192 terim

Son güncelleme: 29 Nisan 2026

Ceza Hukuku Terimleri

Suç ve cezaları düzenleyen hukuk dalı. Suçun unsurları, ceza türleri ve infaz hukuku konularını kapsar.

Ceza Hukuku Kategorisindeki Terimler

Kasten İşlenebilen Suç

Kasten işlenebilen suç, ceza hukukunda kanunda taksirli halinin açıkça öngörülmemiş olması nedeniyle yalnızca kasten işlenmesi mümkün olan suç türüdür. 5237 sayılı TCK m.22/1 bu kuralı düzenler. Eğer kanun bir suçun taksirli halini açıkça düzenlememişse, taksirli fiil cezalandırılmaz; sadece kasten işleniş suç teşkil eder. TCK suçlarının çoğu kasten işlenebilen suçtur; taksirli istisna olarak düzenlenmiştir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Kasten Öldürme

Ceza Hukuku ile İlgili Kaynaklar

TCK — Türk Ceza Kanunu

Türk Ceza Kanunu madde metinleri

CMK — Ceza Muhakemesi Kanunu

Ceza Muhakemesi Kanunu madde metinleri

Ceza Genel Hukuku Soru Bankası

Ceza Genel Hukuku konusunda sınav hazırlığı

Sözlüğe Dön

192 terim

Son güncelleme: 29 Nisan 2026

Ceza Hukuku Terimleri

Suç ve cezaları düzenleyen hukuk dalı. Suçun unsurları, ceza türleri ve infaz hukuku konularını kapsar.

Ceza Hukuku Kategorisindeki Terimler

Ceza Hukuku

Kasten İşlenebilen Suç

Kasten işlenebilen suç, ceza hukukunda kanunda taksirli halinin açıkça öngörülmemiş olması nedeniyle yalnızca kasten işlenmesi mümkün olan suç türüdür. 5237 sayılı TCK m.22/1 bu kuralı düzenler. Eğer kanun bir suçun taksirli halini açıkça düzenlememişse, taksirli fiil cezalandırılmaz; sadece kasten işleniş suç teşkil eder. TCK suçlarının çoğu kasten işlenebilen suçtur; taksirli istisna olarak düzenlenmiştir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Kasten Öldürme

Ceza Hukuku ile İlgili Kaynaklar

TCK — Türk Ceza Kanunu

Türk Ceza Kanunu madde metinleri

CMK — Ceza Muhakemesi Kanunu

Ceza Muhakemesi Kanunu madde metinleri

Ceza Genel Hukuku Soru Bankası

Ceza Genel Hukuku konusunda sınav hazırlığı

(1)

Kasten öldürme, bir insanı bilerek ve isteyerek hayattan yoksun bırakma fiilidir. TCK m.81 düzenler; cezası müebbet hapis cezasıdır. Suç, hayata karşı suçların temel tipi olup, nitelikli halleri (m.82) ağırlaştırılmış müebbet, ihmali davranışla işlenmesi (m.83) farklı ceza dilimleri öngörür. Kast unsuru olası kast veya doğrudan kast şeklinde tezahür edebilir; insan kavramı doğum anından sonra başlar.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Kasten Öldürmenin Nitelikli Halleri

Kasten öldürmenin nitelikli halleri, suçun belirli ağırlaştırıcı koşullarda işlendiğinde cezasının ağırlaştırılmış müebbet hapse çıkarıldığı durumlardır. TCK m.82 onbir nitelikli hâl sayar: tasarlama, canavarca his, yangın/su baskını/tahrip vasıtası, üstsoy/altsoy/eş/kardeşe karşı, çocuğa/savunamayacak kişiye karşı, gebe kadına karşı, kamu görevi nedeniyle, suçu gizleme/delil karartma amacı, kan gütme saiki, töre saiki gibi.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Kasten Öldürmeye Teşebbüs

Kasten öldürmeye teşebbüs, failin öldürme kastıyla icra hareketlerine başlaması ancak elinde olmayan sebeplerle ölümün gerçekleşmemesidir. TCK m.81 + m.35 hükümleri uygulanır; ceza müebbet yerine 9-15 yıl arasında belirlenir. Failin kastının öldürme mi yaralama mı olduğu — kullanılan araç, hedef bölge, mesafe — kritik ayrım noktasıdır. Yargıtay bu sınırı titizlikle inceler.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Kasten Yaralama

Kasten yaralama, başkasının vücuduna acı veren ya da sağlığının veya algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kasıtlı fiildir. TCK m.86/1'e göre temel hâlinde bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla yaptırıma bağlanmış olup vücut bütünlüğünü ve sağlığı koruma altına alır. Şikâyete bağlı basit yaralama ile resen takip edilen nitelikli yaralama arasındaki sınır TCK m.86/2-3 çizgisinde belirlenir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Kasten Yaralamanın Nitelikli Halleri

Kasten yaralamanın nitelikli halleri, TCK m.86/3'te sayılan ve cezayı yarı oranında artıran ağırlaştırıcı sebeplerdir. Eş, üstsoy, altsoy, kardeşe karşı, savunamayacak kişiye karşı, kamu görevlisinin görevi nedeniyle, silahla, canavarca hisle veya kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle işlenmesi resen kovuşturulan nitelikli yaralamayı doğurur. Bu haller şikâyet rejimini geçersiz kılar.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Kazanç Müsaderesi

Kazanç müsaderesi, suçun işlenmesi sonucu elde edilen veya suçun aracı olarak kullanılan kazancın devletin mülkiyetine geçirilmesidir. TCK m.55'te düzenlenmiştir. Para, alacak, hak veya başka mali değerler kapsama girer. İyiniyetli üçüncü kişilere ait kazançlar müsadere edilemez. Eşya müsaderesinden farklı olarak parasal/değer odaklıdır; mali suçlar, rüşvet, uyuşturucu ticareti gibi suçlarda yoğun uygulama bulur.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Kısa Süreli Hapis

Kısa süreli hapis cezası, 1 yıl ve altı süreli hapis cezası türüdür. TCK m.49/2'de tanımlanmıştır. Bu süre eşiği özel önem taşır çünkü TCK m.50 uyarınca seçenek yaptırımlara çevrilebilir; adli para cezası, kamu yararı işi, eğitim alma, ehliyet veya lisans iptali gibi alternatif tedbirler uygulanabilir. Failin sosyal ortamından kopmamasını sağlama amacı taşır ve kısa süreli özgürlük kısıtlamasının zararlarını azaltır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Kısa Süreli Hapsin Seçenek Yaptırımları

Kısa süreli hapsin seçenek yaptırımları, 1 yıl ve altı süreli hapis cezasının yerine uygulanabilen alternatif tedbirlerdir. TCK m.50'de düzenlenmiştir. Altı tür yaptırım sayılmıştır: adli para cezasına çevirme, mağdurun veya kamunun zararının aynen iadesi, belirli konuda eğitim alma, yer yasağı/zorunluluğu, hak veya lisans kullanmaktan yoksun bırakma, kamu yararına çalışma. Hâkim takdirine bağlıdır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Kısırlaştırma — Rızasız

Rızasız kısırlaştırma, TCK m.101/1 uyarınca bir erkek veya kadının iradesi olmaksızın üreme yetisinin kalıcı olarak ortadan kaldırılmasını üç yıldan altı yıla kadar hapis cezasıyla cezalandıran bir suçtur. Vücut bütünlüğü, üreme yetisi ve cinsel özerklik üzerinden kişilik haklarını korur; aldatma yoluyla alınmış rıza geçersiz sayılır ve fiil yine m.101/1 kapsamında değerlendirilir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Kısmi Akıl Hastalığı

Kısmi akıl hastalığı, ceza hukukunda failin akıl hastalığı tam akıl hastalığı derecesinde olmamakla birlikte davranışlarını yönlendirme yeteneğinin azalmış olması durumunda cezada belirli oranlarda indirim uygulanmasını ifade eder. 5237 sayılı TCK m.32/2 düzenler. Belirlenecek ceza yarısından dörtte birinden fazla olmamak üzere indirilebilir; mahkemece akıl hastalığına özgü güvenlik tedbirine de hükmedilebilir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Kıyas Yasağı

Kıyas yasağı, ceza hukukunda hâkimin kanunda açıkça düzenlenmemiş bir fiili, kanundaki benzer bir suç tanımına benzeterek cezalandıramayacağını ifade eden ve suçta ve cezada kanunilik ilkesinin "lex stricta" alt güvencesini oluşturan kuraldır. 5237 sayılı TCK m.2/3, "Kanunların suç ve ceza içeren hükümlerinin uygulanmasında kıyas yapılamaz; suç ve ceza içeren hükümler kıyasa yol açacak biçimde geniş yorumlanamaz." hükmüyle kuralı açıkça düzenler.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Kusur Yeteneği

Kusur yeteneği (kusur ehliyeti, isnat yeteneği), ceza hukukunda failin işlediği fiilin haksızlığını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğine sahip olmasını ifade eder. Manevi unsurun ön koşuludur. 5237 sayılı TCK m.31-34 yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağır-dilsizlik ve geçici nedenler ile alkol-uyuşturucu etkisini düzenler. Kusur yeteneği yoksa ceza yerine güvenlik tedbiri uygulanır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Lehe Kanun

Lehe kanun, suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunun hükümlerinin farklı olması halinde failin durumunu daha iyi kılan kanunun derhal uygulanmasını öngören, geçmişe yürümezlik ilkesinin tek istisnasını oluşturan kuraldır. 5237 sayılı TCK m.7/2 düzenler ve istisnasız uygulanır; soruşturma, kovuşturma ve infaz aşamasında dahi mahkemece resen dikkate alınır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Maddi Olgu Hatası

Maddi olgu hatası, ceza hukukunda failin suçun kanuni tanımındaki maddi unsurları oluşturan olguları bilmemesi durumunu ifade eder ve kastı kaldıran hata türüdür. 5237 sayılı TCK m.30/1 düzenler. Hata kasten işleneceği farzında suçlarda fiili cezasız bırakır; taksirli hâlin de düzenlendiği suçlarda taksirli sorumluluk doğabilir. Avcının insan zannıyla hayvana ateş etmesi, başkasının eşyasını kendisinin sanması tipik örnekleridir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Maddi Yardım

Maddi yardım, suç işleme sürecinde asıl faile somut alet, araç veya fiziksel destek sağlama şeklinde gerçekleşen yardım türüdür. TCK m.39/2'nin d ve e bentlerinde düzenlenmiştir. Suç aletinin sağlanması, gözcülük yapma, kaçışı kolaylaştırma, suçun gizlenmesini sağlama tipik maddi yardım örnekleridir. Manevi yardımdan farklı olarak fiziksel ve somut katkı söz konusudur.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Manevi Unsur

Manevi unsur, ceza hukukunda failin tipik fiili işlerken iradesinin yasaklı sonuca yönelik olmasını ifade eden ve suçun oluşması için kanunilik ve maddi unsurun yanında zorunlu olan dördüncü temel öğedir. Modern dogmatikte kasıt ve taksir olmak üzere iki türe ayrılır. 5237 sayılı TCK m.21-23 manevi unsuru ayrıntılı düzenler; kasıt esastır, taksir ancak kanunda açıkça gösterildiği takdirde cezalandırılır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Manevi Yardım

Manevi yardım, suç işleme sürecinde failin kararını güçlendirme, ona yol gösterme, teşvik etme, akıl verme şeklinde gerçekleşen yardım türüdür. TCK m.39/2'nin a, b, c bentlerinde düzenlenmiştir. Manevi yardımda fiziksel destek değil zihinsel-duygusal destek söz konusudur; yardım eden suç işleme kararının pekişmesini sağlar veya teknik bilgi vererek süreci kolaylaştırır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Memnu Hakların İadesi

Memnu hakların iadesi, hapis cezasına bağlı olarak kaybedilen belirli kamu haklarının (oy kullanma, kamu görevini üstlenme, lisans gerektiren meslek icrası vb.) belirli süreler geçtikten ve şartlar yerine getirildikten sonra geri kazanılması süreçidir. 5275 sayılı İnfaz Kanunu m.121 ve TCK m.53 hükümleri çerçevesinde işler. Hükümlü mahkemeye başvurarak haklarının iadesini talep eder. Belirli süre koşulu ve diğer şartlar aranır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Meşru Müdafaa

Meşru müdafaa, ceza hukukunda kişinin kendisine veya başkasına yönelmiş haksız bir saldırıyı saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğuyla işlediği fiili hukuka uygun sayan temel hukuka uygunluk sebebidir. 5237 sayılı TCK m.25/1 düzenler. Saldırının haksız ve gerçek olması, savunmanın zorunlu ve orantılı olması ile saldırı anında yapılması zorunlu şartlardır; sınır aşılırsa TCK m.27 uygulanır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Meşru Müdafaada Orantılılık

Meşru müdafaada orantılılık, ceza hukukunda saldırıyı defetmek için kullanılan savunmanın saldırının ağırlığı, niteliği ve yöntemiyle dengeli olması gerektiğini ifade eden temel ölçüttür. 5237 sayılı TCK m.25/1 doğrudan bu ölçütü "saldırı ile orantılı biçimde" ifadesiyle koyar. Orantılılık aşılırsa TCK m.27 sınırın aşılması hükümleri uygulanır; kast olmaksızın aşılmada altıda birden üçte bire kadar indirim sağlanır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Meşru Müdafaa Şartları

Meşru müdafaa şartları, 5237 sayılı TCK m.25/1 uyarınca meşru müdafaa hukuka uygunluk sebebinin uygulanabilmesi için saldırıya ve savunmaya ilişkin gerekli olan kümülatif koşullardır. Saldırı şartları haksızlık, gerçeklik, hakka yönelmişlik ve gerçekleşmenin muhakkaklığıdır; savunma şartları ise saldırı anında yapılma, zorunluluk, orantılılık ve subjektif savunma niyetidir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Müebbet Hapis

Müebbet hapis cezası, hükümlünün ömür boyu ceza infaz kurumunda kalması şeklinde uygulanan ağır hapis cezası türüdür. TCK m.48'de düzenlenmiştir. Ağırlaştırılmış müebbetten farklı olarak normal infaz koşullarına tabidir. Şartla tahliye için en az 24 yıl çekilmesi gerekir. Kasten öldürme (TCK m.81), kasten öldürmenin nitelikli hâlleri (bazı), insan ticareti gibi ağır suçlar için öngörülmüştür.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Mülkilik İlkesi

Mülkilik ilkesi, ceza hukukunda Türkiye’de işlenen tüm suçlara fail ve mağdurun vatandaşlığına bakılmaksızın Türk kanunlarının uygulanacağını öngören temel ilkedir. 5237 sayılı TCK m.8 düzenler ve Türk ceza yargı yetkisinin ilk ve en yaygın dayanağıdır. Suçun hareketinin Türkiye’de yapılması veya sonucunun Türkiye’de meydana gelmesi yetki için yeterlidir; egemenlik ilkesinin doğal sonucu olarak uygulanır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Müsaderede Eşya Niteliği

Müsaderede eşya niteliği, TCK m.54-55 kapsamındaki eşyaların hangi kategoride değerlendirileceğini belirleyen kavramdır. Eşya niteliği "suçta kullanılan", "kullanılmak üzere hazırlanan", "suçun konusunu oluşturan", "suçtan elde edilen" veya "tehlikeli" olabilir. Hâkim eşyanın hangi kategoride olduğunu somut delillerle değerlendirir; bu nitelendirme müsadere uygulamasının kapsamını ve hukuki sonucunu belirler.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Müsadere Zamanaşımı

Müsadere zamanaşımı, müsadere kararının belirli süre içinde infaz edilmemesi durumunda infaz yetkisinin düşmesidir. TCK m.70'te düzenlenmiştir. Süre 20 yıldır; bu süre içinde müsadere kararı uygulanmazsa infaz yetkisi sona erer. Müsadere zamanaşımı eşya müsaderesi ve kazanç müsaderesi için geçerlidir. Hüküm kesinleştiğinden itibaren işler.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Müşterek Faillik

Müşterek faillik, birden fazla kişinin "ortak hâkimiyet" çerçevesinde bir suç tipini birlikte gerçekleştirmesidir. TCK m.37/1 ikinci cümlesinde düzenlenmiştir; tüm müşterek failler tam suç cezasına tabi tutulur. Ortak suç planı, rol bölüşümü ve eylem hâkimiyeti zorunludur. Salt aynı suça birlikte iştirak yetersizdir; her failin "rol oynamasaydı netice farklılaşırdı" anlamında belirleyici katkısı aranır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Netice Sebebiyle Ağırlaşmış Suç

Netice sebebiyle ağırlaşmış suç, ceza hukukunda failin kasten işlediği bir suçun, kastının kapsamı dışında daha ağır bir neticeye sebebiyet vermesi durumunda ortaya çıkan ve manevi unsuru kasıt-taksir karışımı olan özel bir yapıdır. 5237 sayılı TCK m.23 düzenler. Failin ağır netice bakımından en azından taksirle hareket etmiş olması gerekir; kasıt aranmaz. Yaralamadan ölüm doğması (TCK m.87/4) tipik örnektir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış İşkence

Neticesi sebebiyle ağırlaşmış işkence, TCK m.95''te düzenlenen ve işkence suçunun (m.94) neticesi olarak mağdurda duyu veya organ kaybı, konuşma yeteneğinin yitimi, sürekli hastalık, gebe kadında çocuk düşmesi, kemik kırılması veya ölüm gibi sonuçların ortaya çıkması hâlinde temel cezanın belirli oranlarda artırılmasını öngören hükümdür. Fail bu ağır neticeleri kasten amaçlamasa bile, gerçekleştirdiği işkence fiilinden öngörülebilir biçimde doğan ağır sonuçtan TCK m.23 (neticesi sebebiyle ağırlaşmış suç) ilkesi uyarınca sorumlu olur.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Nitelikli İşkence

Nitelikli işkence (TCK m.94/2-3), işkence suçunun mağdurun zayıflığı, sıfatı veya eylemin biçimine göre cezayı ağırlaştıran özel görünümleridir. Çocuğa, beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak kişiye veya avukat ya da diğer kamu görevlisine karşı işlenirse ceza 8 yıldan 15 yıla; cinsel yönden taciz biçiminde işlenirse 10 yıldan 15 yıla yükselir. Mağdurun korunmasındaki acil ihtiyacı ceza politikasına yansıtır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Olası Kast

Olası kast, ceza hukukunda failin suçun kanuni tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işlemesi durumunda ortaya çıkan ve "olursa olsun" tutumunu yansıtan kasıt türüdür. 5237 sayılı TCK m.21/2 düzenler. Doğrudan kasta göre cezada üçte bir oranına kadar indirim uygulanır. Bilinçli taksirden farkı failin sonucu kabullenmesi, önleneceğine inanmamasıdır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Öngörülebilirlik

Öngörülebilirlik, ceza hukukunda taksir sorumluluğunun ortaya çıkması için sonucun ortalama bir kişi tarafından makul biçimde öngörülebilir olmasını ifade eden temel ölçüttür. 5237 sayılı TCK m.22/2 örtük olarak düzenler. Tamamen sıra dışı, beklenmedik ve önlenemez sonuçlar öngörülebilir sayılmaz; bu durumda mücbir sebep veya kaza söz konusu olur. Öngörülebilirlik objektif (ortalama kişi ölçütü) ve sübjektif (failin durumu) iki boyutlu değerlendirilir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Ötanazi (Türk Hukukunda)

Ötanazi, ölümcül hastanın acılarını dindirmek amacıyla yaşamına son verilmesidir. Türk hukukunda ötanazi her durumda kasten öldürme suçudur (TCK m.81); rıza geçerli savunma değildir, ceza müebbet hapistir. Aktif ötanazi kasten öldürme; pasif ötanazi (yaşam destek kaldırma) tıbben kabul edilen bazı uygulamalarda hukuka uygun sayılabilir. Hekim mesleki etiği bu sınırı düzenler.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Özel Af

Özel af, mevcut cezayı azaltan veya türünü değiştiren af türüdür. TCK m.65/2 hükmü ve Anayasa m.104 çerçevesinde Cumhurbaşkanı tarafından sürekli hastalık, sakatlık ve yaşlılık nedeniyle çıkarılır. Özel af mahkumiyeti sicilde tutar; tekerrür hesaplamasında kullanılır. Yalnız cezanın infaz süresini kısaltır veya tür değiştirir (örneğin müebbet hapis cezasını süreli hapse çevirme).

Detayları gör

Ceza Hukuku

Özel Kanunlarla İlişki

Özel kanunlarla ilişki, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun "genel hükümlerinin", özel ceza kanunları ile ceza içeren kanunlardaki suçlar hakkında da, bu kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça uygulanacağını ifade eden TCK m.5’teki temel yapı kuralıdır. Bu hüküm sayesinde TCK Genel Hükümler kitabı tüm ceza mevzuatı için ortak çatıyı kurar; özel kanunların TCK ile tezat oluşturan hükümleri zaman içinde TCK Genel Hükümler lehine yeknesaklaştırılır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Özel Kast

Özel kast, ceza hukukunda kanunun tipik fiilin kasten işlenmesinin yanında belirli bir saik, amaç ya da niyet aradığı kasıt biçimidir. Saik veya amaç ispat edilmedikçe suç oluşmaz veya nitelikli hâle dönüşmez. Genel kasta nazaran daha dar kapsamlıdır. TCK m.82/1-d (töre saiki), m.82/1-h (kan gütme saiki), m.220 (suç işleme amacıyla örgüt kurma) tipik özel kast suçlarıdır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Özel Tehlikeli Suçlular

Özel tehlikeli suçlular, TCK m.58/9 hükmü uyarınca topluma karşı yüksek tehlike oluşturan ve özel infaz rejimine tabi tutulan tekrarcı veya ağır suç işleyen hükümlülerdir. Mükerrir hükümlüler, terör suçluları, organize suç üyeleri bu kapsamda sayılır. Özel tehlikeli suçlu sayılan hükümlüler kapalı ceza infaz kurumlarında, daha sıkı denetimde tutulur ve şartla tahliye süreleri uzatılır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Özen Yükümlülüğü

Özen yükümlülüğü, ceza hukukunda kişinin toplumsal yaşamda gözetmesi gereken dikkat ölçüsünü ifade eden ve taksirin temel unsurunu oluşturan kavramdır. Mesleki, trafik, çevresel, sosyal ve ailevi yükümlülükleri kapsar. 5237 sayılı TCK m.22/2 düzenler. Yükümlülüğe aykırılık taksirin maddi unsurunun temelidir; özen ölçüsü ortalama bir kişinin makul davranışını ifade eder ve mesleğe veya duruma göre değişebilir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Özgü Suç

Özgü suç (mahsus suç), sadece belirli bir sıfata sahip kişilerin işleyebileceği suç tipleridir. Faillik için kanunda öngörülen özel sıfat (kamu görevlisi, hekim, asker vd.) zorunludur; bu sıfata sahip olmayan kişi asıl fail olamaz. Zimmet, irtikap, rüşvet alma, görevi kötüye kullanma tipik özgü suç örnekleridir. Sivil kişiler bu suçlara ancak şerik (yardım eden veya azmettiren) sıfatıyla iştirak edebilir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Pişmanlık Hükümleri

Pişmanlık hükümleri, TCK'da çeşitli suç tipleri için özel olarak düzenlenmiş etkin pişmanlık ve gönüllü vazgeçme uygulamalarının topluca anılması için kullanılan kavramdır. TCK m.93 (kişiyi hürriyetinden yoksun kılma), m.110 (tehdit), m.168 (mal varlığı suçları), m.184 (imar kirliliği), m.192 (uyuşturucu), m.221 (örgüt), m.254 (rüşvet) gibi farklı maddelerde dağınık biçimde düzenlenmiştir ve her biri kendine özgü şartlar getirir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Sağır ve Dilsizlik

Sağır ve dilsizlik, ceza hukukunda failin sağır-dilsiz olması durumunda yaş küçüklüğüne benzer ama 5 yıl ileri kaydırılmış bir ceza sorumluluğu rejimi öngören kusur durumudur. 5237 sayılı TCK m.33 düzenler. 0-15 yaş kategorik ceza yokluğu, 15-18 yaş bilirkişi raporu, 18-21 yaş indirimli ceza, 21+ yaş tam ceza ölçütleri uygulanır. Türk İşaret Dili Kanunu kapsamında yargılamada tercüman zorunludur.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Şahısta Hata

Şahısta hata (error in persona), ceza hukukunda failin kastını yönelttiği kişi ile gerçekte zarar gören kişinin farklı olduğu durumda failin yanılgısının kasta etki etmemesini ifade eden doktrinel kavramdır. Fail bir insanı öldürmek isterken başka bir insanı öldürmüştür; tipiklik açısından "bir insan öldürme" gerçekleşmiştir. Manevi unsur etkilenmez; tam ceza işler. Hedef sapmasından farklıdır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Saik

Saik (motiv), ceza hukukunda failin suçu işlemesini psikolojik olarak iten neden veya güdüyü ifade eder. Kural olarak suçun manevi unsuru sayılmaz; failin neden suç işlediği unsur değildir. Ancak özel kast suçlarında saik unsurun parçası olabilir veya nitelikli hâl tetikleyebilir. 5237 sayılı TCK m.61 saikin cezanın belirlenmesinde ölçüt olarak kullanılmasını öngörür; lehe veya aleyhe etki yapabilir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Sanığın veya Hükümlünün Ölümü

Sanığın veya hükümlünün ölümü, ceza davasının düşmesi veya cezanın infazının sona ermesi sebebidir. TCK m.64'te düzenlenmiştir. Sanığın yargılama sırasında ölmesi halinde dava düşer; hükümlünün infaz sırasında ölmesi halinde infaz sona erer. Ölüm cezayı şahsi hâle getirir; mirasçılara intikal etmez. Ancak müsadere kararları, mağdura tazminat hükümleri devam edebilir. Modern ceza hukukunun şahsilik ilkesinin yansımasıdır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Sınırdışı Edilme

Sınırdışı edilme, Türk vatandaşı olmayan suç işleyen kişinin Türkiye'den çıkarılması ve giriş yasağına tabi tutulması güvenlik tedbiridir. TCK m.59'da düzenlenmiştir. Yabancı uyruklu kişi mahkemece mahkûm edildikten sonra sınırdışı edilir; bu işlem cezalandırmanın yanında ek tedbir olarak uygulanır. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu da konuyla bağlantılıdır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Sınırın Aşılması

Sınırın aşılması, ceza hukukunda meşru müdafaa, zorunluluk hali ve diğer ceza sorumluluğunu kaldıran nedenlerde failin sınırı kast olmaksızın aşması durumunda taksirli sorumluluğun doğmasını ve cezada altıda birden üçte bire kadar indirim uygulanmasını ifade eder. 5237 sayılı TCK m.27 düzenler. Meşru müdafaada heyecan, korku veya telaştan kaynaklanan aşma halinde fail cezalandırılmaz.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Soruşturma Koşulu Olan Suçlar

Soruşturma koşulu olan suçlar, ceza hukukunda kovuşturma başlatılabilmesi için kanunda öngörülen şikâyet, izin, talep, karar gibi özel önkoşulların yerine getirilmiş olmasını gerektiren suçlardır. Türk hukukunda Adalet Bakanı talebi (TCK m.12, m.13, m.305), izin (memurların yargılanması), şikâyet (TCK m.131, 144 vb.), Cumhurbaşkanlığı izni (1982 Anayasası m.105) gibi kovuşturma şartları sayılmıştır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Soykırım

Soykırım, milli, etnik, ırki veya dini bir grubu tamamen veya kısmen yok etme maksadıyla, bir planın icrası suretiyle grup üyelerine karşı kasten öldürme, ağır bedensel/ruhsal zarar verme, hayat şartlarını yok edici nitelikte kılma, doğumları engelleme veya çocukları zorla başka gruba nakletme fiillerinden birini işlemektir. TCK m.76 düzenler; cezası ağırlaştırılmış müebbet hapis olup zamanaşımı işlemez.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Soykırım ve İnsanlığa Karşı Suç İşlemek için Örgüt

TCK m.78 hükmü, soykırım veya insanlığa karşı suçları işlemek amacıyla örgüt kurulmasını, yönetilmesini veya örgüte üye olunmasını bağımsız bir suç olarak düzenler. Örgüt kurma ve yönetme yan yana cezalandırılır; üyelik daha düşük ceza içerir. Suç, henüz fiil işlenmemiş olsa bile örgütlenme aşamasında uygulanır; tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri uygulanır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Suç

Suç, Türk Ceza Kanunu’nun koruduğu hukuki değerleri ihlal eden, kanunda açıkça tanımlanmış ve karşılığında ceza ya da güvenlik tedbiri öngörülen, kasıt veya taksirle işlenen tipik, hukuka aykırı ve kusurlu insan davranışıdır. 5237 sayılı TCK m.2’deki suçta ve cezada kanunilik ilkesi gereği yalnızca kanunun açıkça suç saydığı fiil suç teşkil eder; idari işlem ve sözleşmeler suç ihdas edemez ve suç ceza hukukunun temel kavramıdır.

Detayları gör

Ceza Özel Hukuku Soru Bankası

Ceza Özel Hukuku konusunda sınav hazırlığı

CMK Soru Bankası

CMK konusunda sınav hazırlığı