192 terim

Son güncelleme: 29 Nisan 2026

Ceza Hukuku Terimleri

Suç ve cezaları düzenleyen hukuk dalı. Suçun unsurları, ceza türleri ve infaz hukuku konularını kapsar.

En Çok Görüntülenen Terimler

Ceza Hukuku Kategorisindeki Terimler

12-15 Yaş Çocuk

12-15 yaş çocuk, ceza hukukunda fiilin işlendiği zamanda 12 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını doldurmamış olan çocuğu ifade eder ve kısmi ceza sorumluluğuna tabidir. 5237 sayılı TCK m.31/2 düzenler. Çocuğun fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yetenekleri bilirkişi raporu ile değerlendirilir; algılama varsa indirimli ceza, yoksa çocuğa özgü güvenlik tedbiri uygulanır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

12 Yaş Altı Çocuk

Ceza Hukuku ile İlgili Kaynaklar

TCK — Türk Ceza Kanunu

Türk Ceza Kanunu madde metinleri

CMK — Ceza Muhakemesi Kanunu

Ceza Muhakemesi Kanunu madde metinleri

Ceza Genel Hukuku Soru Bankası

Ceza Genel Hukuku konusunda sınav hazırlığı

Sözlüğe Dön

192 terim

Son güncelleme: 29 Nisan 2026

Ceza Hukuku Terimleri

Suç ve cezaları düzenleyen hukuk dalı. Suçun unsurları, ceza türleri ve infaz hukuku konularını kapsar.

En Çok Görüntülenen Terimler

Ceza Hukuku Kategorisindeki Terimler

Ceza Hukuku

12-15 Yaş Çocuk

12-15 yaş çocuk, ceza hukukunda fiilin işlendiği zamanda 12 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını doldurmamış olan çocuğu ifade eder ve kısmi ceza sorumluluğuna tabidir. 5237 sayılı TCK m.31/2 düzenler. Çocuğun fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yetenekleri bilirkişi raporu ile değerlendirilir; algılama varsa indirimli ceza, yoksa çocuğa özgü güvenlik tedbiri uygulanır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

12 Yaş Altı Çocuk

Ceza Hukuku ile İlgili Kaynaklar

TCK — Türk Ceza Kanunu

Türk Ceza Kanunu madde metinleri

CMK — Ceza Muhakemesi Kanunu

Ceza Muhakemesi Kanunu madde metinleri

Ceza Genel Hukuku Soru Bankası

Ceza Genel Hukuku konusunda sınav hazırlığı

Yabancı Tarafından İşlenen Suç

12-15 Yaş Çocuk

Kamu Görevlisi (Ceza Hukukunda)

Ağırlaştırılmış Müebbet Hapis

Birden Fazla Kişinin Taksiri

(1)

12 yaş altı çocuk, ceza hukukunda fiilin işlendiği zamanda 12 yaşını doldurmamış olan çocuğu ifade eder ve ceza sorumluluğu bulunmaz. 5237 sayılı TCK m.31/1 düzenler. Ceza kovuşturması yapılamaz, kovuşturma açılmışsa düşürülür. Sadece 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu uyarınca çocuğa özgü güvenlik tedbirleri (danışmanlık, eğitim, sağlık, bakım, barınma, denetimli serbestlik) uygulanabilir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

15-18 Yaş Çocuk

15-18 yaş çocuk, ceza hukukunda fiilin işlendiği zamanda 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış olan çocuğu ifade eder ve indirimli ceza sorumluluğuna tabidir. 5237 sayılı TCK m.31/3 düzenler. Bilirkişi raporu zorunlu değildir; algılama yeteneği varsayılır. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine 18-24 yıl, müebbet hapis cezası yerine 12-15 yıl arası ceza verilir; diğer cezaların üçte ikisi indirilir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Actio Libera in Causa

Actio libera in causa, Latince "sebebinde özgür eylem" anlamına gelen ve ceza hukukunda kişinin kusur yeteneğini iradi olarak kaybettiği durumda işlediği suçlardan tam sorumlu tutulmasını ifade eden klasik doktrindir. 5237 sayılı TCK m.34/2 (iradi alkol/uyuşturucu) bu doktrinin somutlaşmasıdır. Kişi sebebinde (alkol alma anında) özgür iradeye sahip olduğu için sonradan kaybedilen yetenek sorumluluğu kaldırmaz.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Adli Para Cezası

Adli para cezası, suç işleyen kişinin devlete belirli bir miktarda para ödemesi şeklinde uygulanan ana ceza türüdür. TCK m.52'de düzenlenmiştir. Gün sistemi temelinde hesaplanır: hâkim önce 5-730 gün arasında bir gün sayısı belirler, ardından her gün için 20-100 TL arası tutar tayin eder; toplam ceza bu iki değerin çarpımıdır. Hapis cezasıyla birlikte veya ayrı olarak öngörülebilir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Adli Para Cezasının Belirlenmesi

Adli para cezasının belirlenmesi, TCK m.52'de düzenlenen iki aşamalı süreçtir. Hâkim önce TCK m.61 ölçütlerine göre gün sayısını (5-730) belirler; ardından failin ekonomik durumunu dikkate alarak bir gün karşılığı tutarı (20-100 TL) tayin eder. Toplam ceza bu iki değerin çarpımıdır. Hâkim her iki aşamayı da kararında gerekçeli olarak göstermek zorundadır; salt yasal atıf yetersizdir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Adli Para Cezasının Hapse Çevrilmesi

Adli para cezasının hapse çevrilmesi, TCK m.52/5'te düzenlenen ve hükümlünün adli para cezasını ödememesi durumunda kalan tutarın hapis cezasına dönüştürülmesidir. Çevirme oranı her gün adli para = 1 gün hapis şeklindedir; ödenmemiş tutar TL olarak değil gün olarak hesaplanır. Çevrilen hapis cezası kapalı ceza infaz kurumunda infaz edilir; toplam süre 3 yılı geçemez. Cezanın caydırıcılığını güvence altına alan kritik bir kurumdur.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Adli Para Cezasının Taksitlendirilmesi

Adli para cezasının taksitlendirilmesi, TCK m.52/4'te düzenlenen ve hâkimin hükümlünün ekonomik durumunu dikkate alarak adli para cezasını taksitlere böldüğü süreçtir. Toplam taksit süresi 2 yılı geçemez; her bir taksit süresi 1 ay ve 1 yıl arasında belirlenir. Taksit aksaması durumunda kalan tutarın tamamı muaccel olur ve ödeme yapılmaması durumunda hapse çevirme süreci işler. Failin ödeme gücüne göre uygulanır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Ağır Haksız Tahrik

Ağır haksız tahrik, ceza hukukunda failin işlediği suç ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet hapis cezasını gerektiriyorsa haksız tahrik durumunda özel indirim oranlarının uygulanmasını ifade eder. 5237 sayılı TCK m.29 başlangıcı düzenler. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine 18-24 yıl, müebbet hapis cezası yerine 12-18 yıl arası ceza verilir. Adi tahrikten farklı olarak özel oranlı sabit indirim sağlar.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Ağırlaştırılmış Müebbet Hapis

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası, hükümlünün ömür boyu sıkı infaz koşullarında ceza infaz kurumunda kalması şeklinde uygulanan en ağır ceza türüdür. TCK m.47'de düzenlenmiştir. Şartla tahliye için en az 30 yıl çekilmesi gerekir. Kasten öldürme nitelikli hâlleri (m.82), Anayasa düzenini ihlal (m.302), devletin birliğini bozma (m.302) gibi en ağır suçlar için öngörülmüştür.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Akıl Hastalarına Özgü Güvenlik Tedbiri

Akıl hastalarına özgü güvenlik tedbiri, akıl hastalığı sebebiyle ceza ehliyeti olmayan kişiler için uygulanan rehabilitasyon ve koruma tedbirleridir. TCK m.57'de düzenlenmiştir. Yüksek güvenlikli sağlık kuruluşunda koruma altında bulundurma şeklinde uygulanır. Süresi belirsizdir; akıl hastalığının iyileşmesine veya toplum güvenliğine zarar vermeyecek hâle gelmesine kadar devam eder. Cezalandırma değil, tedavi ve koruma odaklıdır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Alkol-Uyuşturucu Bağımlısı Tedavi Tedbiri

Alkol-uyuşturucu bağımlısı tedavi tedbiri, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı bulunan suçlu için cezalandırma yerine veya yanında uygulanabilen rehabilitasyon ve tedavi tedbiridir. TCK m.191 (kullanma) ve özel kanunlar çerçevesinde değerlendirilir. Bağımlılık tedavisi sağlık kuruluşlarında yürütülür; tedavi süresi bağımlılığın derecesine göre belirlenir. Modern ceza hukukunun cezalandırma yerine rehabilitasyon yaklaşımının yansımasıdır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Aynı Neviden Fikri İçtima

Aynı neviden fikri içtima, tek bir fiille aynı suçun birden fazla mağdura karşı işlenmesidir. TCK m.43/2'de düzenlenmiştir. Tek bir ceza verilir ve bu ceza 1/4-3/4 oranında artırılır. Tek bombayla birden fazla kişinin yaralanması, tek atışla iki kişinin öldürülmesi, tek hile ile birden fazla kişinin dolandırılması tipik örneklerdir. Zincirleme suçtan farklı olarak tek fiil + birden fazla mağdur şartı aranır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Azmettirme

Azmettirme, bir başkasını suç işleme kararı vermeye yönlendirme şeklinde gerçekleşen şeriklik biçimidir. TCK m.38'de düzenlenmiştir; azmettirilen kişi tam ehliyetli olmalıdır ve kendi iradesiyle suçu işler. Azmettiren tam suç cezasına tabi tutulur; üst-ast ilişkisi içindeki azmettirmede ceza 1/3-1/2 oranında artırılır. Çocukların azmettirilmesinde de aynı artırım uygulanır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Bağlılık Kuralı

Bağlılık kuralı, şeriklerin (yardım eden, azmettiren) sorumluluğunun asıl failin gerçekleştirdiği fiile bağlı kalması ilkesidir. TCK m.40'ta düzenlenmiştir. Asıl fail icraya başlamadan şeriklik doğmaz; teşebbüs aşamasında kalmışsa şerikler de teşebbüs hükümlerine tabidir. TCK m.41 iştirakte gönüllü vazgeçmeyi düzenler; vazgeçen şerik etkin çabasıyla suçu önlerse cezasızlığa kavuşur, diğer iştirakçiler etkilenmez.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Belirli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma

Belirli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma, kasten işlenmiş bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilen kişinin ek tedbir olarak belirli kamu haklarını kullanmaktan yoksun bırakılmasıdır. TCK m.53'te düzenlenmiştir. Sürekli, süreli veya geçici özelliği taşır; kamu görevini yapmaktan, oy kullanmaktan, dernek kurmaktan, vasi olmaktan yoksun bırakma gibi çeşitli haklar kapsanır. Sürekli kamu hizmetlerine giriş yasağı kasten suçun tipik sonucudur.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Bileşik Suç

Bileşik suç, kanun koyucunun iki ayrı suç tipini bir araya getirerek tek bir tipiklik haline dönüştürdüğü içtima türüdür. TCK m.42'de düzenlenmiştir. Yağma (hırsızlık + cebir/tehdit), kasten yaralama yoluyla işkence, cinsel saldırı sırasında yaralama gibi tipikler bileşik suç örnekleridir. Hâkim bileşik suç oluşturamaz; birleştirme kanun koyucu tarafından önceden yapılmıştır ve içeriğindeki suç tipleri için ayrı ceza verilmez.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Bilinçli Taksir

Bilinçli taksir, ceza hukukunda failin sonucu öngörmesine rağmen gerçekleşmeyeceğine inanması üzerine özen yükümlülüğüne aykırı davranması durumunda ortaya çıkan taksir türüdür. 5237 sayılı TCK m.22/3 düzenler. Failin "becerebilirim, olmayacak" tutumunu yansıtır; bilinçsiz taksire göre daha yüksek kınanabilirliğe sahiptir. Cezada bilinçsiz taksire göre üçte birden yarısına kadar ağırlaştırma uygulanır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Bilinçli Taksirle Öldürme

Bilinçli taksirle öldürme, failin ölüm sonucunu öngörmesine rağmen "gerçekleşmeyecek" düşüncesiyle ihmal etmesinden doğan taksirle öldürme türüdür. TCK m.22/3 ve m.85 birlikte uygulanır; ceza taksirle öldürme cezasından üçte birden yarısına kadar artırılır. Aşırı hız + ısrarla geçilen kırmızı ışık tipik göstergedir; olası kasttan ayırımı sınav klasiğidir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Bilinçli Taksirle Yaralama

Bilinçli taksirle yaralama, failin başkasının vücut bütünlüğünü zedeleyebilecek neticeyi öngörmesine rağmen istemediği hâlde gerçekleştirmesidir. TCK m.22/3 uyarınca temel taksirli yaralama cezası (m.89) üçte birden yarısına kadar artırılır. Olası kasttan farkı neticenin istenmemesi, bilinçsiz taksirden farkı ise neticenin öngörülmüş olmasıdır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Bilinçsiz Taksir

Bilinçsiz taksir, ceza hukukunda failin özen yükümlülüğüne aykırı davranması nedeniyle sonucu öngörmemesine rağmen zararın gerçekleşmesi durumunda ortaya çıkan taksirin temel ve klasik biçimidir. 5237 sayılı TCK m.22/2 düzenler. Bilinçli taksirden farkı failin sonucu öngörememiş olmasıdır. Tam taksir cezası uygulanır; bilinçli taksirin aksine ek ağırlaştırma yapılmaz.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Birden Fazla Kişinin Ölümüne Neden Olan Taksir

Birden fazla kişinin ölümüne neden olan taksirle öldürme, taksirli tek bir fiilin birden fazla mağdurun ölümüne ya da bir veya birden fazla ölüm + yaralanmaya yol açtığı hâldir. TCK m.85/2 düzenler; ceza 2 yıldan 15 yıla kadar hapistir. Tipik örnekleri: otobüs kazası, fabrika patlaması, trafiğe atılan tehlikeli iş aracı. Bilinçli taksirde 1/3-1/2 artırım daha uygulanır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Birden Fazla Kişinin Taksiri

Birden fazla kişinin taksiri, ceza hukukunda taksirle işlenen bir suçta birden çok failin (veya mağdur dahil) bulunması hâlinde her birinin kendi kusurundan dolayı ayrı ayrı sorumlu olmasını ifade eden ilkedir. 5237 sayılı TCK m.22/5 düzenler. Kollektif sorumluluk yerine kişisel kusur esastır; her failin cezası kusur derecesine göre ayrı belirlenir. Trafik kazalarında, mesleki ekiplerde ve iş güvenliği ihlallerinde sıkça uygulanır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Canavarca Hisle veya Eziyet Çektirerek Öldürme

