Son güncelleme:
İnsan Ticareti: İnsan ticareti, zorla çalıştırmak, hizmet ettirmek, fuhşa sürüklemek, esarete tabi kılmak veya organ-doku ticaretine konu yapmak amacıyla tehdit, baskı, cebir, hile, çaresizlikten yararlanma veya rıza alma yoluyla bir kişiyi temin etmek, kaçırmak, bir yerden başka yere götürmek, tedarik etmek veya barındırmaktır. TCK m.80 düzenler; cezası sekiz yıldan oniki yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasıdır.
İnsan ticareti, modern köleleştirmenin hukuki tanımıdır. Türk hukukuna 2000 BM Palermo Sözleşmesi'nin İnsan Ticareti Protokolü çerçevesinde aktarılan suç, göçmen kaçakçılığı ile sıkça karıştırılır; ancak korunan hukuki değer bireyin hürriyeti ve sömürüye karşı korunmasıdır, sınır düzeni değil.
TCK m.80/1 — "Zorla çalıştırmak, hizmet ettirmek, fuhuş yaptırmak veya esarete tâbi kılmak ya da vücut organlarının verilmesini sağlamak maksadıyla tehdit, baskı, cebir veya şiddet uygulamak, nüfuzu kötüye kullanmak, kandırmak veya kişiler üzerindeki denetim olanaklarından veya çaresizliklerinden yararlanarak rızalarını elde etmek suretiyle kişileri ülkeye sokan, ülke dışına çıkaran, tedarik eden, kaçıran, bir yerden başka bir yere götüren veya sevk eden ya da barındıran kimseye sekiz yıldan oniki yıla kadar hapis cezası verilir."
İnsan ticareti, bireyin "kişilik hakkı" ve "hürriyet" değerini korur. Bireyin nesneleştirilmesine, sömürüye, esarete karşı temel hak korumasıdır. Göçmen kaçakçılığından ayıran temel kıstas budur.
| Unsur | İnsan Ticareti (m.80) | Göçmen Kaçakçılığı (m.79) |
|---|---|---|
| Korunan değer | Birey hürriyeti, sömürü engelleme | Sınır düzeni |
| Mağdur rızası | Yok veya hileyle/çaresizlikle alınmış | Genelde var |
| Sınır geçişi | Şart değil | Şart |
| Sömürü amacı | Var (cinsel, çalışma, organ) | Yok |
| Ceza | 8-12 yıl + on bin güne para | 3-8 yıl + on bin güne para |
TCK m.80/1, alternatif eylem (action) listesi: temin etme, ülkeye sokma/çıkarma, kaçırma, başka yere götürme/sevk etme, barındırma. Birden fazla eylem zinciri çoğu kez bir arada.
Vasıta unsuru: tehdit, baskı, cebir, şiddet, nüfuzu kötüye kullanma, kandırma, kişiler üzerindeki denetim olanaklarından veya çaresizlikten yararlanarak rıza alma. Bu vasıtalardan en az biri kullanılmış olmalıdır (yetişkin mağdurda).
Sömürü amacı şart: zorla çalıştırma, hizmet ettirme, fuhuş yaptırma, esaret, vücut organları temini. Liste tahdididir; benzer ama farklı amaç m.80 dışında kalır.
Yukarıdaki sömürü amaçlarından biriyle hareket etme şart. Genel kasıt yetmez; failin sömürü amacı ispat edilmelidir.
m.80/3: 18 yaşından küçük mağdurda vasıta unsuru aranmaz. Çocuğa karşı eylem + sömürü amacı suçun oluşması için yeterli; rıza, hile, baskı koşulları aranmaz.
m.80/1: 8 yıl - 12 yıl hapis + 10.000 güne kadar adli para cezası. Hapis ve para birlikte.
m.80/3 hükmü gereği vasıta aranmasa dahi temel ceza dilimi (8-12 yıl) aynı kalır. Çocuk mağdur ayrıca diğer artırıcı sebeplerle birleşebilir.
m.80/4: Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri uygulanır.
Suç resmi takip rejimindedir; mağdur şikâyeti şart değil. Mağdur korunması için özel tedbirler (kimlik gizlemesi, koruma evi) uygulanır.
İnsan ticareti kapsamında fuhuş yaptırma + cinsel saldırı çakışırsa içtima kuralları işler. Çoğu kez gerçek içtima ya da olayda zincirleme suç uygulanır.
İnsan ticaretinde kaçırma/barındırma fiili m.109 hürriyet suçu unsurlarını barındırır; m.80 lex specialis olduğu için m.80 uygulanır, m.109 ayrıca cezalandırılmaz.
m.80'in "vücut organlarının verilmesini sağlamak" amacı, organ ticareti (TCK m.91-92) ile çakışırsa lex specialis kuralı uygulanır; sömürü amacı içeren temin/sevk fiilleri m.80 kapsamında değerlendirilir.
Türkiye coğrafi konumu ve göç dinamikleri nedeniyle insan ticareti açısından kritik bir bölge. Suç çoğu kez göçmen kaçakçılığı zinciriyle başlayıp sömürüyle (fuhuş, zorla çalıştırma) noktalanır. Mağdur korunması için kimlik gizleme, sığınma evleri, oturma izni gibi tedbirler özel olarak işletilir.
İnsan ticareti hâkimlik sınavlarında göçmen kaçakçılığı ile karşılaştırma içinde sorulur. Eylem/vasıta/amaç üçlüsü, çocuk mağdurda vasıta aranmaması, mağdur rızasının geçersizliği ve sömürü amaçlarının tahdidi liste niteliği temel sınav konularıdır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi