Anayasa Hukuku
Yargı Bağımsızlığı Nedir?
Tanım
Mahkemelerin ve hakimlerin karar verme sürecinde yasama ve yürütme organları dahil hiçbir makamdan emir ve talimat almaması ilkesidir (AY m.138). Hukuk devletinin vazgeçilmez unsurudur.
Sayfa yükleniyor
Mahkemelerin ve hakimlerin karar verme sürecinde yasama ve yürütme organları dahil hiçbir makamdan emir ve talimat almaması ilkesidir (AY m.138). Hukuk devletinin vazgeçilmez unsurudur.
Hakimlik ve Savcılık Teminatı
Hakim ve savcıların azlolunamaması, kendileri istemedikçe 65 yaşından önce emekliye ayrılamaması ve özlük haklarından yoksun bırakılamaması güvencesidir (AY m.139). Yargı bağımsızlığının bireysel boyutudur.
Yargı Yetkisi
Türk milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılan, uyuşmazlıkları çözme ve hukuku uygulama yetkisidir (AY m.9). Hiçbir organ veya makam yargı yetkisini kullanamaz.
Tabii Hakim İlkesi
Hiç kimsenin kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaması ilkesidir (AY m.37). Yargı bağımsızlığının ve adil yargılanma hakkının güvencelerinden biridir.
Mahkeme Bağımsızlığı
Mahkemelerin görevlerinde bağımsız olduğu, hiçbir organ, makam veya kişinin yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere emir ve talimat veremeyeceği ilkesidir (AY m.138).
Yargı bağımsızlığı, yargı organının yasama ve yürütme organlarından bağımsız olarak görev yapmasını ifade eden temel bir anayasal ilkedir. Bu ilke, hukuk devleti ve kuvvetler ayrılığı ilkelerinin zorunlu bir sonucu olup yargının herhangi bir dış etkiden uzak, yalnızca hukuka ve vicdani kanaate bağlı kalarak karar vermesini güvence altına alır.
Yargı bağımsızlığı, bireysel ve kurumsal olmak üzere iki boyutta ele alınır. Bireysel bağımsızlık, hâkimin kişisel olarak hiçbir makam, kurum veya kişiden emir ve talimat almamasını ifade eder. Kurumsal bağımsızlık ise yargı organının bir bütün olarak diğer devlet organlarından yapısal olarak ayrı ve bağımsız olmasını gerektirir. Her iki boyut da demokratik hukuk devletinin ayrılmaz unsurlarıdır.
Yargı bağımsızlığının anayasal dayanakları birden fazla maddede düzenlenmiştir:
Anayasa Mahkemesi, yargı bağımsızlığına ilişkin pek çok kararında bu ilkeyi hukuk devletinin olmazsa olmaz koşulu olarak nitelendirmiştir. Mahkeme'ye göre:
| Kavram | Yargı Bağımsızlığı | Yargı Tarafsızlığı |
|---|---|---|
| Tanım | Dış etkilerden bağımsızlık | Taraflar arasında eşit mesafe |
| Koruma alanı | Kurumsal ve bireysel | Bireysel |
| Anayasal dayanak | AY m.9, m.138 | AY m.9 |
| Boyut | Yapısal-örgütsel | Sübjektif-objektif |
| İhlal örneği | Yürütmenin yargıya talimat vermesi | Hâkimin taraflardan birine yakın davranması |