Anayasa Hukuku
Din ve Vicdan Hürriyeti Nedir?
Tanım
Herkesin din ve vicdan özgürlüğüne sahip olduğu, ibadet ve dini ayinlerin serbestçe yapılabileceği haktır (AY m.24). Kimse ibadete veya dini tören ve ayinlere katılmaya zorlanamaz.
Sayfa yükleniyor
Herkesin din ve vicdan özgürlüğüne sahip olduğu, ibadet ve dini ayinlerin serbestçe yapılabileceği haktır (AY m.24). Kimse ibadete veya dini tören ve ayinlere katılmaya zorlanamaz.
Düşünce ve Kanaat Hürriyeti
Herkesin düşünce ve kanaat hürriyetine sahip olduğu, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacağı ve bunlardan dolayı kınanamayacağı haktır (AY m.25). Mutlak nitelikte bir haktır.
Dokunulmaz Çekirdek Haklar
Olağanüstü hallerde dahi askıya alınamayan haklardır: yaşam hakkı, işkence yasağı, din ve vicdan özgürlüğünün iç alanı, suç ve cezaların geriye yürümezliği, masumiyet karinesi (AY m.15/2).
Din ve vicdan hürriyeti, bireyin herhangi bir dine inanma veya inanmama, inancını değiştirme, inancının gereklerini yerine getirme ve inancı doğrultusunda yaşama özgürlüğünü güvence altına alır. Bu hak, hem bireysel hem de kolektif boyutu olan, laiklik ilkesiyle doğrudan bağlantılı temel bir özgürlüktür.
Din ve vicdan hürriyeti iki temel boyutta incelenir:
AY m.24/1: "Herkes, vicdan, dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir."
AY m.24/2: İbadet, dini ayin ve törenler serbesttir. Ancak kimse ibadete, dini ayin ve törenlere katılmaya, dini inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz; dini inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamaz ve suçlanamaz.
AY m.24/3: Din ve ahlak eğitim ve öğretimi devletin gözetim ve denetimi altında yapılır. Din kültürü ve ahlak öğretimi ilk ve ortaöğretim kurumlarında okutulan zorunlu dersler arasında yer alır.
AY m.24/4: Kimse devletin sosyal, ekonomik, siyasi veya hukuki temel düzenini kısmen de olsa din kurallarına dayandırma veya siyasi ya da kişisel çıkar yahut nüfuz sağlama amacıyla dini veya din duygularını yahut dince kutsal sayılan şeyleri istismar edemez ve kötüye kullanamaz.
AY m.24/5: Kimse, dini inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamaz ve suçlanamaz.
Türk anayasa sisteminde din ve vicdan hürriyeti, laiklik ilkesiyle (AY m.2) birlikte yorumlanır. Anayasa Mahkemesi içtihadında laiklik:
AYM, başörtüsü kararlarında laiklik ilkesini geniş yorumlamış; ancak 2008 ve sonrasındaki süreçte Anayasa değişiklikleri ve yasal düzenlemelerle üniversitelerde ve kamuda başörtüsü yasağı kaldırılmıştır. 2022 Anayasa değişikliği teklifi ile başörtüsü güvencesi tartışılmıştır.
AY m.24/3'teki zorunlu din kültürü ve ahlak bilgisi dersi, özellikle Alevi vatandaşlar ve farklı inanç grupları açısından tartışma konusudur: