Son güncelleme:
İş Sahibinin Borçları (Vekaletsiz İş Görme): İş sahibinin vekaletsiz iş görmedeki borçları, TBK m.529 uyarınca işin onayı halinde doğan yükümlülüklerdir. Başlıca borçlar: iş görenin yaptığı , üstlenilen borçlardan iş göreni kurtarma, iş ile ilgili olarak iş görenin uğradığı . Onay yokluğunda iş sahibinin borçları doğmaz; ancak hükümleri çerçevesinde elde edilen yarar oranında iade söz konusu olabilir.
İş sahibinin vekaletsiz iş görmedeki borçları, TBK m.529 uyarınca, iş sahibinin yapılan iş görmeyi onaylaması veya iş görmenin iş sahibinin yararına olması durumunda doğan yükümlülüklerdir. Vekaletsiz iş görme kanuni borç ilişkisi olduğundan, iş sahibinin borçları sözleşmesel değil kanuni kaynaklıdır. Onay verildiği takdirde ilişki vekalete dönüşür (m.528) ve müvekkilin borçları hükümleri (m.508-510) uygulanır.
İş sahibinin borçları, vekaletsiz iş görmenin simetrik karşılığıdır: iş gören iş sahibinin yararına davranır, iş sahibi de iş görenin masraf ve zararlarını tazmin etmek zorundadır. Bu denge, iş gören dayanışma davranışını teşvik eder ve iş göreni mali olarak korur. Borçlar müvekkilin borçlarına paralel düzenlenmiştir; ancak ücret hakkı vekaletsiz iş görmede kural olarak yoktur (onay verilmediği sürece).
İş sahibi, iş görenin işe ilişkin yaptığı gerekli ve yararlı masrafları faiziyle iade etmek zorundadır (m.529/1). "Gerekli masraf" iş için zorunlu olan harcama; "yararlı masraf" işin daha iyi yapılmasını sağlayan harcamadır. Lüks veya gereksiz masraflar iade edilmez. Faiz, masrafın yapıldığı tarihten itibaren işler. Bu hüküm müvekkilin masraf iadesi (m.510/1) ile paraleldir.
İş gören, iş için kendi adına üstlendiği borçlardan iş sahibi tarafından kurtarılmasını isteyebilir. Örneğin iş gören tedarikçiye borçlandıysa, iş sahibi bu borcu üstlenir veya iş görene tutarı öder. Bu yükümlülük, iş görenin malvarlığının iş için zarar görmesini önler.
İş gören, iş ile ilgili olarak uğradığı zararların tazminini isteyebilir (m.529/2). Zarar iş görenin kusursuz olması halinde tazmin edilir; kendi kusuruyla zarar yaratan iş gören tazminat isteyemez. Tazminat kapsamı: müsbet zarar (kayıp + yararlanılamayan kâr) + manevi zarar (gerekiyorsa). Bu hüküm vekilin tazminat istegi (m.510/2) ile paraleldir; iş sahibinin kusursuz sorumluluğu vardır.
İş sahibi yapılan iş görmeyi onaylarsa (açık veya zımni), TBK m.528 uyarınca ilişki geriye etkili olarak vekalete dönüşür. Bu durumda iş sahibi müvekkilin tüm borçlarına tabi olur:
Onay verilmediği takdirde iş sahibinin yükümlülükleri iş görmenin yararı ölçüsünde doğar. m.529'un masraf iadesi hükmü, iş görmenin iş sahibinin yararına olması koşuluna bağlıdır. Aksi halde sebepsiz zenginleşme hükümleri (m.77 vd.) çerçevesinde sadece kalan zenginleşme iadesi söz konusu olur.
Gerçek olmayan vekaletsiz iş görmede iş sahibinin masraf iadesi yükümlülüğü yoktur; aksine iş sahibi m.530 kapsamında kazançlara el koyabilir. m.531 atfıyla iş gören sadece sebepsiz zenginleşme hükümleri çerçevesinde, iş sahibinin zenginleşmesi oranında masraf iadesi isteyebilir; bu da çoğu durumda sınırlı bir hak doğurur.
| Kıstas | Müvekkilin Borçları (m.510) | İş Sahibinin Borçları (m.529) |
|---|---|---|
| Ücret | Adet/sözleşme/icapla doğar (m.514) | Onay yoksa kural olarak yok |
| Masraf+faiz | Tam iade | Yararlı/gerekli olanların iadesi |
| Tazminat | Kusursuz sorumluluk (m.510/2) | Kusursuz sorumluluk (m.529/2) |
| Onay etkisi | Mevcut (sözleşmesel) | Geriye etkili vekalete dönüştürür (m.528) |