Son güncelleme:
Hedef Sapması: Hedef sapması (aberratio ictus), ceza hukukunda failin kastını belirli bir kişiye yöneltmesine rağmen hareketinin yan etkisi olarak başka bir kişinin zarar görmesi durumunda manevi unsurun kasıt-taksir karışımı yapısına dönüşmesini ifade eden doktrinel kavramdır. Hedeflenen kişiye yönelik teşebbüs ile gerçek mağdura yönelik taksirli suç birlikte oluşur; her iki suç ayrı ayrı değerlendirilir. Şahısta hatadan farklıdır.
Hedef sapması (Latince aberratio ictus — "darbenin sapması"), ceza hukukunda failin kastını belirli bir kişiye yöneltmesine rağmen hareketinin yan etkisi olarak başka bir kişinin zarar görmesi durumunu ifade eden doktrinel kavramdır. Türk Ceza Kanunu’nda doğrudan düzenleme yoktur; ancak doktrin ve içtihat tarafından geliştirilmiştir.
Klasik formül: "Fail A’ya nişan alır, A yana çekilir veya kurşun saparak B’ye isabet eder."
Hedef sapması, Şahısta Hata’dan farklı olarak kasıt-taksir karışımı doğurur:
| Adım | Açıklama |
|---|---|
| 1. Kasıt | Fail A’yı hedefliyor (örn. öldürme) |
| 2. Hareket | Fail A’ya nişan alıp ateş ediyor |
| 3. Sapma | Hareket sapıyor (A yer değiştiriyor, kurşun engele çarpıp sapıyor) |
| 4. Sonuç | A zarar görmedi; B yaralandı veya öldü |
| 5. Manevi unsur | A için kasıt; B için taksir (öngörülebilirse) |
| 6. Hukuki sonuç | A’ya yönelik teşebbüs + B’ye yönelik taksirli suç |
TCK m.35 — "Kişi, işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp da elinde olmayan nedenlerle tamamlayamaz ise teşebbüsten dolayı sorumlu tutulur."
A’ya yönelik kasten öldürme (m.81) tamamlanmadığı için teşebbüs uygulanır:
B’ye yönelik taksirli sorumluluk doğar:
Mahkeme her iki suçu ayrı ayrı değerlendirip toplam ceza verir. Yargıtay içtihadında bazen fikri içtima (TCK m.44) uygulanır; tek hareketle iki suç işlendiyse en ağır olanın cezası verilir.
Fail A’ya yönelik silahla ateş eder; ancak A yana çekilir, kurşun arkasındaki B’ye isabet eder.
Fail belirli bir kişiyi öldürmek için bomba atar; bomba beklenenin yanında patlar ve farklı kişileri etkiler. Bu durumda hedef sapması ile birlikte olası kasıt tartışılır; eğer fail sonucu kabullenmişse Olası Kasıt uygulanabilir.
Fail A’ya saldırırken yakındaki C kişisi de yaralanır.
| Ölçüt | Hedef Sapması (Aberratio Ictus) | Şahısta Hata (Error in Persona) |
|---|---|---|
| Hata türü | Hareket hedefi sapması | Kişisel kimlik hatası |
| Mekanizma | Doğru kişi hedeflenir, hareket sapar | Yanlış kişi hedeflenir |
| Manevi unsur | Karışım (kasıt + taksir) | Etkilenmez (tam kasıt) |
| Cezai sonuç | Teşebbüs + taksirli suç | Tam ceza |
| Ayrım | Mağdur farklı | Mağdur farklı ama tipiklik korunur |
Bazen hedef sapması ile olası kasıt örtüşebilir. Eğer fail B’nin de zarar görebileceğini olası olarak öngörmüş ve kabullenmişse, B için olası kasıt uygulanır; taksir değil. Bu durumda:
Toplam ceza önemli ölçüde artar; örn. patlayıcı kullanan failin "kalabalık ortamda kim olursa olsun" tutumu olası kasıt eğilimi yaratır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi