Son güncelleme:
Ötanazi (Türk Hukukunda): Ötanazi, ölümcül hastanın acılarını dindirmek amacıyla yaşamına son verilmesidir. Türk hukukunda ötanazi her durumda kasten öldürme suçudur (TCK m.81); rıza geçerli savunma değildir, ceza müebbet hapistir. Aktif ötanazi kasten öldürme; pasif ötanazi (yaşam destek kaldırma) tıbben kabul edilen bazı uygulamalarda hukuka uygun sayılabilir. Hekim mesleki etiği bu sınırı düzenler.
Ötanazi, ölümcül hastanın acılarını dindirmek amacıyla yaşamına son verilmesi uygulamasıdır. Türk hukuku, hayat hakkının "feragat edilemez" niteliğine dayanarak ötanaziyi her durumda yasaklar. Hastanın açık rızası bulunsa bile, yaşamına son verme kasten öldürme suçudur (TCK m.81); ceza müebbet hapis.
Hayat hakkı korumasının "rıza ile feragat edilemezlik" yönü. Anayasa m.17, AİHS m.2 hayat hakkını mutlak nitelikli olarak korur; bireyin "kendi yaşamından feragat etmesi" yetkisi sınırlıdır.
| Tür | Tanım | Türk Hukuku Bağlamı |
|---|---|---|
| Aktif ötanazi | Hekim/üçüncü kişi hastayı öldüren fiil yapması (zehirli enjeksiyon vs.) | Kasten öldürme (m.81), müebbet |
| Pasif ötanazi | Yaşam destek tedavinin kaldırılması | Bazı koşullarda kabul edilen tıbbi uygulama |
| İhmali ötanazi | Tedaviyi kasten yapmama | İhmali davranışla öldürme (m.83) |
| Asistan/yardım ötanazi | Hastanın kendi öldürme fiiline yardım | İntihara yönlendirme (m.84) |
Ötanazi savunmasında en sık ileri sürülen "hastanın açık rızası" Türk hukukunda hukuki etki yaratmaz. Hayat hakkı korumasının mutlak niteliği, bireyin yaşamından "rızayla feragat etme" yetkisini sınırlar. Hastanın açık ve kararlı isteği fiilin niteliğini değiştirmez; fail kasten öldürme suçundan sorumlu tutulur.
m.26 mağdurun rızasını hukuka uygunluk sebebi sayar; ancak hayata karşı suçlarda rıza geçersizdir. Doktrinin bu yönde tek görüş baskındır; Yargıtay da bu yönde içtihat geliştirir.
Hastanın bilincini kaybetmiş hâlde aile rızası daha da geçersizdir; aile başkasının yaşamından feragat etme yetkisi yoktur. Aile aktif ötanaziyi gerçekleştirirse kasten öldürme suçundan sorumlu tutulur.
Pasif ötanazi — yaşam destek tedavisinin (mekanik ventilasyon, beslenme tüpü, kalp masajı) kaldırılması — bazı koşullarda Türk hukukunda kabul edilen tıbbi uygulamadır.
Türk Tabipleri Birliği etik kuralları ve hastane prosedürleri pasif ötanazi şartlarını düzenler:
Beyin ölümü kesinleşince yaşam destek tedavisi kaldırılabilir; bu hekim sorumluluğu yaratmaz. Organ bağışı için beyin ölümü tespiti tıbbi koşullara bağlıdır.
Hekim veya yakının hastanın kendi öldürme fiiline yardım etmesi (örneğin ilaç temini, ortam hazırlama) intihara yönlendirme (TCK m.84) suçudur:
Hekim ölümcül ilaç verdiğinde "doz aşımı" ihtimaline karşı uyardığı hâlde hasta kendi yöntemiyle alarak ölmüşse, hekimin manevi unsuru değerlendirilir. Sırf ilaç vermek ötanaziye yardım sayılmaz; ancak failin saiki yardım ise m.84 uygulanır.
Hollanda, Belçika, Lüksemburg gibi bazı ülkeler özel yasal çerçevelerde aktif ötanaziye izin verir; Türkiye bu uygulamadan farklı tutum alır. Türk hukuku, hayata karşı kasıtlı saldırıyı hiçbir koşulda meşru saymaz.
Türk Anayasa Mahkemesi, hayat hakkının (m.17) feragat edilemezliğini içtihat haline getirmiş ve ötanazi yasağını desteklemiştir. Uluslararası eğilim değişiyor olsa da Türkiye iç hukukunda yasal değişiklik yok.
Ötanazi tartışması, hayat hakkı + bireysel özerklik + insan onuru üçlüsü arasındaki gerilimi yansıtır. Türk hukuku hayatı mutlak öncelikli kabul ederken, modern bireycilik bireysel iradeyi öne çıkarır. Yasal çerçevenin değişmesi politik tartışma konusudur ancak iç hukukta yakın değişiklik beklenmez.
Sınavlarda aktif/pasif ötanazi ayrımı, mağdur rızasının geçersizliği, intihara yönlendirme (m.84) ile sınır, beyin ölümü + yaşam destek kaldırma şartları temel sınav konularıdır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi