Anayasa Hukuku
Yürütme Yetkisi Nedir?
Tanım
Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılan, devlet işlerinin yönetilmesi ve kamu hizmetlerinin yerine getirilmesi yetkisidir (AY m.8). Cumhurbaşkanı tarafından kullanılır.
Sayfa yükleniyor
Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılan, devlet işlerinin yönetilmesi ve kamu hizmetlerinin yerine getirilmesi yetkisidir (AY m.8). Cumhurbaşkanı tarafından kullanılır.
Kuvvetler Ayrılığı
Yasama, yürütme ve yargı yetkilerinin farklı devlet organlarına verilmesi ilkesidir. AY m.7-9 arasında düzenlenmiş olup demokratik devlet düzeninin temel güvencesidir.
Cumhurbaşkanı
Devletin başı ve yürütme yetkisinin sahibi olan, halk tarafından beş yıllık süre için seçilen anayasal organdır (AY m.104). En fazla iki dönem görev yapabilir.
Yürütme yetkisi, AY m.8'de düzenlenmiştir. Bu maddeye göre yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı tarafından Anayasa'ya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir. Yürütme, devletin üç temel erkinden biri olup yasama organının koyduğu kuralların hayata geçirilmesini ve kamu hizmetlerinin yürütülmesini kapsar.
Yürütme yetkisinin "yetki ve görev" olarak nitelendirilmesi, doktrinde önemli tartışmalara konu olmuştur. 1982 Anayasası'nın orijinal metninde yürütme, "yetki ve görev" olarak tanımlanmıştır. Bu ifade, yürütmenin sadece kanunları uygulamakla kalmayıp aynı zamanda özerk bir düzenleme alanına sahip olduğuna işaret eder. 2017 Anayasa değişikliğiyle bu anlayış daha da güçlendirilmiştir.
2017 Anayasa değişikliği, Türkiye'nin hükümet sistemini parlamenter sistemden Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine dönüştürmüştür. Bu değişiklikle birlikte Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırılmış, yürütme yetkisi tek başına Cumhurbaşkanı'na verilmiştir. Cumhurbaşkanı hem devletin hem de hükümetin başıdır.
AY m.104 uyarınca Cumhurbaşkanı, devletin başı sıfatıyla Türkiye Cumhuriyetini ve Türk Milletinin birliğini temsil eder. Yürütme yetkisi kapsamında Cumhurbaşkanı'nın başlıca görev ve yetkileri şunlardır:
Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde bakanlar ve Cumhurbaşkanı yardımcıları, Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve görevden alınır. Milletvekili seçilenler bu sıfatlarını kaybeder. Bakanlar ve Cumhurbaşkanı yardımcıları, Cumhurbaşkanına karşı sorumludur. TBMM'ye karşı bireysel siyasi sorumlulukları yoktur ancak TBMM tarafından yazılı soru ve meclis araştırması yoluyla denetlenebilirler.
Yürütme yetkisi sınırsız değildir. AY m.8'in açık ifadesiyle yürütme yetkisi, Anayasa'ya ve kanunlara uygun olarak kullanılır. Bu ilke, hukuk devleti prensibinin doğal bir sonucudur. Yürütme organının işlemleri yargısal denetime tabidir: Cumhurbaşkanlığı kararnameleri Anayasa Mahkemesi tarafından, bireysel idari işlemler ve yönetmelikler ise idari yargı tarafından denetlenir.
Kuvvetler ayrılığı ilkesi gereği yürütme organı, yasama ve yargı organlarının görev alanına müdahale edemez. AY m.6/3 uyarınca hiçbir organ kaynağını Anayasa'dan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz.