmanlık, eğitim, sağlık tedbiri, barınma kurumuna yerleştirme, denetimli serbestlik gibi çeşitli yaptırımlar uygulanabilir. Modern çocuk adalet anlayışının somut yansımasıdır.
Çocuklara Özgü Yaptırımlar terimi hakkında Detayları gör Medeni Hukuk
Çocukların Miras Payı
Çocukların miras payı, mirasbırakanın altsoyu olarak birinci zümrede yer alan çocukların yasal mirasçılık çerçevesinde aldığı paydır (TMK m.495). Çocuklar terekeyi eş ile birlikte mirasçı olduklarında ¾ oranını paylaşır; eş yoksa terekenin tamamını eşit olarak alırlar. Saklı pay olarak yasal payın yarısı korunur; ölmüş çocuğun payı kendi altsoyu içinde kök başına dağıtılır.
Çocukların Miras Payı terimi hakkında Detayları gör Medeni Hukuk
Çocuk Mallarının Yönetimi
Çocuk mallarının yönetimi, küçüğün mal varlığının ana-baba veya vasi tarafından çocuğun yararına korunması ve yönetilmesi sürecidir (TMK m.352-361). Velayet altındaki çocukta ana-baba; vesayet altındaki çocukta vasi yönetir. Olağan günlük yönetim işleri serbestçe yapılır; önemli işlemler mahkeme onayı gerektirir. Çocuğun erginleşmesinde mal varlığı hesap raporu ile devredilir.
Çocuk Mallarının Yönetimi terimi hakkında Detayları gör Anayasa Hukuku
Çoğunluk Seçim Sistemi
Çoğunluk seçim sistemi, seçim bölgesinde en çok oy alan aday veya partinin kazandığı seçim sistemidir. Nispi temsil sisteminin zıttıdır. Tek turlu (basit çoğunluk) veya iki turlu (mutlak çoğunluk) olarak uygulanabilir. Dar bölge seçim sistemi ile birlikte yaygındır. Birleşik Krallık, ABD, Fransa çoğunluk seçim sistemi örnekleridir. Türkiye milletvekili seçimlerinde nispi temsil + baraj kombinasyonunu uygular.
Çoğunluk Seçim Sistemi terimi hakkında Detayları gör Medeni Hukuk
Çok Taraflı Hukuki İşlem
Çok taraflı hukuki işlem, ikiden fazla kişinin aynı amaca yönelik irade beyanlarıyla kurulan işlemdir. İki taraflı işlemden farklı olarak iradeler birbirinin karşıtı değil aynı yönedir; klasik örnekleri dernek kuruluş sözleşmesi (TMK m.61), vakıf senedi (TMK m.102), adi ortaklık ve ticaret şirketleri kuruluş sözleşmeleridir. TTK m.124 ve TMK ortaklık hükümleri çerçevesinde işler ve kuruluş ile birlikte tüzel kişilik doğurabilir.
Çok Taraflı Hukuki İşlem terimi hakkında Detayları gör