Anayasa Hukuku
Demokratik Devlet Nedir?
Tanım
Egemenliğin millete ait olduğu, çoğulcu ve katılımcı bir yönetim biçimini ifade eden ilkedir (AY m.2). Serbest seçimler, siyasi partiler ve temel haklar bu ilkenin unsurlarıdır.
Sayfa yükleniyor
Egemenliğin millete ait olduğu, çoğulcu ve katılımcı bir yönetim biçimini ifade eden ilkedir (AY m.2). Serbest seçimler, siyasi partiler ve temel haklar bu ilkenin unsurlarıdır.
Seçme ve Seçilme Hakkı
Vatandaşların kanunda gösterilen şartlara uygun olarak seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma hakkıdır (AY m.67). Serbest, eşit, gizli oy ve açık sayım ilkeleri geçerlidir.
Milli Egemenlik
Egemenliğin kaynağının millet olduğu ve milletin bu yetkiyi anayasanın koyduğu esaslara göre yetkili organlar eliyle kullandığı ilkedir (AY m.6). Hiçbir kimse veya organ milletten kaynaklanmayan devlet yetkisi kullanamaz.
Siyasi Parti
Demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurları olarak anayasal güvenceye sahip, önceden izin almadan kurulan örgütlerdir (AY m.68-69). Tüzük ve programları Anayasaya uygun olmak zorundadır.
Demokratik devlet, iktidarın kaynağını halktan alan, çoğulcu siyasi yapıyı benimseyen, serbest seçimlerle yönetim değişikliğinin gerçekleştirildiği ve temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alındığı devlet biçimidir. 1982 Anayasası'nda demokratik devlet ilkesi AY m.2'de Cumhuriyetin temel nitelikleri arasında sayılmış ve AY m.4 ile değiştirilemez hükümler kapsamına alınmıştır.
AY m.2: "Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir."
Demokrasi ilkesi ayrıca şu maddelerde somutlaşır:
Demokratik devlet, farklı siyasi görüşlerin, ideolojilerin ve yaşam biçimlerinin bir arada var olmasını ve bunların özgürce ifade edilmesini güvence altına alır. AYM kararlarında çoğulculuk, demokrasinin vazgeçilmez unsuru olarak vurgulanmaktadır. Siyasi partilerin serbestçe kurulması ve faaliyette bulunması (AY m.68) çoğulculuğun kurumsal teminatıdır.
Demokratik meşruiyetin temel kaynağı serbest seçimlerdir. AY m.67 uyarınca seçimler; genel oy, eşit oy, gizli oy, açık sayım ve döküm ilkelerine göre yapılır. Seçimlerin yargısal denetimi Yüksek Seçim Kurulu tarafından gerçekleştirilir (AY m.79).
Demokraside kararlar çoğunluk ilkesine göre alınır, ancak çoğunluğun iradesi sınırsız değildir. Azınlık haklarının korunması, temel hakların güvencesi ve anayasal sınırlar, çoğunluk tiranlığını önleyen mekanizmalardır.
Demokratik devlet, vatandaşların siyasi sürece aktif katılımını gerektirir. Seçme ve seçilme hakkı (AY m.67), parti kurma özgürlüğü (AY m.68), dilekçe hakkı (AY m.74) ve kamu denetçisine başvuru hakkı bu katılımın araçlarıdır.
Türk anayasa sistemi, demokrasiyi kendi kendini yok etmesine izin vermeyen militan (mücadeleci) demokrasi anlayışını benimsemiştir. Bu anlayışın somut yansımaları: