Anayasa Hukuku
Genel Oy İlkesi Nedir?
Tanım
Belli bir yaşa ulaşmış her vatandaşın servet, eğitim, cinsiyet, vergi gibi ayrımlar yapılmaksızın oy hakkına sahip olmasını gerektiren seçim ilkesidir.
Sayfa yükleniyor
Belli bir yaşa ulaşmış her vatandaşın servet, eğitim, cinsiyet, vergi gibi ayrımlar yapılmaksızın oy hakkına sahip olmasını gerektiren seçim ilkesidir.
Genel oy ilkesi, servet, vergi, eğitim düzeyi, cinsiyet veya toplumsal statü gibi ayrımlar gözetilmeksizin bütün vatandaşların oy kullanma hakkına sahip olmasını ifade eden temel seçim ilkesidir. Bu ilke, demokratik katılımın en geniş biçimde sağlanmasını amaçlar ve sınırlı oy (census suffrage) anlayışının karşıtı olarak gelişmiştir.
Tarihsel süreçte oy hakkı, başlangıçta yalnızca belirli bir gelir düzeyine veya mülkiyete sahip erkeklere tanınmıştır. Genel oy ilkesi, bu ayrıcalıklı yapıyı ortadan kaldırarak tüm vatandaşlara eşit siyasi katılım hakkı tanıyan demokratik bir kazanım olmuştur. Türkiye'de kadınlara seçme hakkı 1930'da (belediye seçimleri) ve 1934'te (genel seçimler) tanınarak genel oy ilkesine geçilmiştir.
Genel oy ilkesi, oy hakkının herhangi bir mali, toplumsal veya cinsiyet koşuluna bağlanmaması anlamına gelir; ancak yaş, vatandaşlık ve ayırt etme gücü gibi makul koşulların aranması bu ilkeyle çelişmez. Bu koşullar, oy kullanma ehliyetinin sağlanmasına yönelik nesnel ve demokratik toplum düzeniyle bağdaşan sınırlamalardır.
Türkiye'de genel oy ilkesinin tarihsel gelişimi şöyle özetlenebilir:
| Dönem | Gelişme |
|---|---|
| 1876 Kanun-i Esasi | Sınırlı oy (vergi ve mülkiyet koşulu), yalnızca erkekler |
| 1924 Anayasası | Erkeklere genel oy hakkı |
| 1930 | Kadınlara belediye seçimlerinde oy hakkı |
| 1934 | Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı |
| 1961 Anayasası | Genel oy ilkesinin pekiştirilmesi |
| 1982 Anayasası | Genel oy ilkesinin AY m.67'de güvence altına alınması |
| 1987 | Seçme yaşının 21'den 20'ye indirilmesi |
| 1995 | Seçme yaşının 18'e indirilmesi |
| 2017 | Seçilme yaşının 18'e indirilmesi |