Georg Jellinek'in statü teorisine göre bireylerin devlet yönetimine katılmasını sağlayan haklardır. Seçme ve seçilme hakkı, siyasi parti kurma özgürlüğü ve dilekçe hakkı gibi hakları kapsar.
Seçme ve Seçilme Hakkı
Vatandaşların kanunda gösterilen şartlara uygun olarak seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma hakkıdır (AY m.67). Serbest, eşit, gizli oy ve açık sayım ilkeleri geçerlidir.
Dilekçe Hakkı
Vatandaşların ve karşılıklılık esasıyla yabancıların kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında yetkili makamlara yazılı başvuruda bulunma hakkıdır (AY m.74).
Aktif statü hakları, bireyin devlet yönetimine katılmasını ve siyasi iradenin oluşumuna iştirak etmesini sağlayan temel haklardır. Georg Jellinek'in statü teorisinde status activus (aktif statü) kategorisine karşılık gelen bu haklar, bireyin vatandaş olarak siyasi topluluk içinde etkin bir rol üstlenmesini güvence altına alır. Katılma hakları olarak da adlandırılan bu haklar, demokratik devletin işleyişinin temelini oluşturur.
Aktif statü hakları, negatif statü haklarından (devletten bir şey yapmama talebi) ve pozitif statü haklarından (devletten bir edim talebi) farklı olarak, bireyin devlet iktidarının kullanımına bizzat katılmasını sağlar.
1982 Anayasası, aktif statü haklarını Dördüncü Bölüm: Siyasi Haklar ve Ödevler (m.66-74) başlığı altında düzenler:
Ayrıca AY m.74/2 ile tanınan bilgi edinme hakkı ve kamu denetçisine başvuru hakkı da aktif statü hakları kapsamında değerlendirilebilir.
Demokratik sistemin temelini oluşturan bu hak, vatandaşlara hem oy kullanma (seçme) hem de aday olma (seçilme) imkânı tanır. Anayasal güvenceler:
Seçme hakkı koşulları: 18 yaşını doldurma, Türk vatandaşlığı, kısıtlı olmama Seçilme hakkı koşulları: Milletvekili için 18 yaş, askerliğini yapma, belirli suçlardan mahkum olmama
Siyasi partiler, demokratik siyasi yaşamın vazgeçilmez unsurlarıdır. Bu hak iki boyutludur:
Sınırlamalar: AY m.69, partilerin uyması gereken esasları ve kapatma koşullarını düzenler. Partiler, devletin bölünmez bütünlüğüne ve demokratik düzene aykırı faaliyet gösteremez.
Vatandaşların ve karşılıklılık koşuluyla yabancıların, kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında yetkili makamlara ve TBMM'ye yazılı başvurma hakkıdır. Bu hak, bireyin devletle doğrudan iletişim kurmasını sağlayan temel bir katılım aracıdır.