Son güncelleme:
İrade Sakatlıkları (Medeni Hukuk Atıf): Medeni hukukta irade sakatlıkları, TMK m.5 atfı uyarınca TBK m.30-39 hükümlerinin yanılma, hile, korkutma ve aşırı yararlanma açısından evlenme, vasiyet, miras sözleşmesi, mal rejimi sözleşmesi gibi medeni hukuk işlemlerine kıyasen uygulanmasıdır. Yaptırım ilişkinin niteliğine göre mutlak butlan, nispi butlan, iptal davası olarak farklılaşır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Medeni hukukta irade sakatlıkları, TMK m.5 atfı gereği TBK genel hükümleri kıyasen m.30-39 hükümlerinin medeni hukuk işlemlerine uygulanmasıyla ortaya çıkan yanılma, hile, korkutma ve aşırı yararlanma kategorilerinin medeni hukuktaki yansımasıdır. Yaptırım ilişkinin tek/iki taraflı niteliğine göre farklılaşır.
İrade sakatlıkları aşağıdaki medeni hukuk işlemlerine TMK m.5 atfıyla uygulanır:
| İşlem | TMK Hükmü | TBK Atıfı |
|---|---|---|
| Vasiyetnameler | m.557/b.2 | TBK m.30-39 |
| Evlenme | m.149-151 | TBK m.30-39 (sınırlı) |
| Miras sözleşmesi | m.557 + atıf | TBK m.30-39 |
| Mal rejimi sözleşmesi | m.205 | TBK m.30-39 |
| Tanıma (soybağı) | m.297 vd. | TBK m.30-39 |
Mirasbırakanın/işlem yapanın iradesinin gerçeğe aykırı bir tasavvur üzerine kurulması:
Üçüncü kişinin kasıtlı aldatıcı davranışla mirasbırakanı/eşi yanıltarak işlem yapmaya yönlendirmesi.
Kişinin ağır ve mevcut bir tehlike korkusuyla iradesinin sakatlanması:
Vasiyette korkutma ayrıca m.557/b.2'de düzenlenir.
Aşırı yararlanma — bir tarafın darda kalması, deneyimsizliği veya hafifliği istismar edilerek edimler arası fahiş orantısızlık yaratılması.
Yaptırım, ilişkinin niteliğine göre farklılaşır:
| İşlem | Yaptırım |
|---|---|
| Vasiyetname | Nispi butlan (iptal davası — m.557, m.559) |
| Evlenme | Nispi butlan (iptal davası — m.151) |
| Miras sözleşmesi | Nispi butlan (m.557 + m.5 atfı) |
| Mal rejimi sözleşmesi | TBK m.39 uyarınca iptal veya tashih |
| Tanıma | TBK m.39 uyarınca iptal |
İrade sakatlığı sebebiyle iptal edilebilir hâle gelen işlem, bir yıl içinde onaylanmaması durumunda iptal edilebilir hâlde kalır:
İrade sakatlığı kıyasında işlemin yapısı belirleyicidir:
| Özellik | Vasiyet (Tek Taraflı) | Mal Rejimi Sözl. (İki Taraflı) |
|---|---|---|
| Hile kaynağı | Üçüncü kişiden gelse de iptal | Karşı tarafın bilgisi şart |
| Onay süresi | TMK m.559 (1/10 yıl) | TBK m.39 (1 yıl) |
| Yanılmanın esas oluşu | Saik hatası kabul edilir | TBK m.32 standart |
TMK m.5 Atıf Hükmü, TBK Genel Hükümleri Kıyasen, Vasiyette İrade Sakatlığı, Aşırı Yararlanma, Vasiyetname, Miras Sözleşmesi, Vasiyetin İptali, Hâkimin Takdir Yetkisi ve Dürüstlük Kuralı irade sakatlıklarının medeni hukuktaki uygulama bağlamını oluşturur.