Tanım
Hayvan bulunduranın sorumluluğu, TBK m.69 ile düzenlenmiş kusursuz sorumluluk rejimidir. Bir hayvanı fiilî hâkimiyeti altında bulunduran kişi, hayvanın üçüncü kişilere verdiği zarardan kendi kusuru aranmaksızın sorumludur. "Bulunduran" kavramı mülkiyet ile sınırlı değildir; hayvanı fiilî olarak elinde tutan kiracı, bakıcı, geçici emanetçi de bulunduran sayılır. Sorumluluk özen sorumluluğu kategorisindedir; m.69/2 uyarınca bulunduran, hayvanın bakımı ve gözetimi için durumun gerektirdiği bütün özeni gösterdiğini ispatlarsa kurtulur.
TBK m.69 Çerçevesi ve Şartları
m.69/1 hükmünün uygulanması için dört şart aranır:
(1) Hayvan: Evcil veya yabani, büyük veya küçük her türlü hayvan kapsamdadır. Köpek, at, sığır, kedi en sık karşılaşılan kategorilerdir. Yabani hayvan bulundurma genellikle özel mevzuata (5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, av mevzuatı) tabi olup ek sorumluluk doğurabilir.
(2) Fiilî hâkimiyet (bulunduran): Hayvanı gerçekten elinde tutan, bakım ve gözetim yetkisi olan kişidir. Mülkiyetin değil fiilî hâkimiyetin esas alınması, kiraya veren malik ile kiracı arasında doğru sorumluyu tespit etmeyi sağlar. Birden fazla bulunduran varsa müteselsil sorumluluk doğar.
(3) Hayvanın eyleminden doğan zarar: Zarar hayvanın kendi davranışından kaynaklanmalıdır. Hayvanın insan tarafından bir araç gibi kullanıldığı durumlarda (örneğin köpeği kasten saldırtmak) m.69 değil m.49 (kusur sorumluluğu) uygulanır.
(4) İlliyet bağı: Hayvan davranışı ile zarar arasında uygun illiyet bağı bulunmalıdır.
Sorumluluğun Niteliği — Dar Kurtuluş Kanıtı
m.69/2 hükmü kurtuluş kanıtını iki boyutlu özen yükümüne bağlar:
- Bakımda özen: beslenme, sağlık, barınak koşulları, periyodik veteriner kontrolü.
- Gözetimde özen: tasma, çit, kafes, eğitim, kontrol altında tutma.
Kurtuluş kanıtının kapsamı, hayvanın türüne, mizacına ve içinde bulunduğu ortama göre değişir. Yargıtay 4. HD, yabani veya saldırgan ırk köpekler için özen standardını yükseltir; ehlî hayvanlarda dahi kamuya açık alanlarda tasma/ağızlık yokluğu kurtuluş kanıtını çürütür.
Eren ve Reisoğlu, "olağan ortam" kavramını öne çıkarır: hayvan kendi olağan ortamında olağan davranış sergilemişse (örneğin çiftlik köpeğinin avluda yabancıya saldırması), bulunduran "her türlü önlemin alınmış olması" durumunda sorumluluktan kurtulabilir; ancak kamuya açık alanlarda standart çok yüksektir.
Kritik Noktalar
- Bulunduran, malik değil fiilî hâkimiyet sahibidir; kiracı, bakıcı, çoban da bulunduran sayılır.
- Kurtuluş kanıtı bakım + gözetim ikilisinde gösterilen özene bağlıdır; hayvanın türü ve ortamı standardı belirler.
- Yabani/tehlikeli ırk hayvanlar için özen standardı tehlike sorumluluğuna yaklaşır; kurtuluş kanıtı çok dardır.
- Üçüncü kişinin tahrik etmesi halinde m.69/3 uyarınca bulunduran tahrik edene rücu edebilir.
- Mağdurun ağır kusuru (örneğin "hırsızlık girişimi sırasında köpek saldırısı") illiyet bağını koparır veya tazminattan indirim sebebidir.
- Hayvan kuş, balık, böcek de olabilir; ancak fiilî zarar verme kapasitesi sınırlı türlerde uygulama nadirdir.
Aynı Alandan Bağlantılar