Seçimlerin ve halkoylamalarının genel yönetim ve denetimini yapan, seçim sonuçlarını kesin olarak ilan eden anayasal kuruluştur (AY m.79). Kararları aleyhine başka merciye başvurulamaz.
Seçme ve Seçilme Hakkı
Vatandaşların kanunda gösterilen şartlara uygun olarak seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma hakkıdır (AY m.67). Serbest, eşit, gizli oy ve açık sayım ilkeleri geçerlidir.
Seçim Sistemi
Seçmenlerin oylarının milletvekilliğine dönüştürülme yöntemini belirleyen kurallar bütünüdür. Türkiye'de milletvekili seçimlerinde d'Hondt sistemine dayalı nispi temsil uygulanmaktadır (AY m.67).
Yüksek Seçim Kurulu (YSK), AY m.79'da düzenlenmiş olup seçimlerin ve halkoylamalarının yönetim ve denetimini sağlayan en üst anayasal organdır. AY m.79/1 uyarınca seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra seçim konularıyla ilgili şikayet ve itirazları inceleme ve kesin karara bağlama görevi yargı organlarına aittir. Bu yargı organlarının en üst mercii Yüksek Seçim Kuruludur.
YSK, yargısal nitelikte bir kurul olmakla birlikte, Anayasa'da yüksek mahkemeler arasında sayılmamıştır. Ancak seçim hukuku alanındaki kararları kesindir ve başka bir yargı organının denetimine tabi değildir. Bu özellik, YSK'yı seçim hukuku alanında en üst otorite konumuna getirmektedir.
AY m.79/2'ye göre Yüksek Seçim Kurulu yedi asıl ve dört yedek üyeden oluşur. Üyelerin altısı Yargıtay, beşi Danıştay genel kurullarınca kendi üyeleri arasından üye tamsayılarının salt çoğunluğunun gizli oyuyla seçilir. Bu üyeler kendi aralarından gizli oyla bir başkan ve bir başkanvekili seçer.
YSK üyeleri, yüksek yargı organlarından seçilmeleri nedeniyle yargısal bağımsızlığa sahiptir. Üyelerin görev süreleri boyunca bağımsız ve tarafsız hareket etmeleri anayasal bir zorunluluktur. Bu yapı, seçim süreçlerinin siyasi etkilerden arındırılmasını amaçlar.
YSK'nın en temel görevi, seçimlerin ve halkoylamalarının yönetilmesidir. Bu kapsamda YSK, seçim takviminin belirlenmesi, seçim çevrelerinin düzenlenmesi, sandık kurullarının oluşturulması, oy pusulalarının hazırlanması ve seçim güvenliğinin sağlanması gibi konularda yetkilidir.
Seçim süresince ve sonrasında seçim konularıyla ilgili yapılan şikayet ve itirazları incelemek ve kesin karara bağlamak YSK'nın görevleri arasındadır. İl ve ilçe seçim kurullarının kararlarına karşı yapılan itirazlar YSK tarafından değerlendirilir.
Seçim sonuçlarının birleştirilmesi ve kesin sonuçların ilan edilmesi YSK'nın yetkisindedir. Milletvekili seçimlerinde tutanakların kabul edilmesi, Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde sonuçların kesinleştirilmesi ve mahalli idareler seçimlerinde sonuçların belirlenmesi YSK tarafından gerçekleştirilir.
YSK kararları kesindir ve bu kararlara karşı başka bir yargı organına başvuru yolu kapalıdır. AY m.79 uyarınca YSK'nın kararları aleyhine başka bir merciye başvurulamaz. Bu kesinlik, seçim süreçlerinin hızla sonuçlandırılması ve seçim sonuçlarının tartışmasız biçimde belirlenmesi amacını taşır.
YSK kararlarının kesinliği, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolunun da kapalı olup olmadığı sorusunu gündeme getirmektedir. Anayasa Mahkemesi, YSK kararlarına karşı yapılan bireysel başvuruları incelemektedir. Bu durum, temel hak ihlallerinin giderilmesi açısından önem taşımaktadır.
YSK, seçim uyuşmazlıklarının nihai çözüm merciidir. İl seçim kurulları ve ilçe seçim kurulları, seçim sürecinin yerel düzeyde yönetimini ve denetimini sağlar. Bu kurulların kararlarına karşı yapılan itirazlar, nihai olarak YSK tarafından karara bağlanır. YSK'nın bu konudaki kararları kesindir.