Anayasadaki hak ve özgürlüklerin devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmaya ve insan haklarına dayanan demokratik ve laik Cumhuriyeti ortadan kaldırmaya yönelik kullanılamamasıdır (AY m.14).
Temel hakların kötüye kullanılamaması, bireylere tanınan temel hak ve özgürlüklerin, bu hakları ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyetlerde kullanılmasının yasaklanmasını ifade eder. AY m.14, temel hakların Anayasa'da belirtilen amaçlar dışında, özellikle devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmak ve demokratik düzeni yıkmak amacıyla kullanılmasını yasaklar. Bu düzenleme, demokratik devletin kendini koruma mekanizmalarından biridir ve militan demokrasi (streitbare Demokratie) anlayışının bir yansımasıdır.
AY m.14 (2001 değişikliği sonrası): "Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve lâik Cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyetler biçiminde kullanılamaz."
"Anayasa hükümlerinden hiçbiri, Devlete veya kişilere, Anayasayla tanınan temel hak ve hürriyetlerin yok edilmesini veya Anayasada belirtilenden daha geniş şekilde sınırlandırılmasını amaçlayan bir faaliyette bulunma hakkı verir şekilde yorumlanamaz."
Uluslararası paraleller:
AY m.14, iki temel amaca yönelik faaliyetleri yasaklar:
Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü hedef alan faaliyetler. Temel hakların (özellikle ifade özgürlüğü, örgütlenme özgürlüğü) ayrılıkçı amaçlarla kullanılması bu kapsamdadır.
Totaliter ideolojilerin temel hakları araç olarak kullanarak demokratik düzeni yıkma girişimleri. Siyasi partilerin kapatılması davalarında bu ölçüt sıklıkla uygulanmıştır.
AY m.14, militan demokrasi (streitbare Demokratie / militant democracy) anlayışının Türk anayasa hukukundaki karşılığıdır. Bu anlayışa göre:
Karl Loewenstein ve Karl Mannheim tarafından geliştirilen bu kavram, özellikle Weimar Cumhuriyeti deneyiminden (demokratik yollarla iktidara gelen Nazi rejimi) esinlenmiştir.
AYM uygulaması:
AİHM uygulaması: