S Harfi ile Başlayan Terimler

Saklı Pay

Belirli mirasçıların miras paylarının kanunla korunan ve miras bırakanın tasarruflarıyla ortadan kaldırılamayan kısmıdır.

Saklı Paylı Mirasçı

Miras payının belirli bir oranı kanunla korunan ve bu orandan mahrum bırakılamayan mirasçıdır.

Sanık

Sanık, hakkında kamu davası açılmış olan kişidir. İddianamenin kabulüyle şüpheli sıfatı sanık sıfatına dönüşür. CMK m.2/1-b.

Usul Hukuku

Satış (İcra)

Haczedilen malların icra dairesi aracılığıyla paraya çevrilmesi işlemidir.

Satış Memuru

Ticari işletme sahibinin, işletmenin bulunduğu yer dışında faaliyette bulunan ve ticari mümessil ya da ticari vekil sıfatını taşımayan yardımcısıdır.

Satış Sözleşmesi

Satıcının malın mülkiyetini alıcıya devretmeyi, alıcının da bunun karşılığında bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.

Sayıştay

Merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idarelerinin gelir, gider ve mallarını TBMM adına denetleyen ve yargılayan organdır.

Sebepsiz Zenginleşme

Haklı bir sebep olmaksızın başka birinin zararına zenginleşen kişinin bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlü tutulmasıdır.

Sebepsiz Zenginleşme (Kambiyo)

Kambiyo senetlerinde zamanaşımı dolmuş olsa bile hamilin, sebepsiz zenginleşmeye dayanarak keşideci, kabul eden veya cirantadan talepte bulunabilmesidir (TTK m. 732).

İdare Hukuku

Sebep Unsuru

İdari işlemin yapılmasına neden olan maddi olay ve hukuki gerekçedir.

Seçenek Yaptırımlar

Seçenek yaptırımlar, kısa süreli hapis cezası yerine uygulanan adli para cezası, kamuya yararlı işte çalıştırma gibi alternatif ceza türleridir. TCK m.50'de düzenlenmiştir.

Seçimlik Hareketli Suç

Kanun koyucunun suçun maddi unsurunu birden fazla hareketle tanımladığı ve bu hareketlerden herhangi birinin gerçekleştirilmesiyle suçun oluştuğu suç tipidir. Yağma suçunda cebir veya tehdit seçimlik hareketlerdir.

Seçme ve Seçilme Hakkı

Vatandaşların seçimlerde oy kullanma ve aday olma hakkına sahip olmasıdır.

Sendika Hakkı

Çalışanların ve işverenlerin önceden izin almaksızın sendika kurma ve sendikal faaliyette bulunma hakkına sahip olmasıdır.

İş Hukuku

Sendika (İş)

İşçilerin veya işverenlerin çalışma ilişkilerinde ortak ekonomik ve sosyal hak ve çıkarlarını korumak için kurdukları tüzel kişiliğe sahip kuruluştur.

Sendikal Hakların Kullanılmasının Engellenmesi

Cebir veya tehdit kullanarak bir kimsenin sendikaya üye olmasını veya olmaktan vazgeçmesini ya da sendikal faaliyete katılmasını engelleyen kişinin işlediği suçtur (TCK m.118).

Usul Hukuku

Senet

Bir kimsenin kendi aleyhine delil oluşturan, yazılı ve imzalı belgedir.

Serbest Hareketli Suç

Kanunda suçun işleniş biçiminin belirli bir hareketle sınırlandırılmadığı, her türlü hareketle işlenebilen suç tipidir. Kasten öldürme suçu serbest hareketli suça örnektir; bıçaklama, ateşli silah kullanma veya zehirleme gibi farklı şekillerde işlenebilir.

Seri Muhakeme Usulü

Seri muhakeme usulü, belirli katalog suçlarda Cumhuriyet savcısının şüpheliyle anlaşarak mahkemeden talepte bulunduğu hızlandırılmış yargılama usulüdür. CMK m.250.

Sermaye

Şirketin kuruluşunda ortaklar tarafından taahhüt edilen ve şirket faaliyetlerinin finansmanını sağlayan ekonomik değerdir.

Sermaye Artırımı

Şirket sermayesinin genel kurul kararıyla artırılması işlemidir.

Sermaye Azaltma

Şirket sermayesinin genel kurul kararıyla azaltılması işlemidir.

Sermayenin Korunması İlkesi

Şirket sermayesinin alacaklıların güvencesi olarak korunmasını amaçlayan ilkedir. Sermaye koyma borcu, esas sermayenin azaltılması yasağı, kâr dağıtım kısıtlamaları ve şirketin kendi paylarını iktisap yasağı bu ilkenin somut görünümleridir.

Sermaye Taahhüdü

Şirket ortaklarının şirket sermayesine koyacakları katılma payını taahhüt etmeleridir. TTK m. 344 uyarınca nakdi sermayenin en az %25'i tescilden önce, kalanı 24 ay içinde ödenmelidir.

İş Hukuku

SGK

Sosyal Güvenlik Kurumu; sosyal sigortalar, genel sağlık sigortası ve primsiz ödemelerin yönetiminden sorumlu kamu kurumudur.

Siber Zorbalık

Bilgi ve iletişim teknolojileri aracılığıyla bir kişiye yönelik sistematik olarak gerçekleştirilen psikolojik şiddet, tehdit ve taciz fiillerinin genel adıdır.

Sigortacı

Prim karşılığında rizikonun gerçekleşmesi halinde tazminat veya bedel ödeme borcu altına giren taraftır. Türkiye'de sigortacılık faaliyeti izne tabidir (5684 sayılı Sigortacılık Kanunu).

Sigortacının Halefiyeti

Sigortacının, sigortalıya ödediği tazminat tutarınca, sigortalının zarara neden olan üçüncü kişiye karşı sahip olduğu talep hakkına kanun gereği halef olmasıdır. TTK m. 1472 ile düzenlenmiştir. Halefiyetin amacı, zararın nihai olarak zarara sebebiyet verene yükletilmesidir.

Sigorta Ettiren

Sigortacı ile sigorta sözleşmesini kuran ve prim ödeme borcu altına giren taraftır. Sigorta ettiren ile sigortalı farklı kişiler olabilir (TTK m. 1401).

Sigorta Hukuku

Sigorta sözleşmelerini, sigorta şirketlerini ve sigorta ilişkisini düzenleyen hukuk dalıdır.

Sigortalı

Menfaati sigorta sözleşmesiyle korunan kişidir. Zarar sigortalarında menfaat sahibi, can sigortalarında ise üzerinde sigorta yapılan kişidir (TTK m. 1401).

Sigorta Primi

Sigorta ettiren tarafından sigortacıya ödenen ve sigorta himayesinin karşılığını oluşturan bedeldir. Primin ödenmemesi halinde sigortacının sorumluluğu başlamaz (TTK m. 1430-1434).

Sigorta Sözleşmesi

Sigortacının belirli bir riskin gerçekleşmesi halinde tazminat ödemeyi, sigorta ettirenin de prim ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.

Sigorta Sözleşmesi (Unsurları)

Sigortacının belirli bir prim karşılığında, sözleşmede tanımlanan rizikonun gerçekleşmesi hâlinde sigortalıya veya lehtara tazminat ödemeyi ya da bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir (TTK m. 1401).

Silahların Eşitliği İlkesi

Ceza muhakemesinde iddia ve savunma makamlarının eşit imkanlara sahip olması gerektiğini ifade eden ve AİHS m.6 kapsamında güvence altına alınan temel muhakeme ilkesidir.

Silahlı Terör Örgütü Kurma veya Yönetme

Silahlı terör örgütü kurma veya yönetme, silahlı örgüt kuranların veya yönetenlerin cezalandırılmasını öngören suç tipidir. TCK m.314/1.

Siyasi Haklar

Bireylerin devlet yönetimine katılmasını sağlayan, aktif statü hakları olarak da bilinen haklardır.

Sıkıyönetim

2017 anayasa değişikliği ile kaldırılan, olağanüstü dönemlerde askeri otoritenin yönetimi devraldığı özel yönetim usulüdür.

Sınır Dışı Etme

Sınır dışı etme, yabancı uyruklu hükümlünün cezasının infazından sonra veya koşullu salıverilmesi halinde ülke dışına çıkarılmasını öngören güvenlik tedbiridir. TCK m.59.

Sınırın Aşılması

Sınırın aşılması, hukuka uygunluk nedenlerinin varlığında failin savunma veya müdahale sınırını gerekli ölçünün ötesine taşırmasıdır. TCK md. 27 uyarınca sınırın kasten aşılması halinde fail ağırlaştırılmış ceza alabilir; taksirle aşılması halinde ise taksirli suç hükümleri uygulanır.

Sınırlı Aynî Haklar

Mülkiyet dışında eşya üzerinde sınırlı yetki sağlayan irtifak, rehin ve taşınmaz yükü gibi aynî haklardır.

Sınırlı Ehliyetli

Fiil ehliyetine sahip olmakla birlikte bazı işlemler için yasal danışmanın onayına ihtiyaç duyan kişidir.

Sınırlı Ehliyetsiz

Ayırt etme gücüne sahip küçük veya kısıtlıdır. Bazı işlemleri yasal temsilci onayı ile yapabilir.

Sınırlı Sorumluluk İlkesi

Anonim ve limited şirket ortaklarının şirket borçlarından kişisel olarak sorumlu tutulmaması, sorumluluğun taahhüt ettikleri sermaye payı ile sınırlı kalması ilkesidir.

Somut Norm Denetimi

Görülmekte olan bir davada uygulanacak kanun hükmünün anayasaya aykırı olduğu kanısına varan mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurmasıdır.

Somut Tehlike Suçu

Suçun oluşması için korunan hukuki değerin somut olarak tehlikeye girdiğinin her olayda ayrıca tespit edilmesi gereken suç tipidir. Trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu buna örnektir.

Son Çare İlkesi (Ultima Ratio)

Ceza hukukunun toplumsal düzeni korumak için başvurulacak son araç olması gerektiğini ifade eden ilkedir. Diğer hukuk dallarıyla korumanın mümkün olmadığı hallerde cezai yaptırıma başvurulmalıdır.

Son Söz Hakkı

Ceza muhakemesinde hükmün verilmesinden önce sanığa tanınan ve savunma hakkının en önemli güvencelerinden biri olan son konuşma hakkıdır (CMK m.216/3).

Sorgu

Sorgu, şüpheli veya sanığın hâkim veya mahkeme tarafından dinlenmesidir. İfade almadan farklı olarak yargısal bir işlemdir. CMK m.147.

Sorumluluk Davası

TTK m. 555-561 uyarınca şirket kurucuları, yönetim kurulu üyeleri, yöneticiler ve denetçilerin şirkete verdikleri zararın tazminini amaçlayan davadır.

Sorumluluk Sigortası

Sigortalının üçüncü kişilere verdiği zararlardan doğan tazminat yükümlülüğünü karşılayan sigorta türüdür. Zarar gören üçüncü kişi, doğrudan sigortacıya başvurabilir (TTK m. 1478-1484).

Soruşturma

Kanuna göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evredir (CMK m.2/1-e). Cumhuriyet savcısı tarafından yürütülür.

Soruşturma Evresi

Soruşturma evresi, suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen ceza muhakemesi aşamasıdır. Cumhuriyet savcısı tarafından yürütülür. CMK m.2/1-e.

Soruşturmanın Gizliliği

Soruşturma evresinde yapılan işlemlerin gizli olması ve soruşturmanın amacını tehlikeye düşürecek bilgilerin açıklanmaması ilkesidir (CMK m.157).

Sosyal Devlet

Vatandaşlarının ekonomik ve sosyal refahını sağlamayı, sosyal adaleti gerçekleştirmeyi amaçlayan devlet biçimidir.

Sosyal Medya Suçları

Sosyal medya platformları aracılığıyla işlenen hakaret, tehdit, özel hayatın gizliliğini ihlal gibi suçların genel adıdır. TCK'nun çeşitli maddelerinde düzenlenmiştir.

İdare Hukuku

Sosyal Risk İlkesi

Toplumun karşı karşıya kaldığı terör, şiddet olayları gibi sosyal risklerin zararının idare tarafından karşılanması ilkesidir.

Sosyal ve Ekonomik Haklar

Bireylerin devletten olumlu bir edim talep ettiği, pozitif statü hakları olarak da bilinen haklardır.

Soybağı

Çocuk ile ana ve babası arasındaki hukuki bağdır. Evlilik içi doğum, tanıma veya hâkim kararıyla kurulur.

Soyut Norm Denetimi

Kanunların anayasaya uygunluğunun somut bir uyuşmazlık olmaksızın, yetkili organlar tarafından doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne başvurularak denetlenmesidir.

Soyut Tehlike Suçu

Kanun koyucunun belirli bir davranışı tipik tehlikeliliği nedeniyle yasakladığı, somut bir tehlikenin gerçekleşip gerçekleşmediğinin araştırılmasına gerek bulunmayan suç tipidir.

Sözleşme

İki veya daha fazla kişinin karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarıyla oluşturdukları hukuki işlemdir.

Sözleşmeden Dönme

Taraflardan birinin kanunun veya sözleşmenin tanıdığı hakka dayanarak sözleşmeyi geriye etkili olarak sona erdirmesidir.

Sözleşmenin Feshi

Sürekli borç ilişkisinin ileriye etkili olarak sona erdirilmesidir.

Sözleşmenin Şekli

Sözleşmenin geçerli olması için kanunun veya tarafların öngördüğü biçim kurallarıdır.

Sözleşmenin Tadili

Tarafların karşılıklı anlaşmasıyla sözleşme hükümlerinin değiştirilmesidir.

Sözleşmenin Yorumu

Sözleşme hükümlerinin anlamının ve kapsamının belirlenmesi işlemidir.

Sözleşme Özgürlüğü

Tarafların kanunun emredici hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla diledikleri sözleşmeyi, diledikleri içerikle, diledikleri kişiyle kurabilme serbestisidir.

Usul Hukuku

Sözlü Yargılama

Tahkikatın tamamlanmasından sonra tarafların son sözlerini söylediği yargılama aşamasıdır.

SPK

Sermaye Piyasası Kurulu; sermaye piyasasının işleyişini, denetimini ve düzenlenmesini sağlayan bağımsız idari otoritedir.

Suç

Suç, ceza kanununun yasakladığı ve karşılığında ceza yaptırımı öngördüğü hukuka aykırı, kusurlu insan davranışıdır. Suçun oluşması için fiilin tipik, hukuka aykırı ve kusurlu olması gerekir. Suç kavramı ceza hukukunun temel yapı taşını oluşturur ve toplumsal düzeni koruma amacı taşır.

Suça Teşebbüste Gönüllü Vazgeçme

Suça teşebbüste gönüllü vazgeçme, failin suçun icra hareketlerini başlattıktan sonra kendi iradesiyle tamamlamaktan vazgeçmesi veya neticenin gerçekleşmesini önlemesidir. TCK md. 36 uyarınca gönüllü vazgeçen fail teşebbüsten değil, yalnızca o ana kadar gerçekleştirdiği fiillerin oluşturduğu suçtan cezalandırılır.

Suç Delillerini Yok Etme

Suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirme, adliyeye karşı suçlar kapsamında bir suça ilişkin delillerin karartılması suçudur. TCK m.281.

Suç Eşyasının Satın Alınması veya Kabul Edilmesi

Bir suçun işlenmesiyle elde edilen eşyayı veya diğer malvarlığı değerini satın alan veya kabul eden kişinin işlediği suçtur (TCK m.165).

Suç İşlemek Amacıyla Örgüt Kurma

Suç işlemek amacıyla örgüt kurma, kanunun suç saydığı fiilleri işlemek amacıyla örgüt kurmayı veya yönetmeyi cezalandıran suç tipidir. TCK m.220.

Suç İşlemeye Azmettirme

Belirli olmayan kişileri suç işlemeye tahrik eden ve bu tahrik sonucunda suç işlenmesine neden olan kişinin cezalandırılmasını öngören suçtur (TCK m.214-215).

Suç İşlemeye Tahrik

Suç işlemeye tahrik, halkı kanunlara uymamaya, belirli bir suçu işlemeye veya suç işlemek amacıyla toplanmaya açıkça tahrik etme suçudur. TCK m.214.

Suçların İçtimaı

Suçların içtimaı, birden fazla suç arasındaki ilişkiyi ve failin hangi suçtan cezalandırılacağını belirleyen kurallar bütünüdür. Fikri içtima, zincirleme suç ve gerçek içtima olarak ayrılır.

Suçların ve Cezaların Kanuniliği

Bir fiilin ancak kanunda açıkça suç olarak tanımlanması halinde cezalandırılabileceğini ifade eden temel ceza hukuku ilkesidir. Latince adıyla nullum crimen nulla poena sine lege olarak bilinir.

Suçluyu Kayırma

Suçluyu kayırma, suç işleyen bir kişiye araştırma, yakalanma, tutuklanma veya mahkumiyetin infazından kurtulması için imkan sağlama suçudur. TCK m.283.

Suç Örgütüne Üye Olma

Suç işlemek amacıyla kurulmuş bir örgüte üye olan kişiyi cezalandıran suçtur. TCK m.220/2'de düzenlenmiştir.

Suç Örgütüne Yardım Etme

Örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleyen veya örgüte bilerek ve isteyerek yardım eden kişiyi cezalandıran suçtur. TCK m.220/7'de düzenlenmiştir.

Suç Politikası

Suç politikası, suçluluğun önlenmesi ve ceza adaletinin etkin şekilde sağlanması amacıyla devletin izlediği strateji ve yöntemleri inceleyen ceza hukuku dalıdır.

Suçtan Zarar Gören

Suçun işlenmesinden dolayı doğrudan veya dolaylı olarak zarar gören gerçek veya tüzel kişidir. Mağdur kavramından farklı olarak tüzel kişiler de suçtan zarar gören sıfatını kazanabilir.

Suçta ve Cezada Kanunilik İlkesinin Alt İlkeleri

Kanunilik ilkesinin belirlilik, kanunların geriye yürümezliği, kıyas yasağı ve idarenin düzenleyici işlemlerle suç ve ceza koyamaması alt ilkelerinin bütünüdür.

Suçu Bildirmeme

İşlenmekte olan veya işlenmiş olmakla birlikte sebebiyet verdiği neticelerin sınırlandırılması halen mümkün bulunan bir suçu yetkili makamlara bildirmeme suçudur (TCK m.278).

Suçun Daha Az Cezayı Gerektiren Halleri

Suçun daha az cezayı gerektiren halleri, temel suç tipinin belirli koşullar altında daha hafif cezayı gerektiren özel durumlarıdır. Hafifletici nitelikli haller olarak da bilinir.

Suçun Kanuni Tanımı

Suçun kanuni tanımı, bir fiilin suç olarak kabul edilebilmesi için gerekli olan tüm unsurların kanunda belirlenmiş halini ifade eder. Tipiklik olarak da adlandırılır.

Suçun Nitelikli Halleri

Suçun nitelikli halleri, temel suç tipinin belirli koşullar altında daha ağır cezayı gerektiren hallerini ifade eder. Ağırlaştırıcı nedenler olarak da adlandırılır.

Suçun Unsurları

Bir fiilin suç sayılabilmesi için bulunması gereken maddi unsur (fiil, netice, nedensellik bağı), manevi unsur (kast veya taksir) ve hukuka aykırılık unsurlarının bütünüdür. TCK'da suçun oluşması bu üç unsurun birlikte gerçekleşmesine bağlıdır.

Suç Üstlenme

Suç üstlenme, yetkili makamlara, gerçeğe aykırı olarak suçu işlediğini veya suça katıldığını bildirme suçudur. TCK m.270.

Suçu ve Suçluyu Övme

Suçu ve suçluyu övme, işlenmiş olan bir suçu veya işlemiş olan kişiyi alenen öven kişinin cezalandırılmasını öngören suç tipidir. TCK m.215.

Suç Uydurma

Suç uydurma, işlenmediğini bildiği bir suçu yetkili makamlara işlenmiş gibi ihbar etme veya işlenmeyen bir suçun delil ve emarelerini soruşturma yapılmasını sağlayacak biçimde uydurmadır. TCK m.271.

Suç ve Ceza Arasında Orantılılık

Verilen cezanın işlenen suçun ağırlığıyla orantılı olması gerektiğini ifade eden temel ceza hukuku ilkesidir. Anayasa m.13'te düzenlenmiştir.

Sürekli Edim

Zaman içinde süreklilik gösteren veya belirli aralıklarla tekrarlanan edim türüdür.