Son güncelleme:
Manevi Unsur: Manevi unsur, ceza hukukunda failin tipik fiili işlerken iradesinin yasaklı sonuca yönelik olmasını ifade eden ve suçun oluşması için kanunilik ve maddi unsurun yanında zorunlu olan dördüncü temel öğedir. Modern dogmatikte kasıt ve taksir olmak üzere iki türe ayrılır. 5237 sayılı TCK m.21-23 manevi unsuru ayrıntılı düzenler; kasıt esastır, taksir ancak kanunda açıkça gösterildiği takdirde cezalandırılır.
Manevi unsur, modern ceza dogmatiğinde failin tipik fiili işlerken iradesinin yasaklı sonuca yönelik olmasını ifade eden ve suç kavramının dört temel öğesinden biri olan zorunlu unsurdur. Diğer üç unsur tipiklik (maddi unsur), hukuka aykırılık ve kanunilik’tir. Bu dört unsur birlikte bulunmadıkça fiil suç teşkil etmez.
TCK m.21/1 — "Suçun oluşması kastın varlığına bağlıdır. Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir."
TCK m.22/1 — "Taksirle işlenen fiiller, kanunun açıkça belirttiği hâllerde cezalandırılır."
Modern Türk ceza hukukunun temel ilkelerinden biri "kusursuz ceza olmaz" (nullum crimen sine culpa) ilkesidir. 1982 Anayasası m.38’deki Suçta ve Cezada Kanunilik İlkesi ile birlikte; manevi unsur olmaksızın salt objektif sorumluluk (kusura bakılmaksızın sonuca dayalı sorumluluk) modern ceza hukukunda kabul edilemez.
| Tür | Açıklama | TCK Md. |
|---|---|---|
| Kast | Kanuni tanımdaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesi | m.21/1 |
| Doğrudan kast | Failin sonucu doğrudan istemesi | m.21/1 |
| Olası kast | Sonucun olası olduğunu öngörmesine rağmen kabullenmesi | m.21/2 |
| Taksir | Özen yükümlülüğüne aykırılık ile öngörülebilir sonucu istemeden meydana getirme | m.22/2 |
| Bilinçsiz taksir | Sonucu öngörmeyerek özen yükümlülüğüne aykırılık | m.22/2 |
| Bilinçli taksir | Sonucu öngörüp gerçekleşmeyeceğini düşünme | m.22/3 |
TCK m.22/1 — "Taksirle işlenen fiiller, kanunun açıkça belirttiği hâllerde cezalandırılır."
Kanun bir suçu kasten işleneceği farzında düzenler; taksirli hâli ancak açıkça öngörülmüşse cezalandırılır. Örneğin Türk Ceza Kanunu m.85 (taksirle öldürme), m.89 (taksirle yaralama) açık düzenlemelerdir. Bu kural Özel Kanunlarla İlişki (TCK m.5) üzerinden tüm ceza mevzuatına yansır.
Kusur Yeteneği (kusur ehliyeti), failin manevi unsuru oluşturabilecek algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğine sahip olmasını ifade eder. TCK m.31-34 yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağır-dilsizlik gibi sebeplerle kusur yeteneğinin etkilenmesini düzenler. Kusur yeteneği yoksa manevi unsur oluşmaz; failin tipik fiili işlemiş olması bile cezasını gerektirmez.
Manevi ve maddi unsur birbirine uygun olmalıdır. Yani failin kastı veya taksiri gerçekleşen tipik fiile yönelmiş olmalıdır. Bu uyumda iki sapma türü mümkündür:
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi