Son güncelleme:
İcap: İcap (öneri), bir kimsenin sözleşme yapmak amacıyla karşı tarafa yönelttiği, kabul edildiği takdirde sözleşmeyi meydana getirecek nitelikte olan kesin ve bağlayıcı irade beyanıdır. TBK m.3-9 arasında düzenlenen icap; sözleşmenin esaslı noktalarını içermesi, icapçıyı bağlayıcı olması ve karşı tarafa ulaşmasıyla hüküm doğurması bakımından icaba davetten ayrılır. İcabı yapan kişi, kabul süresi içinde beyanından dönemez.
İcap (öneri); bir kimsenin sözleşme yapmak amacıyla karşı tarafa yönelttiği, kabul beyanıyla sözleşmeyi kuracak şekilde kesin ve bağlayıcı olan tek taraflı bir irade beyanıdır. TBK m.3 uyarınca icap, sözleşmenin tüm esaslı noktalarını içermeli ve icapçının kabul halinde sözleşmeyle bağlı olma iradesini açıklamalıdır.
TBK m.3 — "Kabul için süre belirleyerek bir sözleşme yapılmasını öneren, bu sürenin sona ermesine kadar önerisiyle bağlıdır."
İcap, kabul ile birleştiği anda sözleşmeyi doğurur; tek taraflı bağlayıcılığı sebebiyle icaba davetten (TBK m.8) ayrılır. İcaba davette muhatap karşı tarafı icapta bulunmaya yönlendirir; tek bir "evet" beyanıyla sözleşme kurulamaz.
İcap, şüphe ve tereddüt içermeyen, sözleşmenin kurulmasına yeterli açıklıkta olmalıdır. "Düşünüyorum, belki yarın haber veririm" gibi muğlak ifadeler icap niteliği taşımaz; karşı tarafın "evet" beyanı sözleşmeyi kuracak nitelikte olmalıdır.
İcapçı, kabul halinde sözleşmeyle bağlı olma iradesini taşımalıdır. Bu unsur icabı icaba davetten ayıran en önemli özelliktir.
TBK m.8 — "Sözleşme yapma önerisinde bulunan, bağlayıcı olmama hakkını saklı tutmuş ya da öneriden bağlanma niyetinin bulunmadığı durumun gereğinden veya işin özelliğinden anlaşılıyorsa, öneri, öneriye davet sayılır."
Sözleşme türüne göre asli unsurlar belirli olmalıdır. Satışta mal ve bedel; kirada kira konusu/bedel/süre; vekalette iş ve karşılığı belirlenmiş olmalıdır. Yan noktalar üzerinde anlaşma olmasa bile esaslı noktalarda uyuşma yeterlidir (TBK m.2).
İcap belirli bir kişiye veya genel topluma yöneltilmeli; muhataba ulaşması mümkün olmalıdır. Hazır olmayanlar arası icap, muhataba vardığı an hüküm doğurur (varma teorisi); öğrenildiği an değil.
İcabın bağlayıcılık süresi taraflar arasındaki iletişimin niteliğine göre üç farklı rejime bağlanmıştır:
| İcap Türü | TBK Maddesi | Kabul Süresi | Düşme Halleri | Tipik Örnek |
|---|---|---|---|---|
| Süreli icap | m.3 | İcapçının belirlediği süre | Süre dolduğunda otomatik düşer | "Bu teklif 7 gün geçerlidir" |
| Süresiz / hazır olanlar arası | m.4 | Derhal | Cevaplanmadığında düşer | Yüz yüze, telefon, anlık mesaj |
| Süresiz / hazır olmayanlar arası | m.5 | Makul süre | Makul süre geçtiğinde düşer | Mektup, e-posta, faks |
TBK m.5 — "Kabul için süre belirlenmeksizin hazır olmayan bir kişiye yapılan öneri, zamanında ve usulüne uygun olarak gönderilmiş bir yanıtın ulaşmasının beklenebileceği ana kadar, önereni bağlar."
Hazırlık kavramı fiziksel değil iletişimsel bağlantıyı ifade eder. Telefon, video konferans, anlık mesajlaşma uygulamaları (WhatsApp aktif konuşma) hazır olanlar arası kabul edilir; e-posta ve mektup hazır olmayanlar arası sayılır.
Otomat içine para atan kişi kabulü açıklamış sayılır; sözleşme makinenin malı verme anında kurulur. Otomatın sergilenmesi sürekli yenilenen icap niteliğindedir — vitrindeki etiketli mal patterninden farklı olarak burada bağlayıcılık iradesi vardır.
Türk doktrini ve Yargıtay uygulamasında vitrindeki etiketli mal icaba davettir; satıcı bu mal üzerinde sözleşme yapma zorunluluğunda değildir. Müşterinin "alıyorum" beyanı yeni bir icap oluşturur, satıcının kabulüyle sözleşme kurulur.
Genel topluma yönelik fiyatlı ilanlar, gazete reklamları, ürün katalogları kural olarak icaba davettir. Bağlayıcılık iradesi ancak somut olayın özelliklerinden (ör. "stoklarla sınırlı ilk 100 alıcıya" + bireysel bildirim) çıkıyorsa icap kabul edilir.
E-ticaret platformlarında ürün listeleme genellikle icaba davettir; alıcının "sepete ekle + ödeme" akışı icap, satıcının onay e-postası kabul niteliğindedir. Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği bu modeli destekler.
Belirli bir kişiye fiyatı, miktarı, teslim koşulları net olarak yazılı/dijital sunulan ve "stoklarla sınırlı" gibi çekince içermeyen teklif kuvvetli karinedir; icap sayılır.
TBK m.9 — "Öneri, muhataba ulaşmadan ya da ulaşmasıyla birlikte veya sonra ondan önce geri alma açıklaması muhataba ulaştığı takdirde geçersiz sayılır."
İcabın geri alınması ancak geri alma beyanı muhataba icaptan önce veya icapla aynı anda ulaşırsa geçerlidir. Sonra ulaşırsa hükümsüzdür; icapçı süre boyunca bağlıdır.
İcap; süresinin dolması, reddedilmesi, karşı icapla cevaplanması, icapçının ölümü/fiil ehliyetini kaybetmesi (kural olarak), geri alınması veya muhatabın belirsiz süreyle cevap vermemesi hallerinde sona erer.
Soru: Otomotiv galerisinin vitrininde "2018 model X marka, 350.000 TL" etiketli araç sergileniyor. (A) Müşteri Ahmet "Etikettekinden alıyorum" diyor; satıcı "fiyatımız 380.000''a yükseldi" cevabı veriyor. (B) Aynı satıcı Ayşe''ye e-posta ile "2018 model X marka, 350.000 TL''ye 7 gün içinde satın alabilirsiniz" diye yazıyor; Ayşe 3. gün "kabul" diyor. Hangisinde sözleşme kurulmuştur?
Cevap: (A) Vitrindeki etiketli mal icaba davettir; Ahmet''in beyanı icaptır, satıcı reddetmiştir → sözleşme yok. (B) E-posta ile süreli, fiyatı/miktarı/süresi belirli, bağlayıcılık iradesi içeren bireysel teklif icaptır (TBK m.3); Ayşe''nin süresi içinde kabulü → sözleşme kurulmuştur.
Soru: Tüccar A, B''ye 1 Mart günü mektupla "1000 ton buğdayı ton başı 8.000 TL''den satıyorum, 15 Mart''a kadar bağlıyım" yazdı. 3 Mart günü piyasa yükselince A, B''ye "icabımı geri alıyorum" e-postası attı. Mektup B''ye 5 Mart, e-posta 4 Mart günü ulaştı. B 6 Mart''ta "kabul" cevabı verdi. Sözleşme kurulmuş mudur?
Cevap: Geri alma beyanı icaptan önce ulaştığı için (4 Mart < 5 Mart) TBK m.9 uyarınca geçerlidir; icap doğmamış sayılır. B''nin 6 Mart kabulü hüküm doğurmaz, sözleşme kurulmamıştır.
Soru: Mimar M, müteahhit Y''ye 1 Nisan''da e-posta ile "200.000 TL bedele proje hazırlamayı kabul ediyorum" diye yazdı (süre belirtmedi). Y, 28 Nisan''da kabul cevabı verdi. Sözleşme kurulmuş mudur?
Cevap: TBK m.5 uyarınca süresiz hazır olmayanlar arası icapta makul süre içinde kabul gerekir. E-posta için makul süre genellikle 5-10 iş günü; 27 günlük gecikme makul sürenin aşılmasıdır → icap düşmüştür, sözleşme yok. Y''nin 28 Nisan beyanı yeni bir icaptır.