Anayasa Hukuku
Ombudsman (Kamu Denetçiliği Kurumu) Nedir?
Tanım
İdarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceleyerek idareye önerilerde bulunan bağımsız anayasal kuruluştur (AY m.74). TBMM Başkanlığına bağlı olarak faaliyet gösterir.
Sayfa yükleniyor
İdarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceleyerek idareye önerilerde bulunan bağımsız anayasal kuruluştur (AY m.74). TBMM Başkanlığına bağlı olarak faaliyet gösterir.
Ombudsman (Kamu Denetçiliği Kurumu), idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri incelemek ve idarenin insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygun olarak işlem yapmasını sağlamak amacıyla kurulmuş bağımsız bir denetim kurumudur. İskandinav kökenli olan ombudsmanlık müessesesi, Türk hukuk sistemine 2010 Anayasa değişikliğiyle dahil edilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin yargısal denetimi dışında alternatif bir denetim mekanizması sunar. Vatandaşlar, idari işlem ve eylemlerden kaynaklanan şikayetlerini mahkemeye gitmeden önce veya yargı yoluna başvurmaksızın bu kuruma iletebilir. Kurum, şikayetleri inceleyerek tavsiye kararları verir; ancak bu kararlar bağlayıcı değildir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, AY m.74'te düzenlenmiştir. 2010 Anayasa değişikliğiyle eklenen hükme göre: "Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir." Aynı maddenin devamında "Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler" denilmektedir.
AY m.74/4 uyarınca Kamu Başdenetçisi TBMM tarafından gizli oyla dört yıl için seçilir. Başdenetçi ve denetçilerin nitelikleri, seçimi ile görev ve yetkileri kanunla düzenlenir. Bu kanun 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu'dur.
| Görev Alanı | Açıklama |
|---|---|
| Şikayet inceleme | İdari işlem ve eylemlerle ilgili şikayetleri inceler |
| Tavsiye kararı | İnceleme sonucunda tavsiye kararları verir |
| İnsan hakları | İnsan haklarının korunmasına katkıda bulunur |
| Raporlama | Yıllık faaliyet raporunu TBMM'ye sunar |
| Resen inceleme | Gerektiğinde resen inceleme başlatabilir |
Anayasa Mahkemesi, Kamu Denetçiliği Kurumu'nun anayasal statüsünü çeşitli kararlarında değerlendirmiştir. Mahkeme, kurumun TBMM'ye bağlı olmasının yürütmeden bağımsızlığının güvencesi olduğunu vurgulamıştır. KDK'nın kararlarının tavsiye niteliğinde olması, yargısal denetimin yerini almadığını göstermektedir. Ayrıca bireysel başvuru yolunda KDK'ya başvurunun tüketilmesi gereken bir iç hukuk yolu olmadığı da AYM tarafından kabul edilmiştir.