Anayasa Hukuku
Sağlık Hakkı
Herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğu, devletin herkesin hayatını beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamakla yükümlü olduğu sosyal haktır (AY m.56).
Detayları gör
Sayfa yükleniyor
Herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğu, devletin herkesin hayatını beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamakla yükümlü olduğu sosyal haktır (AY m.56).
Genel ve katma bütçeli dairelerin gelir ve giderleri ile mallarını TBMM adına denetleyen ve yargılayan anayasal mali denetim organıdır (AY m.160). Kesin hüküm niteliğinde kararlar verir.
Siyasi partilerin milletvekili çıkarabilmek için ülke genelinde alması gereken asgari oy oranıdır. 2022 değişikliğiyle yüzde yediye indirilmiştir. Temsilde adalet ve yönetimde istikrar dengesini sağlamayı amaçlar.
Seçimlerin yargı gözetimi ve denetimi altında, hile ve usulsüzlüğe karşı korunarak, seçmen iradesinin doğru biçimde sandığa yansımasını sağlayan kurumsal ve hukuki güvenceler bütünüdür.
TBMM'nin veya Cumhurbaşkanının seçimlerinin yenilenmesine karar verilmesidir. TBMM üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla veya Cumhurbaşkanı tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilebilir (AY m.116).
Seçmenlerin oylarının milletvekilliğine dönüştürülme yöntemini belirleyen kurallar bütünüdür. Türkiye'de milletvekili seçimlerinde d'Hondt sistemine dayalı nispi temsil uygulanmaktadır (AY m.67).
Vatandaşların kanunda gösterilen şartlara uygun olarak seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma hakkıdır (AY m.67). Serbest, eşit, gizli oy ve açık sayım ilkeleri geçerlidir.
Çalışanların ve işverenlerin üyelerinin çalışma ilişkilerinde ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak amacıyla önceden izin almaksızın sendika ve üst kuruluş kurma hakkıdır (AY m.51).
Seçmenlerin hiçbir baskı ve zorlama olmaksızın özgürce oy kullanabilmesini, adayların serbestçe yarışabilmesini ve seçim sürecinin her aşamasında özgürlüğün sağlanmasını gerektiren demokratik seçim ilkesidir.
Demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurları olarak anayasal güvenceye sahip, önceden izin almadan kurulan örgütlerdir (AY m.68-69). Tüzük ve programları Anayasaya uygun olmak zorundadır.
Siyasi partilerin demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurları olarak anayasal güvenceye ve özel statüye sahip olmasıdır (AY m.68). Kuruluşları, faaliyetleri ve kapatılmaları anayasal çerçeveye tabidir.
Siyasi partilerin gelir ve giderlerinin Anayasa Mahkemesi tarafından denetlenmesidir (AY m.69). Partilerin mali denetimi her yıl yapılır ve Sayıştaydan yardım alınabilir.
Temel hak sınırlamalarının tabi olduğu anayasal güvencelerin bütünüdür: kanunla sınırlama, meşru amaç, ölçülülük, hakkın özüne dokunmama ve demokratik toplum düzeninin gerekleri (AY m.13).
Bir davada uygulanacak kanun veya kararname hükmünün anayasaya aykırı olduğu kanısına varan mahkemenin konuyu Anayasa Mahkemesine taşıması yoludur (AY m.152). İtiraz yolu olarak da adlandırılır.
Milletvekillerinin Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara yazılı olarak soru yöneltmesi şeklindeki denetim aracıdır (AY m.98). 2017 değişikliğiyle sadece yazılı soru kalmıştır.
Devletin vatandaşlarına insan onuruna yaraşır asgari yaşam düzeyi sağlamakla yükümlü olduğu ilkedir (AY m.2). Sosyal hakların güvencesi olarak eğitim, sağlık ve çalışma haklarını kapsar.
Kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğünün Anayasaya uygunluğunun belirli organların başvurusuyla denetlenmesidir (AY m.150). İptal davası yoluyla gerçekleşir.