Son güncelleme:
Sınırdışı Edilme: Sınırdışı edilme, Türk vatandaşı olmayan suç işleyen kişinin Türkiye'den çıkarılması ve giriş yasağına tabi tutulması güvenlik tedbiridir. TCK m.59'da düzenlenmiştir. Yabancı uyruklu kişi mahkemece mahkûm edildikten sonra sınırdışı edilir; bu işlem cezalandırmanın yanında ek tedbir olarak uygulanır. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu da konuyla bağlantılıdır.
Sınırdışı edilme, Türk vatandaşı olmayan kişiler için TCK m.59 hükmü ile düzenlenmiş özel bir güvenlik tedbiridir. Bu tedbir, yabancı uyruklu suç işlemiş kişinin ceza yargılaması sonrasında Türkiye'den çıkarılmasını ve giriş yasağına tabi tutulmasını öngörür.
TCK m.59 — "İşlediği suç nedeniyle iki yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına mahkûm edilen yabancı, koşullu salıverilmeden yararlandıktan ve her halde cezasının infazı tamamlandıktan sonra durumu, sınırdışı işlemleri yapılmak üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir."
Sınırdışı edilme cezalandırma değil güvenlik tedbiridir. Türkiye'nin egemenlik hakkı çerçevesinde yabancı uyruklu kişinin ülkede bulunmasının kabul edilmemesini öngörür. Bu yapı modern devletin egemenlik hakkıyla uyumludur.
Sınırdışı süreci hem TCK m.59 hem 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) çerçevesinde işler. TCK m.59 ceza hukukunda sınırdışı kararını öngörür; YUKK genel sınırdışı süreçlerini düzenler.
TCK m.59 belirli şartlar arar.
Sınırdışı edilen kişi Türk vatandaşı olmamalıdır. Türk vatandaşları sınırdışı edilemez; bu Anayasa m.23 hükmüyle güvence altındadır.
TCK m.59 hükmü 2 yıl veya daha fazla süreli hapis cezasını şart koyar. Daha kısa cezalarda sınırdışı edilme tedbiri TCK m.59 üzerinden uygulanmaz; ancak YUKK çerçevesinde idari sınırdışı kararı verilebilir.
Sınırdışı süreci ya şartla tahliye sonrasında ya da cezanın infazı tamamlandıktan sonra başlar. Süreç hapis cezası infazıyla eşzamanlı yürütülmez.
Süreç belirli aşamaları içerir.
Hâkim mahkumiyet kararını verirken sınırdışı kararını dahil eder. Cezanın infazı veya şartla salıverme sonrasında durum İçişleri Bakanlığına bildirilir.
| Aşama | Süreç | Sorumlu Kurum |
|---|---|---|
| Mahkumiyet | Sınırdışı kararı | Mahkeme |
| Cezanın infazı | Hapis çekme | Ceza infaz kurumu |
| Şartla salıverme | İnfazın bitimi | Mahkeme + infaz kurumu |
| Bildirim | İçişleri'ne bildirim | Adli makamlar |
| Sınırdışı işlemi | Türkiye'den çıkarma | İçişleri Bakanlığı |
| Giriş yasağı | Belirli süre giriş yasağı | İçişleri Bakanlığı |
İçişleri Bakanlığı bildirimi aldıktan sonra YUKK çerçevesinde sınırdışı işlemini yürütür. Sınırdışı süreci zorla götürme, gönüllü çıkış, iade gibi farklı şekillerde gerçekleşebilir.
Sınırdışı edilen yabancı belirli bir süre Türkiye'ye giriş yasağına tabidir. Giriş yasağı süresi YUKK ve ilgili yönetmeliklerle belirlenir; suçun ağırlığına göre değişir.
Belirli durumlarda sınırdışı edilme uygulanmaz.
Cenevre Sözleşmesi kapsamında mülteci statüsünde olan veya uluslararası koruma kapsamında bulunan yabancılar belirli koşullar altında sınırdışı edilemez. Bu koşullar YUKK'ta düzenlenmiştir.
Sınırdışı edileceği ülkede kişinin yaşamına veya özgürlüğüne tehdit varsa, bu kişi sınırdışı edilemez. Bu kural Anayasa m.16 hükmü ve uluslararası insan hakları belgeleriyle güvence altındadır.
İşkence veya insanlık dışı muameleye maruz kalma riski varsa sınırdışı yapılmaz. Bu kural BM İşkenceye Karşı Sözleşme'nin gereğidir ve mutlak güvencedir.
Sınırdışı edilme, hapis cezası infazından sonra devreye girer; şartla tahliye sürecinde de gündeme gelebilir. Yabancı uyruklu hükümlüler için ceza zamanaşımı hesaplaması ülke dışında geçen süreleri etkilemez. Belirli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma durumu ise sınırdışı sonrası anlamını kaybeder.
Sınırdışı edilme modern göç hukukunun ceza hukukuyla kesişim noktasıdır. 6458 sayılı YUKK ve TCK m.59 birlikte değerlendirilir. Ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesi yabancı hükümlüye de uygulanır; ancak vatandaşlık özelliği nedeniyle ek tedbir olarak sınırdışı uygulanır. Müebbet hapis ve ağırlaştırılmış müebbet hapis hükümlüleri için bile sınırdışı süreci infazdan sonra işler.
Sınav sorularında 2 yıl ve üzeri hapis cezası eşiği ve İçişleri Bakanlığı yetkisi öncelikli olarak gündeme gelir.
Hâkimlik kararlarında bu kurum titiz şekilde uygulanır. Yargıtay denetimi sırasında doğru uygulamanın araştırılması rutinleşmiştir. Modern Türk ceza hukukunun temel yapı taşlarından biri olan bu kurum, hem failin lehine hem de toplum güvenliğinin korunması yönünde dengeli bir uygulama sağlar. Ceza muhakemesi sürecinin değerlendirilmesinde belirleyici unsurlardan biri olarak işlev görür.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi