Georg Jellinek'in statü teorisine göre bireylerin devlet müdahalesinden korunmasını sağlayan temel haklardır. Devlete karışmama (negatif) yükümlülüğü yükleyen bu haklar, kişi dokunulmazlığı, yaşam hakkı ve özel hayatın gizliliği gibi hakları kapsar.
Özel Hayatın Gizliliği
Herkesin özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkıdır (AY m.20). Özel hayatın gizliliğine dokunulamaz; milli güvenlik ve kamu düzeni gibi nedenlerle hakim kararıyla sınırlanabilir.
Yaşam Hakkı
Herkesin yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkıdır (AY m.17). En temel insan hakkı olup diğer tüm hakların kullanılmasının ön koşuludur.
Kişi Dokunulmazlığı
Herkesin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkıdır. Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz (AY m.17).
Negatif statü hakları, bireyin devlet müdahalesinden korunmasını sağlayan ve devlete karışmama (müdahale etmeme) yükümlülüğü yükleyen temel haklardır. Georg Jellinek'in statü teorisi (Statuslehre) çerçevesinde, bireyin devlet karşısındaki özgürlük alanını ifade eden status negativus (negatif statü) kategorisine karşılık gelir. Bu haklar, liberal insan hakları anlayışının temelini oluşturur ve tarihsel olarak ilk tanınan hak kategorisidir.
Koruyucu haklar veya savunma hakları (Abwehrrechte) olarak da adlandırılan negatif statü hakları, devlete karşı bir "dokunma!" talebi niteliğindedir.
Georg Jellinek, 1892 tarihli System der subjektiven öffentlichen Rechte (Sübjektif Kamu Hakları Sistemi) adlı eserinde bireyin devlet karşısındaki dört statüsünü tanımlamıştır:
| Statü | Türkçe Karşılığı | Hak Kategorisi | İçerik |
|---|---|---|---|
| Status negativus | Negatif statü | Koruyucu haklar | Devlet müdahalesinden korunma |
| Status positivus | Pozitif statü | İsteme hakları | Devletten edim talep etme |
| Status activus | Aktif statü | Katılma hakları | Siyasi iradeye katılma |
| Status passivus | Pasif statü | — | Devlete bağımlılık (itaat) |
1982 Anayasası, temel hakları Jellinek sınıflandırmasına uygun olarak sistematize etmiştir:
1982 Anayasası'nın İkinci Bölümü'nde yer alan başlıca negatif statü hakları: