Son güncelleme:
İcazet: İcazet, iptal hakkı sahibi tarafın bu haktan vazgeçtiğini açıkça veya örtülü olarak beyan etmesi ya da bir yıllık hak düşürücü süreyi geçirmesidir. İcazet ile sözleşme geçmişe etkili olarak kesin geçerli hâle gelir. Ayrıca yetkisiz temsilde temsil olunanın işleme onay vermesi anlamında da kullanılır (TBK m.46). Açık veya örtülü, dolaylı veya doğrudan olabilir.
İcazet; yetkisiz bir kişi tarafından temsil olunan adına yapılan hukuki işlemin, temsil olunan tarafından sonradan onaylanmasıdır. TBK m.47 uyarınca temsilci yetkisi olmadan veya yetkisini aşarak işlem yapmışsa, bu işlem temsil olunanın icazetiyle (sonradan onayıyla) geriye etkili (ex tunc) olarak geçerlilik kazanır; sanki başlangıçtan itibaren yetkili temsilci tarafından yapılmış gibi sonuç doğurur.
TBK m.47 — "Bir kimse yetkisi olmadığı hâlde temsilci olarak bir hukuki işlem yaparsa, bu işlem ancak onadığı takdirde temsil olunanı bağlar. Yetkisiz temsilcinin yaptığı bu işlemi temsil olunan onamazsa, bu işlemden zarar gören iyiniyetli karşı taraf, yetkisiz temsilciden zararının giderilmesini isteyebilir."
İcazet, TBK m.46'da düzenlenen yetkisiz temsille birlikte değerlendirilir: yetkisiz temsil işlemi başlangıçta askıda hükümsüz (eksik geçerli) durumdadır. Temsil olunan icazet verirse işlem geçerli, vermezse kesin hükümsüz olur. İcazet, sözleşme kurma serbestisinin bir uzantısı olarak kabul edilir.
İcazete konu olabilecek işlem, yetkisi olmayan bir kişi tarafından veya temsil yetkisi sınırlarını aşarak yapılan bir hukuki işlem olmalıdır (m.46). Yetkili temsilci tarafından yapılmış işlem zaten geçerlidir, icazete ihtiyaç duymaz. İşlemi temsilcinin temsil olunan adına yaptığını karşı tarafın bilmesi (açık temsil) icazet için tipik durumdur.
İcazet açık (yazılı/sözlü beyanla) veya örtülü (somut davranışla) verilebilir. Susmak kural olarak icazet sayılmaz; ancak temsil olunan, işlemi öğrendikten sonra makul sürede itiraz etmemiş ve işlem sonuçlarından yararlanmaya başlamışsa örtülü icazet kabul edilebilir. Örneğin yetkisiz alımı kabul ederek malı kullanması, ödeme yapması veya satışın bedelini tahsil etmesi örtülü icazettir.
İcazet, asıl işlemin tabi olduğu şekle tabidir. Resmi şekle tabi taşınmaz satışında icazet de noter onaylı olmalı; kefalet sözleşmesinde yetkisiz kefalet işlemine icazet, kefalete ilişkin şekil şartlarına (TBK m.583 — el yazısıyla miktar, tarih, eşin yazılı onayı) uymalıdır. Şekle aykırı icazet işlemi geçerli kılmaz.
TBK m.46/3 — "Yetkisiz temsilcinin yaptığı işlemin onanmaması hâlinde, bu işlem temsil olunanı bağlamaz; ancak temsil olunan onayı vermeden önce karşı taraf, kendisini bu işlemle bağlı saymaktan vazgeçebilir."
Karşı taraf işlemi yaptıktan sonra makul süre içinde temsil olunanın icazetini bekler; bu süre içinde icazet verilmezse veya karşı taraf vazgeçerse işlem hükümsüz hale gelir. İcazet, karşı tarafın geri çekme beyanından önce verilirse geçerlidir; sonra verilirse hüküm doğurmaz.
İcazet verildiği anda işlem başlangıçtan itibaren geçerli sayılır. Temsil olunan, sanki yetki en başından beri varmış gibi işlem sonuçlarına bağlanır; karşı taraf da işlemin kuruluş tarihinden itibaren hak ve borç sahibi olur. Bu nedenle:
İstisnaen üçüncü kişilerin iyi niyetle kazandığı haklar saklıdır; icazet bu hakları ortadan kaldıramaz (TMK m.3 iyi niyet koruması ve m.1023 vd. tapu sicili koruması burada devreye girer).
| Kriter | İcazet (m.47) | Önceden Yetkilendirme | Sonradan Sözleşme |
|---|---|---|---|
| Zaman | İşlemden sonra | İşlemden önce | İşlem yerine yeni sözleşme |
| Etki başlangıcı | Geriye etkili (ex tunc) | İleriye etkili (ex nunc) | Yeni sözleşme tarihi |
| İlk işlemin durumu | Askıda hükümsüz, icazetle geçerli | Yetkili işlem, baştan geçerli | İlk işlem hükümsüz, yenisi geçerli |
| Karşı tarafın geri çekme hakkı | İcazet öncesi mümkün (m.46/3) | İcap-kabul aşamasında mümkün | Yeni icap-kabul rejimi |
| Şekil | Asıl işlemin şekline tabi | Genelde serbest, istisnalar var | Yeni işlemin şekline tabi |
İcazet yalnızca yetkisizlik sebebiyle askıda olan işlemleri geçerli kılar; sözleşmenin kanuna, ahlaka aykırılık (TBK m.27), şekle aykırılık (TBK m.12) gibi sebeplerle baştan butlanlı olduğu hallerde icazet işlemi geçerli kılmaz. Butlanlı bir kefalet sözleşmesini temsil olunanın "onayı" geçerli hale getirmez; tarafların yeni bir sözleşme yapması gerekir.
Karşı taraf, yetkisiz temsil işlemini yapmış olsa bile temsil olunanın icazetine kadar geçen sürede sözleşmeden vazgeçebilir (m.46/3). Bu, karşı tarafa süresiz bekleme yükümlülüğü yüklenmesinin önüne geçer.
İcazet verilmezse iyiniyetli karşı taraf, m.47/2 uyarınca yetkisiz temsilciden zararının tazminini isteyebilir. Tazminat menfi (güven) zararı kapsar; karşı tarafın işlemin geçerli olacağına güvenerek yaptığı masraflar, kaçırdığı fırsatlar tazmin edilir. Yetkisiz temsilcinin kötü niyetli olduğu hallerde müspet zararın da talep edilebileceği görüşü hakimdir.
Karşı taraf, temsilcinin yetkili olduğuna dürüstlük kuralı çerçevesinde inanmışsa ve temsil olunanın bu görünüşe katkısı varsa (örneğin temsilciye boş yetki belgesi vermesi, temsilciyi sürekli kullanması), görünüş yetkisi (Anscheinsvollmacht) doktrini devreye girebilir; bu hâlde işlem icazete gerek olmaksızın temsil olunanı bağlar. Bu, m.47'nin tamamlayıcısı niteliğindedir.
Soru: Y, kardeşi K adına yetkisi olmadan üçüncü kişi A ile bir araç satış sözleşmesi yapmış (15 Mart). K, durumu 20 Mart'ta öğrenmiş ve 25 Mart'ta A'ya yazılı icazet vermiştir. (A) Sözleşme hangi tarihten itibaren geçerlidir? (B) 15-25 Mart arasında aracın değeri %20 artmıştır; kim yararlanır?
Cevap: (A) İcazet geriye etkili (ex tunc) olduğundan sözleşme 15 Mart tarihinden itibaren geçerli sayılır. (B) Sözleşme bedeli 15 Mart'taki tutar olarak sabit kalır; A bu tarihteki bedele bağlıdır. Aradaki değer artışı alıcı (A) lehine sonuç doğurur — sözleşmeyi 15 Mart'taki bedelle bağlı sayar, geriye yönelik faiz/temerrüt değerlendirmesi de bu tarihten işler.
Soru: Yetkisiz temsilci T, 1 Nisan'da S adına B ile sözleşme yapmıştır. B, 5 Nisan'da S'ye e-posta atarak "icazet vermezseniz makul süre sonunda vazgeçeceğim" demiş; 10 Nisan'da "vazgeçtim" beyanını göndermiştir. S, 12 Nisan'da icazet beyanını göndermiştir. Sözleşme geçerli midir?
Cevap: TBK m.46/3 uyarınca karşı taraf icazet verilmeden önce vazgeçebilir. B'nin 10 Nisan vazgeçme beyanı icazetten (12 Nisan) önce ulaştığı için geçerlidir; sözleşme hükümsüz kalır. S'nin 12 Nisan icazeti hüküm doğurmaz. B, m.47/2 çerçevesinde T'den menfi zararını isteyebilir.
Soru: Yetkisiz temsilci, M'nin taşınmazını P'ye satmak üzere noter dışında basit yazılı sözleşme imzalamıştır. M sözleşmeyi sözlü olarak onayladığını beyan etmiştir. Sözleşme geçerli midir?
Cevap: Taşınmaz satışı resmi şekle (TMK m.706 + Tapu Kanunu) tabidir; yetkisiz temsil işlemi bu şekle uymadığı için baştan butlanlıdır. İcazet butlanı tedavi etmez; üstelik icazetin de asıl işlemin şekline (resmi senet) tabi olması gerekirdi. M'nin sözlü icazeti geçersizdir, sözleşme hükümsüz kalır. Taraflar yeni bir resmi senet düzenlemelidir.