Anayasa Hukuku
Cumhurbaşkanı Nedir?
Tanım
Devletin başı ve yürütme yetkisinin sahibi olan, halk tarafından beş yıllık süre için seçilen anayasal organdır (AY m.104). En fazla iki dönem görev yapabilir.
Sayfa yükleniyor
Devletin başı ve yürütme yetkisinin sahibi olan, halk tarafından beş yıllık süre için seçilen anayasal organdır (AY m.104). En fazla iki dönem görev yapabilir.
Cumhurbaşkanı Seçimi
Cumhurbaşkanının genel oyla, iki turlu bir sistemle seçilmesidir. İlk turda geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday seçilir; aksi halde ikinci turda en çok oy alan aday kazanır (AY m.101).
Yürütme Yetkisi
Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılan, devlet işlerinin yönetilmesi ve kamu hizmetlerinin yerine getirilmesi yetkisidir (AY m.8). Cumhurbaşkanı tarafından kullanılır.
Cumhurbaşkanının Cezai Sorumluluğu
Cumhurbaşkanı hakkında TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle soruşturma açılabilmesi ve üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuyla Yüce Divana sevk edilebilmesidir (AY m.105).
Bakanlar
Cumhurbaşkanı tarafından atanan ve görevden alınan, bakanlık hizmetlerinin yürütülmesinden Cumhurbaşkanına karşı sorumlu olan üst düzey yetkililerdir (AY m.106). TBMM üyesi olamazlar.
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
Cumhurbaşkanının yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkardığı düzenleyici işlemdir (AY m.104). Kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda ve temel haklar alanında kararname çıkarılamaz.
Cumhurbaşkanının Görev ve Yetkileri
AY m.104'te düzenlenen, kanunların yayımlanması, kararname çıkarılması, üst kademe yöneticilerin atanması, milletlerarası andlaşmaların onaylanması gibi geniş yetkileri kapsayan görev ve yetki listesidir.
Olağanüstü Hal İlanı
Savaş, savaşı gerektirecek durumlar, seferberlik, ayaklanma, güçlü ve eylemli kalkışma, ağır ekonomik bunalım, tabii afet veya salgın hastalık hallerinde Cumhurbaşkanınca ilan edilen olağanüstü yönetim usulüdür (AY m.119).
Cumhurbaşkanı Yardımcısı
Cumhurbaşkanı tarafından atanan, Cumhurbaşkanına vekalet edebilen ve yürütme görevlerinde yardımcı olan üst düzey yetkililerdir (AY m.106). TBMM üyesi olamazlar.
Cumhurbaşkanı, 2017 Anayasa değişikliği ile birlikte Türkiye Cumhuriyeti'nin hem devlet başkanı hem de hükümet başkanı sıfatını taşıyan en üst yürütme organıdır. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçişle birlikte Cumhurbaşkanı, klasik parlamenter sistemdeki sembolik devlet başkanlığı rolünden çıkarak yürütme yetkisini tek başına kullanan bir konuma geçmiştir.
Cumhurbaşkanı, Devletin başıdır ve bu sıfatla Türkiye Cumhuriyeti'ni ve Türk Milleti'nin birliğini temsil eder. Anayasanın uygulanmasını, Devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını temin eder. Bu çerçevede Cumhurbaşkanı hem temsil hem de icra işlevlerini bünyesinde barındıran merkezi bir anayasal organdır.
Cumhurbaşkanlığı makamı, 1982 Anayasası'nın Üçüncü Kısım İkinci Bölüm'ünde düzenlenmiştir. Temel anayasal dayanaklar şunlardır:
Anayasa Mahkemesi, Cumhurbaşkanlığı makamına ilişkin birçok önemli karar vermiştir. 2017 Anayasa değişikliğinin iptali istemiyle açılan davada Mahkeme, değişikliğin usul yönünden anayasaya uygunluğunu incelemiştir.
AYM, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin denetiminde konu bakımından yetki sınırlarını titizlikle değerlendirmektedir. Temel haklar, kişi hakları ve siyasi haklar ile kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda CBK çıkarılamayacağını vurgulayan kararlar, Cumhurbaşkanının normatif yetkisinin sınırlarını belirleyen temel içtihatlar arasındadır.
| Özellik | Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi | Parlamenter Sistem (Eski) |
|---|---|---|
| Yürütme yetkisi | Cumhurbaşkanında | Bakanlar Kurulunda |
| Hükümetin oluşumu | Cumhurbaşkanı atar | TBMM güvenoyuyla |
| Sorumluluk | Cumhurbaşkanı halka karşı | Bakanlar Kurulu TBMM'ye karşı |
| Güvenoyu | Yok | Var |
| Gensoru | Yok | Var |
| Yasama-yürütme ilişkisi | Sert kuvvetler ayrılığı | Yumuşak kuvvetler ayrılığı |
| Parti üyeliği | Devam edebilir | Cumhurbaşkanı tarafsız |