Egemenliğin kaynağının millet olduğu ve milletin bu yetkiyi anayasanın koyduğu esaslara göre yetkili organlar eliyle kullandığı ilkedir (AY m.6). Hiçbir kimse veya organ milletten kaynaklanmayan devlet yetkisi kullanamaz.
Milli egemenlik, devlet iktidarının kaynağının ve meşruiyetinin millette bulunduğunu ifade eden anayasal ilkedir. Bu ilkeye göre egemenlik belirli bir kişiye, zümreye veya sınıfa değil, milletin bütününe aittir. Milli egemenlik, monarşik egemenlik anlayışının reddi üzerine inşa edilmiş olup demokratik devlet düzeninin temelini oluşturur.
Milli egemenlik teorisi, Fransız düşünür Emmanuel Joseph Sieyès tarafından geliştirilmiş ve 1789 Fransız Devrimi'nin temel ilkelerinden biri olmuştur. Bu teoriye göre egemenliğin sahibi, bireylerin toplamından farklı ve onlardan bağımsız soyut bir tüzel kişilik olan "millet"tir. Millet, geçmiş, şimdiki ve gelecek nesilleri kapsayan sürekli bir varlıktır.
Milli egemenlik anlayışı, halk egemenliği (Rousseau) anlayışından farklıdır. Halk egemenliğinde her birey egemenliğin bir parçasına sahipken, milli egemenlikte egemenlik bölünmez bir bütün olarak millete aittir. Bu ayrım, temsil sistemi ve oy hakkı gibi konularda pratik sonuçlar doğurur.
AY m.6/1, "Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir" hükmünü içerir. Bu ifade, 1921 Anayasası'ndan bu yana Türk anayasa geleneğinin değişmez ilkesidir. AY m.6/2, Türk milletinin egemenliğini anayasanın koyduğu esaslara göre yetkili organları eliyle kullanacağını belirtir.
AY m.6/3, egemenliğin kullanılmasının hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamayacağını hükme bağlar. Bu hüküm, egemenliğin devredilemezliğini ve bölünemezliğini vurgular.
AY m.7, yasama yetkisini; AY m.8, yürütme yetkisini; AY m.9, yargı yetkisini düzenleyerek milli egemenliğin hangi organlar eliyle kullanılacağını belirler. AY m.104, Cumhurbaşkanının devletin başı sıfatıyla milletin birliğini temsil ettiğini öngörür.
Anayasa Mahkemesi, milli egemenlik ilkesini pek çok kararında temel referans noktası olarak kullanmıştır. Mahkeme, egemenliğin kullanımının anayasal sınırlar içinde kalması gerektiğini, hiçbir organın anayasanın kendisine tanıdığı yetkiyi aşamayacağını vurgulamıştır.
Mahkeme, uluslararası andlaşmaların egemenlik yetkisinin devri niteliği taşıyıp taşımadığını da bu ilke çerçevesinde değerlendirmiştir. AY m.90 kapsamında uluslararası andlaşmaların iç hukuktaki yeri ve Avrupa Birliği'ne üyelik sürecinde egemenlik devri tartışmaları, milli egemenlik ilkesi bakımından önemli içtihatlar doğurmuştur.
Ayrıca Anayasa Mahkemesi, TBMM'nin yasama yetkisini yürütmeye devretmesini milli egemenlik ilkesine aykırı bularak bu ilkenin kuvvetler ayrılığıyla olan bağlantısını ortaya koymuştur.
| Özellik | Milli Egemenlik | Halk Egemenliği | Monarşik Egemenlik |
|---|---|---|---|
| Egemenliğin sahibi | Millet (soyut tüzel kişi) | Halk (bireylerin toplamı) | Hükümdar |
| Temsil | Zorunlu (temsili demokrasi) | İsteğe bağlı (doğrudan/yarı doğrudan) | Yok |
| Oy hakkı | Sınırlı olabilir (işlev) | Genel oy (hak) | Yok |
| Vekalet | Temsili (bağımsız) | Emredici olabilir | İlgisiz |
| Teorisyen | Sieyès | Rousseau | Bodin |
| Türkiye | AY m.6 (benimsenen) | Referandum (kısmen) | Reddedilen |