Canavarca hisle veya eziyet çektirerek öldürme, mağdura uzun süreli acı çektirerek veya insan onurunu hiçe sayan acımasızlık ile kasten öldürme suçunun işlenmesidir. TCK m.82/1-b düzenler; ceza ağırlaştırılmış müebbet hapis. İki alternatif unsur: canavarca his (özellikle vahşice saik) veya eziyet çektirme (uzayan acı). İşkenceli infaz, vücut parçalama, yavaş yaşam kayıbı tipik örneklerdir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Cebir, Şiddet, Korkutma, Tehdit

Cebir, şiddet, korkutma ve tehdit, ceza hukukunda failin başkasının cebir, şiddet veya tehdidi etkisi altında suç işlemesi durumunda kusur sorumluluğunu kaldıran veya azaltan sebepleri ifade eder. 5237 sayılı TCK m.28 düzenler. Direnemeyeceği derecede cebir-tehdit altında suç işleyen kişi cezalandırılmaz; cebri uygulayan ise dolaylı fail olarak sorumlu tutulur. Modern kusur ilkesinin önemli somutlaşmasıdır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Ceza

Ceza, kanunun suç saydığı bir fiili işleyen failin sorumluluğu sabit görüldükten sonra mahkeme kararıyla uygulanan, devletin egemenlik yetkisine dayalı, kişinin temel hak ve özgürlüklerinde belirli kayıplara yol açan adli yaptırımdır. 5237 sayılı TCK m.45 cezaları hapis ve adli para cezası olarak ikiye ayırır. Ceza, suçun karşılığında oranlı, kanunda öngörülen ve yargılama sonucu hükmedilen bir reaksiyondur.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Cezada Akıl Hastalığı

Cezada akıl hastalığı, ceza hukukunda failin akıl hastalığı nedeniyle fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamaması veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin önemli derecede azalmış olması durumunda ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan kusur durumudur. 5237 sayılı TCK m.32 düzenler. Tam akıl hastalığında ceza yok, akıl hastalarına özgü güvenlik tedbiri uygulanır; kısmi akıl hastalığında ceza indirilir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Cezadan Mahsup

Cezadan mahsup, ceza hukukunda failin yargılama sürecinde tutuklu, gözaltına alınmış veya zorunlu yurt dışı tedavisinde geçirdiği sürelerin hükmedilen hapis veya adli para cezasından düşülmesini ifade eden ve kişi özgürlüğünü koruyan kuruma denir. 5237 sayılı TCK m.16 düzenler. Mahsup nereden işlenmiş olursa olsun yabancı ülke tutukluluk süreleri için de geçerlidir; mahkemece kararda gösterilir ve infaz savcılığı tarafından uygulanır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Cezada Şikâyet

Cezada şikâyet, belirli suçlar için kovuşturmanın başlatılabilmesi için mağdurun şikâyette bulunmasının zorunlu olduğu kurumdur. TCK m.73'te düzenlenmiştir. Şikâyete tabi suçlarda mağdur 6 ay içinde şikâyetini iletmek zorundadır; aksi hâlde kovuşturma yapılmaz. Hakaret, hafif yaralama, mala zarar verme gibi suçlar şikâyete tabidir. Mağdurun şikâyetten vazgeçmesi durumunda dava düşer.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Cezada Tutukluluk Mahsubu

Cezada tutukluluk mahsubu, suçun işlenmesinden hüküm tarihine kadar geçen süre içinde tutukluluk altında geçirilen sürelerin nihai ceza süresinden düşülmesidir. TCK m.63'te düzenlenmiştir. Tutukluluk süresi, gözaltı süresi, denetimli serbestlik tedbiri kapsamında geçen süreler mahsup edilir. Bu uygulama failin lehine işler ve toplam ceza süresinin orantılı kalmasını sağlar. Hâkim hüküm sırasında bu süreyi hesaplar.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Cezada Zorunluluk Hali

Cezada zorunluluk hali, ceza hukukunda kişinin kendisine veya başkasına yönelik ağır ve muhakkak bir tehlikeden korunmak amacıyla başka çözüm bulunmadığı için tehlikeyle orantılı biçimde başka birine zarar veren fiilini hukuka uygun sayan sebeptir. 5237 sayılı TCK m.25/2 düzenler. Borçlar hukukundaki haksız fiil zorunluluk halinden ayrı kavramdır; ceza hukukunda hukuka uygunluk doğurur ve ceza yok.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Ceza Hukukunda Af

Ceza hukukunda af, devletin egemenlik hakkına dayanarak suç işleyen kişilerin cezalarını kısmen veya tamamen ortadan kaldırması veya azaltmasıdır. TCK m.65'te düzenlenmiştir. İki temel türü vardır: genel af (kamu davasını ve cezayı düşürür, kovuşturma yapılmaz) ve özel af (cezayı azaltır veya türünü değiştirir). Anayasa m.87 ve 104 hükümleri af yetkisini düzenler. TBMM ve Cumhurbaşkanı af yetkisine sahiptir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Ceza Hukukunda İlliyet Bağı

Ceza hukukunda illiyet bağı (nedensellik), failin hareketi ile suçun kanuni tanımındaki sonuç arasında bulunması gereken doğal ve hukuki bağlantıyı ifade eder. Suçun maddi unsurunun bir parçasıdır. Modern ceza hukukunda şart teorisi (conditio sine qua non) ve uygun sebep teorisi birlikte uygulanır. İlliyet bağı yoksa fail sonuçtan sorumlu tutulamaz; mücbir sebep ya da üçüncü kişi davranışı bağı kesebilir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Cezanın Bireyselleştirilmesi

Cezanın bireyselleştirilmesi, hâkimin somut olayda failin durumuna ve suçun özelliklerine duyarlı şekilde cezayı belirlemesini sağlayan ilkedir. Modern ceza hukukunun temel ilkelerinden biridir. TCK m.61, m.62, m.31 gibi hükümler bireyselleştirme araçlarıdır. Hâkim suçun ağırlığı, failin geçmişi, sosyal durumu, kasıt yoğunluğu gibi unsurları değerlendirerek aynı suç için farklı failler için farklı ceza belirler.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Cezanın Hesaplanması

Cezanın hesaplanması, hâkimin somut suç davasında nihai hapis süresi veya adli para cezası tutarını belirleme sürecidir. TCK m.61 temel ceza belirlemesi, TCK m.62 takdiri indirim, TCK m.35/2 teşebbüs indirimi, TCK m.43-44 içtima artırımı, yaş ve haksız tahrik gibi sebepler sıralı olarak uygulanır. Sıralama ihlali bozma sebebidir; her aşama kararda gerekçeli olarak gösterilmelidir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Ceza Sorumluluğunun Şahsiliği

Ceza sorumluluğunun şahsiliği, ceza hukukunda yalnızca suçu işleyen kişinin cezalandırılabileceğini, cezanın mirasçılara veya üçüncü kişilere geçemeyeceğini ve tüzel kişilere asli ceza verilemeyeceğini öngören temel ilkedir. 5237 sayılı TCK m.20 ve 1982 Anayasası m.38/7 düzenler. Modern ceza hukukunun kişiyi koruyucu temel ilkelerinden biridir; tüzel kişilere yalnızca güvenlik tedbiri uygulanabilir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Ceza Türleri Tablosu

Ceza türleri tablosu, Türk Ceza Kanunu kapsamındaki temel cezaları ve özelliklerini sistematik olarak gösteren karşılaştırmalı yapıdır. Ana cezalar hapis cezası ve adli para cezasıdır; hapis cezası süreli (1 ay-20 yıl), müebbet (ömür boyu), ağırlaştırılmış müebbet (ömür boyu sıkı rejim) olarak üçe ayrılır. Adli para cezası gün sistemi (5-730 gün × 20-100 TL) ile hesaplanır. Güvenlik tedbirleri ek tedbirlerdir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Cezayı Etkileyen Sebepler Sırası

Cezayı etkileyen sebepler sırası, hâkimin cezayı belirlerken artırıcı, indirici ve diğer ek tedbir sebeplerini hangi sırayla uygulayacağını belirleyen ilkedir. TCK m.61 ve devamı hükümler çerçevesinde sıralı uygulama zorunludur. Sıra: temel ceza → suça özgü etkiler → teşebbüs → iştirak → içtima → bireysel sebepler → takdiri indirim → erteleme/seçenek yaptırım. Sıralama ihlali bozma sebebidir; her aşama gerekçeli gösterilmelidir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Ceza Zamanaşımı

Ceza zamanaşımı, kesinleşmiş cezanın belirli bir süre içinde infaz edilmemesi durumunda infaz yetkisinin sona ermesidir. TCK m.68'de düzenlenmiştir. Süreler suçun ağırlığına göre değişir: ağırlaştırılmış müebbet için 40 yıl, müebbet için 30 yıl, 10 yıl ve üzeri için 24 yıl, 5-10 yıl arası için 20 yıl, 5 yıl altı için 10 yıl. Adli para cezasında 10 yıldır. Dava zamanaşımından farklı olarak hüküm kesinleştikten sonra işler.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Çocuğa veya Savunamayacak Kişiye Karşı Öldürme

Çocuğa veya beden/ruh bakımından kendini savunamayacak kişiye karşı öldürme, kasten öldürme suçunun mağdurun savunmasız durumda olduğu hâlde işlenmesidir. TCK m.82/1-e düzenler; ceza ağırlaştırılmış müebbet hapis. Çocuk 18 yaşından küçük, savunamayacak durum ise yaşlılık, hastalık, engellilik gibi failin saldırı karşısında karşı koyma yetkisini ortadan kaldıran durumdur.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Çocuk Düşürme — Kadın Tarafından

Çocuk düşürme suçunun kadın tarafından işlenmesi, TCK m.100'de düzenlenen ve gebelik süresi on haftadan fazla olan bir kadının kendi gebeliğine isteyerek son vermesini cezalandıran hafif suç tipidir. Bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası öngörülmüş olup yalnızca gebe kadın fail olabildiğinden özgü suç niteliği taşır; tıbbi zorunluluk halinde hukuka uygunluk söz konusudur.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Çocuk Düşürtmenin Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Hâli

Çocuk düşürtmenin neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâli, TCK m.99/3-4'te düzenlenen ve ana fiil sırasında gebe kadının beden veya ruh sağlığının bozulması ya da ölmesi durumunda öngörülen özel ağırlaşmadır. Rıza dışı düşürtmede ölüm halinde 15-20 yıl, beden zararında 6-12 yıl; rızalı düşürtmede ise sırasıyla 4-8 ve 3-6 yıl hapis cezası söz konusudur. Ağır netice taksirle dahi olsa cezaya yansır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Çocuk Düşürtme — Rıza Dışı

Çocuk düşürtme suçunun rıza dışı hali, gebe bir kadının iradesi alınmaksızın gebeliğine son verilmesini cezalandıran TCK m.99/1'de düzenlenmiş bir suçtur. Failin tıbbi veya başka herhangi bir müdahaleyle gebeliği sona erdirmesi yeterli olup beş yıldan on yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür; gebelik süresi sınırı aranmaz, fiil sırasında kadının ölümü veya yaralanması neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâl doğurur.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbiri

Çocuklara özgü güvenlik tedbiri, ceza hukukunda kusur yeteneği bulunmayan veya kısıtlı 18 yaş altı çocukların suç işlemesi durumunda ceza yerine uygulanan ve çocuğun korunması, eğitilmesi ve topluma yeniden kazandırılması amacını taşıyan rehabilitatif yaptırımlardır. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.5 düzenler. Danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık, barınma ve denetimli serbestlik altı tedbir türü vardır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Çocuklara Özgü Yaptırımlar

Çocuklara özgü yaptırımlar, suça sürüklenen çocuklar için cezalandırma yerine veya yanında uygulanan eğitim, rehabilitasyon ve koruma odaklı tedbirlerdir. TCK m.31 yaş grupları + 5395 sayılı ÇKK çerçevesinde düzenlenmiştir. Danışmanlık, eğitim, sağlık tedbiri, barınma kurumuna yerleştirme, denetimli serbestlik gibi çeşitli yaptırımlar uygulanabilir. Modern çocuk adalet anlayışının somut yansımasıdır.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Dava Zamanaşımı

Dava zamanaşımı, suç işlendikten itibaren belirli süre geçtikten sonra kamu davasının açılamaması veya açılan davanın düşmesidir. TCK m.66'da düzenlenmiştir. Süreler suçun ağırlığına göre değişir: ağırlaştırılmış müebbet için 30 yıl, müebbet için 25 yıl, 20 yıl ve üzeri hapis için 20 yıl, 5-20 yıl arası için 15 yıl, 5 yıl altı için 8 yıl. Adli para cezası ve hak yoksunluğu için 8 yıl. Belirli ağır suçlarda zamanaşımı işlemez (m.76 — soykırım, insanlığa karşı suçlar).

Detayları gör

Ceza Hukuku

Doğrudan Kast

Doğrudan kast, ceza hukukunda failin suçun kanuni tanımındaki maddi unsurları bilerek ve sonucu doğrudan iradeyle istemesi durumunu ifade eden temel kasıt türüdür. 5237 sayılı TCK m.21/1 düzenler. Failin amacı sonucun gerçekleşmesi olup, sonuç ister birinci derecede istenen olsun ister zorunlu yan etki olsun bilme ve isteme bir aradadır; tam cezayı gerektirir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Dolaylı Faillik

Dolaylı faillik, failin bir başkasını araç gibi kullanarak suç işlemesidir. TCK m.37/2 düzenlemesi gereği aracın iradi ehliyeti yoksa veya iradesi arka plandaki fail tarafından kontrol ediliyorsa, asıl fail dolaylı fail sıfatıyla tam suç cezasına tabi tutulur. Çocuk, akıl hastası, kasıt eksiği bulunan kişi, maddi olgu hatası içindeki kişi, zorlama altındaki kişi tipik araç örnekleridir.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Elverişli Hareket

Elverişli hareket, somut olayda suç tipinin neticeyi meydana getirmesine elverişli olan davranıştır. TCK m.35 teşebbüsün ön şartı olarak elverişlilik aranır; vasıta, konu ve failin nesnel kapasitesi birlikte değerlendirilir. Mutlak elverişsizlik (boş tabanca, ölmüş kişiye zehir) işlenemez suç sonucu doğurur ve cezasızlık verir; nispi elverişsizlik ise belirli koşullarda elverişsiz olan ancak başka koşullarda neticeyi doğurabilen davranıştır ve teşebbüsü ortadan kaldırmaz.

Detayları gör

Ceza Hukuku

Engel Sebep

Engel sebep, suç teşebbüsünün tamamlanmamasına yol açan, failin iradesi dışında gelişen olgudur. TCK m.35'in "elinde olmayan nedenlerle tamamlayamaz" ifadesi engel sebebi şart koşar. Mağdurun direnci, kolluk müdahalesi, üçüncü kişinin araya girmesi, doğa olayı, teknik aksaklık tipik örneklerdir. İradi engel hâlinde teşebbüs değil gönüllü vazgeçme uygulanır ve TCK m.36 devreye girer; bu yüzden iradilik kriteri belirleyici niteliktedir ve hâkim tarafından somut delillerle incelenir.

Detayları gör

Ceza Özel Hukuku Soru Bankası

Ceza Özel Hukuku konusunda sınav hazırlığı

CMK Soru Bankası

CMK konusunda sınav hazırlığı