Devlet iktidarının bir anayasa ile sınırlandırılması, temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması ve hukuk devleti ilkesinin gerçekleştirilmesini amaçlayan siyasi ve hukuki düşünce akımıdır.
Kuvvetler Ayrılığı
Yasama, yürütme ve yargı yetkilerinin farklı devlet organlarına verilmesi ilkesidir. AY m.7-9 arasında düzenlenmiş olup demokratik devlet düzeninin temel güvencesidir.
Hukuk Devleti
Devletin tüm eylem ve işlemlerinin hukuka uygun olması, yargısal denetime tabi tutulması ve bireylerin hukuki güvenliğinin sağlanması ilkesidir (AY m.2). Anayasa Mahkemesi kararlarında temel referans noktasıdır.
Temel Hak ve Özgürlükler
Anayasanın İkinci Kısmında düzenlenen, kişinin dokunulmaz, devredilmez ve vazgeçilmez haklarıdır. Kişi hakları, sosyal ve ekonomik haklar ile siyasi haklar olarak üç gruba ayrılır (AY m.12).
Anayasacılık (constitutionalism), devlet iktidarının anayasal kurallarla sınırlandırılması gerektiğini savunan siyasi ve hukuki düşünce akımıdır. Bu akım, keyfi yönetim yerine hukuk kurallarına dayalı, sınırlı ve hesap verebilir bir iktidar anlayışını esas alır. Anayasacılığın temel amacı, bireylerin temel hak ve özgürlüklerini devlet iktidarına karşı korumaktır.
Anayasacılık düşüncesinin kökleri antik döneme kadar uzanmakla birlikte, modern anlamda anayasacılık 17. ve 18. yüzyıl Aydınlanma düşüncesiyle şekillenmiştir:
Liberal anayasacılık, aşağıdaki ilkeleri zorunlu unsur olarak kabul eder:
Anayasacılık ile demokrasi arasında karmaşık bir ilişki vardır. Demokrasi çoğunluk iradesine dayanırken, anayasacılık bu iradeyi sınırlandırır. Bu gerilim "karşı-çoğunlukçuluk sorunu" (counter-majoritarian difficulty) olarak adlandırılır. Anayasal demokrasilerde çoğunluk iradesi temel haklar ve anayasal güvencelerle sınırlandırılır; bu da "militan demokrasi" veya "mücadeleci demokrasi" kavramıyla ifade edilir.