Son güncelleme:
Meşru Müdafaa: Meşru müdafaa, ceza hukukunda kişinin kendisine veya başkasına yönelmiş haksız bir saldırıyı saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğuyla işlediği fiili hukuka uygun sayan temel hukuka uygunluk sebebidir. 5237 sayılı TCK m.25/1 düzenler. Saldırının haksız ve gerçek olması, savunmanın zorunlu ve orantılı olması ile saldırı anında yapılması zorunlu şartlardır; sınır aşılırsa TCK m.27 uygulanır.
Meşru müdafaa, ceza hukukunda kişinin kendisine veya başkasına yönelmiş haksız bir saldırıyı saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğuyla işlediği fiili hukuka uygun sayan temel hukuka uygunluk sebebidir. TCK m.25/1 doğrudan bu sebebi düzenler. Modern ceza hukukunun vazgeçilmez kurumlarından biridir; "ceza hukukunun en eski savunma kurumu" olarak nitelendirilir.
TCK m.25/1 — "Gerek kendisine ve gerek başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı o anda hâl ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğu ile işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez."
Sebepin temelinde doğal hak ve hukukun korumadığı yerde kişi kendini koruma yetkisi ilkesi yatar. Roma hukukundan modern hukuk sistemlerine miras kalmıştır.
Meşru müdafaa iki kategoride şartlar içerir: (a) saldırıya ilişkin + (b) savunmaya ilişkin.
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| Hakka yönelmiş | Korunan bir hakka karşı (yaşam, vücut, mal, namus, özgürlük) |
| Haksız saldırı | Hukuka aykırı saldırı (fail haksız) |
| Gerçek saldırı | Saldırı objektif olarak gerçek (sanal değil) |
| Gerçekleşmiş veya muhakkak | Saldırı başlamış, sürmekte veya muhakkak |
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| O anda yapılma | Savunma saldırı sırasında olmalı |
| Zorunluluk | Başka çözüm yok; kaçma imkânı yetersiz |
| Orantılılık | Savunma saldırı ile orantılı olmalı |
| Subjektif unsur | Fail savunma niyetiyle hareket etmeli |
Detay için bkz. Meşru Müdafaa Şartları ve Meşru Müdafaada Orantılılık.
Meşru müdafaa belirli haklara karşı yönelik saldırılarda kullanılabilir:
| Hak | Açıklama |
|---|---|
| Yaşam hakkı | Kasten öldürmeye karşı en güçlü savunma |
| Vücut bütünlüğü | Yaralama, işkenceye karşı |
| Cinsel dokunulmazlık | Cinsel saldırıya karşı |
| Özgürlük | Hürriyetten yoksun kılmaya karşı |
| Konut dokunulmazlığı | İzinsiz girişe karşı |
| Mal varlığı | Hırsızlık, yağma, mala zarara karşı |
| Namus ve şeref | Hakaret, iftiraya karşı sınırlı |
Mal varlığına yönelik saldırılarda meşru müdafaa sınırlı uygulanır; hayati tehlike içermeyen saldırılar için ölümcül kuvvet orantısız sayılır. Örnek: hırsızı öldürmek meşru müdafaa sayılmaz; ancak silahlı yağmaya karşı savunma fark eder.
TCK m.25/1 — "Gerek kendisine ve gerek başkasına ait bir hakka yönelmiş..."
Üçüncü bir kişi lehine de meşru müdafaa yapılabilir. Tek şart: o kişinin de meşru müdafaa hakkı bulunması. Yardım edenin subjektif unsuru değerlendirilir.
Meşru müdafaada hareket sapıp üçüncü kişiye zarar verirse: (1) Saldırgana yönelik kuvvet kullanma → meşru müdafaa, hukuka uygun. (2) Üçüncü kişiye yönelik sapma sonucu → hedef sapması kuralları uygulanır; öngörülebilirlik durumunda taksirli sorumluluk.
TCK m.27/1 — "Ceza sorumluluğunu kaldıran nedenlerde sınırın kast olmaksızın aşılması hâlinde..."
Meşru müdafaa şartlarını aşıyor (örn. orantılılık ihlal ediliyor) ise sınırın aşılması kuralı uygulanır; ceza tamamen kalkmaz ama indirim olur.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi