Son güncelleme:
Hapis Cezası: Hapis cezası, suç işleyen kişinin ceza infaz kurumunda bulundurulması yoluyla uygulanan ana ceza türüdür. TCK m.46'da düzenlenmiştir. Üç çeşidi vardır: ağırlaştırılmış müebbet hapis (TCK m.47), müebbet hapis (TCK m.48) ve süreli hapis (TCK m.49). Süreli hapis 1 ay-20 yıl arası, müebbet ömür boyu, ağırlaştırılmış müebbet ise ömür boyu ve daha sıkı infaz koşullarıyla uygulanır.
Hapis cezası, modern ceza hukukunun temel yaptırım türüdür. TCK m.46 hapis cezasını ana ceza olarak düzenler ve "kişiyi özgürlüğünden yoksun bırakma" niteliğini açıklar. Türk hukuku üç hapis cezası türü öngörmüştür: ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve süreli hapis.
TCK m.46 — "Hapis cezaları şunlardır: a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası. b) Müebbet hapis cezası. c) Süreli hapis cezası."
Hapis cezası özgürlüğün geçici veya kalıcı kısıtlanmasını içerdiği için anayasal güvenceler altındadır. Anayasa m.19 kişinin hürriyetinden ancak kanunla öngörülen hâllerde mahrum edilebileceğini düzenler. Hapis cezası bu güvencenin sınırı ve uygulamasıdır.
Hapis cezasının üç çeşidi cezalandırma şiddeti açısından artan sırayla düzenlenmiştir: süreli hapis (1 ay-20 yıl), müebbet hapis (ömür boyu, normal infaz koşulları), ağırlaştırılmış müebbet hapis (ömür boyu, sıkı infaz koşulları).
Hapis cezasının infazı 5275 sayılı İnfaz Kanunu çerçevesinde yürütülür. İnfaz kurumları kapalı, açık ve çocuk eğitim evleri olarak çeşitlilik gösterir.
Sıkı tehdit ve kontrol gerektiren cezalar kapalı ceza infaz kurumlarında, şartlı tahliyeye yakın hükümlüler veya iyi halli hükümlüler açık ceza infaz kurumlarında tutulur. Failin durumuna ve riskine göre tahsis kararı verilir.
Türk infaz hukuku şartla tahliye imkânı tanır; hükümlü cezasının belirli bir kısmını çektikten sonra (genellikle 2/3 oran) tahliye edilebilir ve denetim altında dışarıda kalır. Tekrar suç işlemediği durumda cezası tamamlanmış sayılır.
| Tür | TCK Hükmü | Süre | İnfaz Koşulları | Şartla Tahliye |
|---|---|---|---|---|
| Süreli Hapis | m.49 | 1 ay-20 yıl | Normal | 2/3 sonrası mümkün |
| Müebbet Hapis | m.48 | Ömür boyu | Normal | 24 yıl sonrası mümkün |
| Ağırlaştırılmış Müebbet | m.47 | Ömür boyu | Sıkı | 30 yıl sonrası mümkün |
Hapis cezası ana ceza türüdür; adli para cezası ile birlikte iki temel ceza türünden biridir.
Hapis cezası özgürlüğü kısıtlarken adli para cezası parasal yaptırım uygular. Bazı suç tipleri yalnız hapis, bazıları yalnız adli para, bazıları ise her iki ceza türünü öngörebilir. Failin tercihi söz konusu değildir; suç tipinin kanuni cezası belirleyicidir.
Bazı suç tiplerinde "hapis ve adli para cezası birlikte" öngörülür. Bu durumda fail her iki cezayı da çekmek zorundadır; hâkim ikisinin oranını TCK m.61 ve özel düzenlemeye göre belirler.
Hapis cezası ana ceza olduğundan tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri, çocuklara özgü güvenlik tedbiri gibi güvenlik tedbirleriyle birlikte uygulanabilir.
Türk ceza hukuku belirli koşullarda hapis cezasının ertelenmesini veya seçenek yaptırımlara çevrilmesini öngörür.
2 yıla kadar (çocuklar için 3 yıl) hapis cezası belirli koşullar altında ertelenebilir; hükümlü denetim süresi içinde tekrar suç işlemezse cezası infaz edilmemiş sayılır.
Kısa süreli hapis (1 yıl ve altı) cezasının seçenek yaptırımlara (adli para, kamu yararı işi, eğitim, ehliyet kısıtlaması) çevrilmesi mümkündür. Bu uygulama failin sosyal ortamından kopmamasını sağlar.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi