MSHS Türk mahkemelerinde doğrudan uygulanabilir mi?

Evet. Anayasa m. 90/5 uyarınca MSHS usulüne uygun yürürlüğe girmiş bir insan hakları antlaşmasıdır ve kanuna üstün uygulanır.

BM İnsan Hakları Komitesi kararları bağlayıcı mı?

Komite görüşleri tavsiye niteliğindedir; bağlayıcı yargı kararı değildir. Taraf devletler için önemli hukuki ve siyasi ağırlık taşır.

MSHS ile AİHS aynı olayda uygulanabilir mi?

Evet. Türkiye her iki sözleşmenin de tarafı olduğundan ilgili başvurular iki ayrı mekanizmaya sunulabilir. Ancak aynı mesele için mükerrer başvuru yasağı işletilebilir.

MSHS ile AİHS arasındaki fark nedir?

MSHS BM bünyesinde küresel kapsamlı ve BM İnsan Hakları Komitesi denetimine tabiyken; AİHS Avrupa Konseyi bünyesinde bağlayıcı ve AİHM kararlarıyla doğrudan yaptırımlıdır.

Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi: 1966 BM MSHS

Sayfa yükleniyor

Sözleşmenin Kabulü ve Yürürlüğü

"Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır." — Anayasa m.90/5

Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi (MSHS), 16 Aralık 1966'da BM Genel Kurulu'nda kabul edilmiş ve 23 Mart 1976'da yürürlüğe girmiştir. Birlikte kabul edilen Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi (ESKHS) ile birlikte BM ikiz sözleşmeleri olarak anılır.

Temel amaç, İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi'nin medeni-siyasi haklar bölümünü bağlayıcı uluslararası hukuk kuralı hâline getirmektir.

Sözleşmenin Kapsadığı Haklar

Yaşam ve Kişi Hakları

Yaşam hakkı (m. 6)
İşkence ve kötü muamele yasağı (m. 7)
Kölelik ve zorla çalıştırma yasağı (m. 8)
Kişi özgürlüğü ve güvenliği (m. 9)

Yargılama Hakları

Adil yargılanma hakkı (m. 14)
Suç ve ceza kanunsuz olmaz (m. 15)

Özel Hayat ve Aile Hakları

Özel hayatın korunması (m. 17)
Aile hakları (m. 23)

Düşünce ve Siyasi Haklar

Düşünce, vicdan, din özgürlüğü (m. 18)
İfade özgürlüğü (m. 19)
Toplantı ve dernek özgürlüğü (m. 21-22)
Siyasi katılım hakkı (m. 25)

Türkiye'nin Durumu

Türkiye MSHS'yi 23 Eylül 2003'te onaylayıp taraf olmuştur. Onay, Anayasa m. 90/5 uyarınca Sözleşmeyi iç hukukta doğrudan uygulanabilir kılar ve kanunlara üstün konuma getirir.

Denetim Mekanizması

BM İnsan Hakları Komitesi

Sözleşmenin uygulanmasını 18 bağımsız uzmandan oluşan BM İnsan Hakları Komitesi denetler. Taraf devletler periyodik raporlar sunar; Komite yorumlar ve tavsiyeler yayımlar.

Bireysel Başvuru (1 No'lu Ek Protokol)

Sözleşmenin 1 No'lu Ek Protokolü, bireylerin doğrudan Komite'ye başvuru yapmasına imkân tanır. Türkiye bu Protokol'e de 2006'da taraf olmuştur.

AİHS ile Karşılaştırma

Özellik	MSHS	AİHS
Kapsam	Küresel (BM)	Bölgesel (Avrupa)
Kabul	1966	1950
Denetim	BM İnsan Hakları Komitesi	Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
Bireysel başvuru	Ek Protokol kabul eden devletler	Tüm taraflar zorunlu
Karar niteliği	Tavsiye ve yorumlar	Bağlayıcı yargı kararları

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Kabul: 1966; yürürlük: 1976.
İkiz sözleşme: ESKHS ile birlikte anılır.
Türkiye taraf: 2003 (ek protokol: 2006).
Anayasa m. 90/5: iç hukukta kanuna üstün uygulama.
Denetim BM İnsan Hakları Komitesi (AİHM değil).
Fark: MSHS küresel BM antlaşmasıdır — denetimi BM İnsan Hakları Komitesi'ne aittir; AİHS bölgesel bir antlaşma olup denetimi AİHM tarafından yapılır.
Anayasal Dayanak: Türkiye 2003 onayı ile taraf oldu; Anayasa m. 90/5 iç hukukta kanuna üstün uygulamayı, 1 No'lu Ek Protokol (2006) bireysel başvuru hakkını güvence altına alır — aynı olayda AİHM'e paralel başvuru mümkündür.

Sözleşmenin Kabulü ve Yürürlüğü

"Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır." — Anayasa m.90/5

Temel amaç, İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi'nin medeni-siyasi haklar bölümünü bağlayıcı uluslararası hukuk kuralı hâline getirmektir.

Sözleşmenin Kapsadığı Haklar

Yaşam ve Kişi Hakları

Yargılama Hakları

Adil yargılanma hakkı (m. 14)

Suç ve ceza kanunsuz olmaz (m. 15)

Özel Hayat ve Aile Hakları

Özel hayatın korunması (m. 17)

Aile hakları (m. 23)

Düşünce ve Siyasi Haklar

Düşünce, vicdan, din özgürlüğü (m. 18)

İfade özgürlüğü (m. 19)

Toplantı ve dernek özgürlüğü (m. 21-22)

Siyasi katılım hakkı (m. 25)

Denetim Mekanizması

BM İnsan Hakları Komitesi

Sözleşmenin uygulanmasını 18 bağımsız uzmandan oluşan BM İnsan Hakları Komitesi denetler. Taraf devletler periyodik raporlar sunar; Komite yorumlar ve tavsiyeler yayımlar.

Sözleşmenin 1 No'lu Ek Protokolü, bireylerin doğrudan Komite'ye başvuru yapmasına imkân tanır. Türkiye bu Protokol'e de 2006'da taraf olmuştur.

Özellik

MSHS

AİHS

Kapsam

Küresel (BM)

Bölgesel (Avrupa)

Kabul

1966

1950

Denetim

BM İnsan Hakları Komitesi

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

Bireysel başvuru

Ek Protokol kabul eden devletler

Tüm taraflar zorunlu

Karar niteliği

Tavsiye ve yorumlar

Bağlayıcı yargı kararları

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Kabul: 1966; yürürlük: 1976.

İkiz sözleşme: ESKHS ile birlikte anılır.

Türkiye taraf: 2003 (ek protokol: 2006).

Anayasa m. 90/5: iç hukukta kanuna üstün uygulama.

Denetim BM İnsan Hakları Komitesi (AİHM değil).

Fark: MSHS küresel BM antlaşmasıdır — denetimi BM İnsan Hakları Komitesi'ne aittir; AİHS bölgesel bir antlaşma olup denetimi AİHM tarafından yapılır.

Anayasal Dayanak: Türkiye 2003 onayı ile taraf oldu; Anayasa m. 90/5 iç hukukta kanuna üstün uygulamayı, 1 No'lu Ek Protokol (2006) bireysel başvuru hakkını güvence altına alır — aynı olayda AİHM'e paralel başvuru mümkündür.

Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Kaynaklar

İlgili İçerikler

Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Sözleşmenin Kabulü ve Yürürlüğü

Sözleşmenin Kapsadığı Haklar

Yaşam ve Kişi Hakları

Yargılama Hakları

Özel Hayat ve Aile Hakları

Düşünce ve Siyasi Haklar

Türkiye'nin Durumu

Denetim Mekanizması

BM İnsan Hakları Komitesi

Bireysel Başvuru (1 No'lu Ek Protokol)

AİHS ile Karşılaştırma

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Kaynaklar

İlgili İçerikler

Sözleşmenin Kabulü ve Yürürlüğü

Sözleşmenin Kapsadığı Haklar

Yaşam ve Kişi Hakları

Yargılama Hakları

Özel Hayat ve Aile Hakları

Düşünce ve Siyasi Haklar

Türkiye'nin Durumu

Denetim Mekanizması

BM İnsan Hakları Komitesi

Bireysel Başvuru (1 No'lu Ek Protokol)

AİHS ile Karşılaştırma

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Tanım

Detaylı Açıklama

Kaynaklar

İlgili Terimler

İlgili İçerikler

Tanım

Detaylı Açıklama

Sözleşmenin Kabulü ve Yürürlüğü

Sözleşmenin Kapsadığı Haklar

Yaşam ve Kişi Hakları

Yargılama Hakları

Özel Hayat ve Aile Hakları

Düşünce ve Siyasi Haklar

Türkiye'nin Durumu

Denetim Mekanizması

BM İnsan Hakları Komitesi

Bireysel Başvuru (1 No'lu Ek Protokol)

AİHS ile Karşılaştırma

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Kaynaklar

İlgili Terimler

İlgili İçerikler

Sözleşmenin Kabulü ve Yürürlüğü

Sözleşmenin Kapsadığı Haklar

Yaşam ve Kişi Hakları

Yargılama Hakları

Özel Hayat ve Aile Hakları

Düşünce ve Siyasi Haklar

Türkiye'nin Durumu

Denetim Mekanizması

BM İnsan Hakları Komitesi

Bireysel Başvuru (1 No'lu Ek Protokol)

AİHS ile Karşılaştırma

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar