Haklı Fesih (Hizmet Sözleşmesi) ne demek? Hukuki tanımı

Borçlar Hukuku alanında kullanılan Haklı Fesih (Hizmet Sözleşmesi) terimi: Haklı fesih, hizmet sözleşmesinde taraflardan birinin diğer tarafın ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışı nedeniyle bildirim sürelerine uymaksızın sözleşmeyi derhal sona erdirmesidir (TBK m.435-436). İşçi yönünden m.435, işveren yönünden m.436 düzenler. Haklı fesih için ağır sebep aranır; sıradan ihlaller değil, sözleşmenin sürdürülmesini imkânsız kılan davranışlar geçerli sayılır. İşgünü bildirim süresi 6 gündür (İş K. m.26/3 paraleli).

Haklı Fesih (Hizmet Sözleşmesi) hangi hukuk dalında kullanılır?

Haklı Fesih (Hizmet Sözleşmesi), Borçlar Hukuku dalında kullanılan bir terimdir. Borçlar Hukuku, Türk hukuk sisteminin temel alanlarından biridir ve bu terimi anlamak ilgili mevzuatı kavramak için önemlidir.

Haklı Fesih (Hizmet Sözleşmesi) Nedir?

Q: Haklı Fesih (Hizmet Sözleşmesi) ne anlama gelir?

Haklı fesih (haklı sebeple derhal fesih), hizmet sözleşmesinde taraflardan birinin diğer tarafın ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı ya da sözleşmenin sürdürülmesini imkânsız kılan davranışı nedeniyle bildirim sürelerine uymaksızın sözleşmeyi derhal sona erdirmesidir. Türk Borçlar Kanunu m.435 işçi tarafını, m.436 işveren tarafını düzenler. Hâkimlik sınavında ağır sebep ölçüsü, 6 işgünü bildirim süresi ve bildirim süresinin gerekmemesi sıkça sorulur.

Haklı fesih (haklı sebeple derhal fesih), hizmet sözleşmesinde taraflardan birinin diğer tarafın ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı ya da sözleşmenin sürdürülmesini imkânsız kılan davranışı nedeniyle bildirim sürelerine uymaksızın sözleşmeyi derhal sona erdirmesidir. Türk Borçlar Kanunu m.435 işçi tarafını, m.436 işveren tarafını düzenler. Hâkimlik sınavında ağır sebep ölçüsü, 6 işgünü bildirim süresi ve bildirim süresinin gerekmemesi sıkça sorulur.

Yasal Dayanak ve Genel Çerçeve

Hem TBK hem İş Kanunu paralel düzenlemeler içerir:

TBK m.435 — İşçi tarafından haklı fesih: İşveren ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranırsa, işçi sözleşmeyi derhal feshedebilir.
TBK m.436 — İşveren tarafından haklı fesih: İşçi ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranırsa, işveren sözleşmeyi derhal feshedebilir.
İş Kanunu m.24 ve m.25: 4857 s.K. kapsamındaki işçilerde haklı fesih sebeplerini detaylı sayar; TBK ile büyük ölçüde uyumludur.

Haklı Sebep Kavramı — Ağırlık Ölçüsü

Her ihlal haklı fesih için yeterli olmaz; ağır ve sözleşmeyi imkânsız kılan sebepler aranır:

Sözleşmenin sürdürülemezliği: Sebep, sözleşmenin dürüstlük kuralları çerçevesinde sürdürülmesini imkânsız kılmalıdır.
Süreklilik veya tek seferlik ağır sebep: Hafif aykırılıklar süreklilik kazanmadıkça haklı fesih sebebi olmaz; ancak tek seferlik ama ağır olaylar (örneğin şiddet, cinsel taciz, hırsızlık, gizli bilgi ifşası) tek başına haklı fesih sebebidir.
Orantılılık: Hâkim, fesih sebebi ile fesih sonucu arasında orantı arar; aşırı sebep ile ifa edilmiş fesih hak görmez.

İşçinin Haklı Fesih Sebepleri (m.435 + İş K. m.24)

İşçi açısından klasik haklı fesih sebepleri:

Sağlık sebepleri: İşin sağlığa zararlı olduğu doktor raporu ile belgelenmişse, işçi derhal fesih yapabilir.
Ahlak ve iyiniyet aykırılığı:
- İşveren işçiye şiddet, küfür, hakaret etmesi.
- Cinsel taciz ve mobbing.
- Onur kırıcı davranışlar.
Ücret ödenmemesi: İşveren süreklilik gösteren biçimde ücret ödememişse (genellikle 20 gün üzerinde gecikme) işçi haklı fesih yapabilir.
Çalışma şartlarının esaslı değişmesi: İşveren tek taraflı olarak işçinin kazanılmış haklarını azaltmışsa.
İş güvenliği eksikliği: İşçinin kişiliğinin korunması yükümlülüğüne aykırılık.
Sözleşmedeki esaslı yanlış: Sözleşmenin yapıldığı sırada gizlenmiş gerçek (örneğin uzaktaki bir işyerinde çalıştırılma).

İşverenin Haklı Fesih Sebepleri (m.436 + İş K. m.25)

İşveren açısından klasik haklı fesih sebepleri:

Sağlık sebepleri: İşçinin sağlığı işin sürdürülmesini engelliyor olabilir; ancak iş kazasından doğan sağlık sorunları haklı sebep değildir.
Ahlak ve iyiniyet aykırılığı:
- Hırsızlık, dolandırıcılık, emniyeti suistimal.
- Sırların ifşası.
- Rakipte çalışma (sadakat ihlali).
- İş yerinde şiddet, küfür, uyuşturucu kullanımı.
Devamsızlık: İşçinin kanuni mazereti olmaksızın uzun süreli devamsızlığı (İş K. m.25/II-g — bir ayda 5 gün, 7 gün üst üste).
İş zorunluluğu kalmaması: İşletme zorunluluğu nedenli (ancak bu daha ziyade İş K. m.18 iş güvencesi kapsamında).
Sözleşmenin temel borcuna aykırılık: İşi yapmama, talimatlara süreklilik içinde uymama.

6 İşgünü Bildirim Süresi (İş K. m.26/3)

Haklı fesih için TBK'da açık bildirim süresi yok; ancak İş Kanunu m.26/3 paraleli uygulanır:

6 işgünü süresi: Sebep öğrenildiği tarihten itibaren 6 işgünü içinde fesih bildirimi yapılmalıdır; bu süre geçerse hak düşer.
Sebep gerekçesi yazılı: Fesih bildiriminde sebep yazılı olarak belirtilmelidir.
Geç fesih → süreye uymama: 6 işgününü aşmış fesih bildirimde olağan fesih sayılır; haklı sebebe dayanmaz, ihbar tazminatı ödenir.

Haklı Feshin Hukuki Sonuçları

Sözleşme sona erer; ancak hak edişler tarafın haklılığına bağlı olarak farklılaşır:

İşçinin haklı feshi durumunda:

Birikmiş ücret + yıllık izin nakit alacağı.
Kıdem tazminatı (İş K. kapsamında).
İhbar tazminatı — işçi ihbar tazminatı talep edemez (tek taraflı fesih edenin tazminat hakkı yoktur); ancak işverenin haksız fesih sebebi gibi davranması durumunda işçinin haklı fesih hakkı doğar ve bu durumda işçi hizmet süresine ait ücretle birlikte tüm hak edişlerini alır.
Manevi tazminat (kişilik haklarının ihlali halinde).

İşverenin haklı feshi durumunda:

İşçi yalnızca birikmiş ücret + yıllık izin nakit alacağı alır.
Kıdem tazminatı alamaz (İş K. m.25/II ahlak ve iyiniyet aykırılığında).
İhbar tazminatı alamaz.

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Ahlak ve iyiniyet aykırılığı zorunlu: Haklı fesih sıradan ihlaller değil, ağır sebepler için tanınır.
Bildirim süresine uyulmaz: Haklı fesihte m.432 bildirim süreleri işlemez; sözleşme derhal sona erer.
6 işgünü zaman çubuğu: Sebep öğrenildiği tarihten itibaren 6 işgünü içinde fesih bildirimi yapılmalıdır; süre geçirilirse hak düşer.
İşçinin haklı feshi → ihbar süresi yok ama tüm haklar saklı: İşçi haklı feshederse kıdem tazminatı (İş K.) talep edebilir; çünkü işverenin kusurundan kaynaklanan zorunlu ayrılma sayılır.
İşverenin haklı feshi → kıdem yok: İş K. m.25/II ahlak ve iyiniyet aykırılığı sebebiyle fesihte işçi kıdem tazminatı alamaz.
Sebep yazılı belirtilmeli: Fesih bildirimi yazılı olmasa bile sebebin yazılı dayanağı olmalı; sözlü söylemler ispat sorunu yaratır.
Süreklilik şart değil: Tek seferlik ağır sebep (cinsel taciz, hırsızlık, şiddet) tek başına haklı fesih sebebidir; süreklilik için orta düzey ihlaller aranır.

Aynı Alandan Bağlantılar

Yasal Dayanak ve Genel Çerçeve

Hem TBK hem İş Kanunu paralel düzenlemeler içerir:

TBK m.435 — İşçi tarafından haklı fesih: İşveren ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranırsa, işçi sözleşmeyi derhal feshedebilir.
TBK m.436 — İşveren tarafından haklı fesih: İşçi ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranırsa, işveren sözleşmeyi derhal feshedebilir.
İş Kanunu m.24 ve m.25: 4857 s.K. kapsamındaki işçilerde haklı fesih sebeplerini detaylı sayar; TBK ile büyük ölçüde uyumludur.

Haklı Sebep Kavramı — Ağırlık Ölçüsü

Her ihlal haklı fesih için yeterli olmaz; ağır ve sözleşmeyi imkânsız kılan sebepler aranır:

Sözleşmenin sürdürülemezliği: Sebep, sözleşmenin dürüstlük kuralları çerçevesinde sürdürülmesini imkânsız kılmalıdır.
Süreklilik veya tek seferlik ağır sebep: Hafif aykırılıklar süreklilik kazanmadıkça haklı fesih sebebi olmaz; ancak tek seferlik ama ağır olaylar (örneğin şiddet, cinsel taciz, hırsızlık, gizli bilgi ifşası) tek başına haklı fesih sebebidir.
Orantılılık: Hâkim, fesih sebebi ile fesih sonucu arasında orantı arar; aşırı sebep ile ifa edilmiş fesih hak görmez.

İşçinin Haklı Fesih Sebepleri (m.435 + İş K. m.24)

İşçi açısından klasik haklı fesih sebepleri:

Sağlık sebepleri: İşin sağlığa zararlı olduğu doktor raporu ile belgelenmişse, işçi derhal fesih yapabilir.
Ahlak ve iyiniyet aykırılığı:
- İşveren işçiye şiddet, küfür, hakaret etmesi.
- Cinsel taciz ve mobbing.
- Onur kırıcı davranışlar.
Ücret ödenmemesi: İşveren süreklilik gösteren biçimde ücret ödememişse (genellikle 20 gün üzerinde gecikme) işçi haklı fesih yapabilir.
Çalışma şartlarının esaslı değişmesi: İşveren tek taraflı olarak işçinin kazanılmış haklarını azaltmışsa.
İş güvenliği eksikliği: İşçinin kişiliğinin korunması yükümlülüğüne aykırılık.
Sözleşmedeki esaslı yanlış: Sözleşmenin yapıldığı sırada gizlenmiş gerçek (örneğin uzaktaki bir işyerinde çalıştırılma).

İşverenin Haklı Fesih Sebepleri (m.436 + İş K. m.25)

İşveren açısından klasik haklı fesih sebepleri:

Sağlık sebepleri: İşçinin sağlığı işin sürdürülmesini engelliyor olabilir; ancak iş kazasından doğan sağlık sorunları haklı sebep değildir.
Ahlak ve iyiniyet aykırılığı:
- Hırsızlık, dolandırıcılık, emniyeti suistimal.
- Sırların ifşası.
- Rakipte çalışma (sadakat ihlali).
- İş yerinde şiddet, küfür, uyuşturucu kullanımı.
Devamsızlık: İşçinin kanuni mazereti olmaksızın uzun süreli devamsızlığı (İş K. m.25/II-g — bir ayda 5 gün, 7 gün üst üste).
İş zorunluluğu kalmaması: İşletme zorunluluğu nedenli (ancak bu daha ziyade İş K. m.18 iş güvencesi kapsamında).
Sözleşmenin temel borcuna aykırılık: İşi yapmama, talimatlara süreklilik içinde uymama.

6 İşgünü Bildirim Süresi (İş K. m.26/3)

Haklı fesih için TBK'da açık bildirim süresi yok; ancak İş Kanunu m.26/3 paraleli uygulanır:

6 işgünü süresi: Sebep öğrenildiği tarihten itibaren 6 işgünü içinde fesih bildirimi yapılmalıdır; bu süre geçerse hak düşer.
Sebep gerekçesi yazılı: Fesih bildiriminde sebep yazılı olarak belirtilmelidir.
Geç fesih → süreye uymama: 6 işgününü aşmış fesih bildirimde olağan fesih sayılır; haklı sebebe dayanmaz, ihbar tazminatı ödenir.

Haklı Feshin Hukuki Sonuçları

Sözleşme sona erer; ancak hak edişler tarafın haklılığına bağlı olarak farklılaşır:

İşçinin haklı feshi durumunda:

Birikmiş ücret + yıllık izin nakit alacağı.
Kıdem tazminatı (İş K. kapsamında).
İhbar tazminatı — işçi ihbar tazminatı talep edemez (tek taraflı fesih edenin tazminat hakkı yoktur); ancak işverenin haksız fesih sebebi gibi davranması durumunda işçinin haklı fesih hakkı doğar ve bu durumda işçi hizmet süresine ait ücretle birlikte tüm hak edişlerini alır.
Manevi tazminat (kişilik haklarının ihlali halinde).

İşverenin haklı feshi durumunda:

İşçi yalnızca birikmiş ücret + yıllık izin nakit alacağı alır.
Kıdem tazminatı alamaz (İş K. m.25/II ahlak ve iyiniyet aykırılığında).
İhbar tazminatı alamaz.

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Ahlak ve iyiniyet aykırılığı zorunlu: Haklı fesih sıradan ihlaller değil, ağır sebepler için tanınır.
Bildirim süresine uyulmaz: Haklı fesihte m.432 bildirim süreleri işlemez; sözleşme derhal sona erer.
6 işgünü zaman çubuğu: Sebep öğrenildiği tarihten itibaren 6 işgünü içinde fesih bildirimi yapılmalıdır; süre geçirilirse hak düşer.
İşçinin haklı feshi → ihbar süresi yok ama tüm haklar saklı: İşçi haklı feshederse kıdem tazminatı (İş K.) talep edebilir; çünkü işverenin kusurundan kaynaklanan zorunlu ayrılma sayılır.
İşverenin haklı feshi → kıdem yok: İş K. m.25/II ahlak ve iyiniyet aykırılığı sebebiyle fesihte işçi kıdem tazminatı alamaz.
Sebep yazılı belirtilmeli: Fesih bildirimi yazılı olmasa bile sebebin yazılı dayanağı olmalı; sözlü söylemler ispat sorunu yaratır.
Süreklilik şart değil: Tek seferlik ağır sebep (cinsel taciz, hırsızlık, şiddet) tek başına haklı fesih sebebidir; süreklilik için orta düzey ihlaller aranır.

Haklı Fesih (Hizmet Sözleşmesi) Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Yasal Dayanak ve Genel Çerçeve

Haklı Sebep Kavramı — Ağırlık Ölçüsü

İşçinin Haklı Fesih Sebepleri (m.435 + İş K. m.24)

İşverenin Haklı Fesih Sebepleri (m.436 + İş K. m.25)

6 İşgünü Bildirim Süresi (İş K. m.26/3)

Haklı Feshin Hukuki Sonuçları

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Aynı Alandan Bağlantılar

İlgili İçerikler

Haklı Fesih (Hizmet Sözleşmesi) Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Yasal Dayanak ve Genel Çerçeve

Haklı Sebep Kavramı — Ağırlık Ölçüsü

İşçinin Haklı Fesih Sebepleri (m.435 + İş K. m.24)

İşverenin Haklı Fesih Sebepleri (m.436 + İş K. m.25)

6 İşgünü Bildirim Süresi (İş K. m.26/3)

Haklı Feshin Hukuki Sonuçları

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Aynı Alandan Bağlantılar

İlgili İçerikler