Son güncelleme:
Mülkilik İlkesi: Mülkilik ilkesi, ceza hukukunda Türkiye’de işlenen tüm suçlara fail ve mağdurun vatandaşlığına bakılmaksızın Türk kanunlarının uygulanacağını öngören temel ilkedir. 5237 sayılı TCK m.8 düzenler ve Türk ceza yargı yetkisinin ilk ve en yaygın dayanağıdır. Suçun hareketinin Türkiye’de yapılması veya sonucunun Türkiye’de meydana gelmesi yetki için yeterlidir; egemenlik ilkesinin doğal sonucu olarak uygulanır.
Mülkilik ilkesi, ceza hukukunda devletin egemen olduğu ülke sınırları içinde işlenen tüm suçların o devletin ceza kanunlarına tabi olmasını öngören temel ilkedir. Türk ceza hukukunda 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.8 ile düzenlenir ve Yer Bakımından Uygulama’nın temel ve birincil kuralıdır. İlke, devletin egemenliği ile doğrudan bağlantılıdır; bir devletin ülkesinde işlenen suçun cezasız kalması, o devletin egemenliğine zarar verir.
TCK m.8/1 — "Türkiye’de işlenen suçlar hakkında Türk kanunları uygulanır. Fiilin kısmen veya tamamen Türkiye’de işlenmesi veya neticenin Türkiye’de gerçekleşmesi halinde suç, Türkiye’de işlenmiş sayılır."
İlkenin uygulanması bakımından failin ve mağdurun vatandaşlığı önemli değildir. Türk vatandaşı, yabancı, vatansız kişi ya da çift vatandaşlı kişi Türkiye sınırları içinde suç işlerse Türk Ceza Kanunu uygulanır. Diğer yer bakımından uygulama ilkeleri olan Vatandaş Tarafından İşlenen Suç (Faal Şahsilik), Yabancı Tarafından İşlenen Suç (Pasif Şahsilik / Koruma) ve Evrensellik İlkesi mülkilik ilkesinin tamamlayıcısıdır.
TCK m.8/2 — "Suç; (a) Türk kara ve hava sahaları ile Türk karasularında, (b) Açık denizde ve bunun üzerindeki hava sahasında, Türk deniz ve hava araçlarında veya bu araçlarla, (c) Türk deniz ve hava savaş araçlarında veya bu araçlarla, (d) Türkiye’nin kıt’a sahanlığında veya münhasır ekonomik bölgesinde tesis edilmiş sabit platformlarda veya bunlara karşı, işlendiğinde Türkiye’de işlenmiş sayılır."
Türk ülkesi geniş yorumlanır:
| Bölge | Açıklama |
|---|---|
| Türk kara ülkesi | Resmi sınırlar içindeki tüm topraklar |
| Türk karasuları | Karadan 6 deniz mili (kıyıdan ölçülür) |
| Türk hava sahası | Karasuları ve kara ülkesi üzerindeki hava |
| Türk deniz/hava araçları | Açık denizde Türk bayrağı taşıyan ticari ve yolcu gemileri/uçakları (bayrak devleti) |
| Türk savaş araçları | Yabancı limanda olsa bile Türk savaş gemileri/askeri uçakları |
| Kıta sahanlığı/MEB | Sabit platformlar (petrol kuleleri vb.) |
TCK m.8/1 karma teori benimsemiştir: hareket teorisi + sonuç teorisi. Suçun hareketinin Türkiye’de yapılması veya sonucunun Türkiye’de gerçekleşmesi durumunda suç Türkiye’de işlenmiş sayılır. Bu, mesafe suçlarında geniş yargı yetkisi sağlar: yurt dışından Türkiye’ye sahte para gönderen fail Türkiye’de yargılanabilir.
Türk vatandaşı, yabancı, vatansız ayrımı yapılmadan herkes Türkiye’de işlediği suç nedeniyle aynı şekilde yargılanır. Bu kural 1982 Anayasası m.10 (kanun önünde eşitlik) ile uyumludur.
TCK m.9 — "Türkiye’de işlediği suçtan dolayı yabancı ülkede hakkında hüküm verilmiş olan kimse, Türkiye’de yeniden yargılanır."
Mülkilik ilkesinin doğal sonucu olarak Türkiye’de işlenen suçlar bakımından yabancı mahkeme kararı tanınmaz; Türkiye’de yeniden yargılama yapılır. Detay için bkz. Yabancı Mahkeme Kararı.
Türk vatandaşı kural olarak suç sebebiyle yabancı bir devlete teslim edilemez (1982 Anayasası m.38/9). Türkiye’de işlenen suç için yabancı uyruklu fail yabancı devlete iade edilebilir veya Türkiye’de yargılanabilir. Detay için bkz. Geri Verme.
Diplomatik temsilcilerin dokunulmazlığı uluslararası hukuk gereği Türk ceza yargı yetkisine sınır çizer. Bu durumda Türk Ceza Kanunu uygulanamaz; fail kabul eden devlete (Türkiye) iade edilmez ve persona non grata ilan edilerek sınır dışı edilir.
Konsolosluk personeli yalnızca görev sırasındaki fiilleri için bağışıklığa sahiptir; özel hayatta işlenen suçlar Türk ceza yargısının kapsamındadır.
Türkiye’de bulunan yabancı askeri üslerde işlenen bazı suçlar, ikili anlaşmalarla yabancı devletin yargısına bırakılmış olabilir; ancak bu mülkilik ilkesinin anlaşmaya dayalı sınırlamasıdır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi