Son güncelleme:
Meşru Müdafaa Şartları: Meşru müdafaa şartları, 5237 sayılı TCK m.25/1 uyarınca meşru müdafaa hukuka uygunluk sebebinin uygulanabilmesi için saldırıya ve savunmaya ilişkin gerekli olan kümülatif koşullardır. Saldırı şartları haksızlık, gerçeklik, hakka yönelmişlik ve gerçekleşmenin muhakkaklığıdır; savunma şartları ise saldırı anında yapılma, zorunluluk, orantılılık ve subjektif savunma niyetidir.
Meşru müdafaa şartları, Meşru Müdafaa hukuka uygunluk sebebinin (TCK m.25/1) uygulanabilmesi için kümülatif olarak bulunması gereken koşullardır. Şartlar iki ana kategoride toplanır: (a) saldırıya ilişkin şartlar, (b) savunmaya ilişkin şartlar. Şartlardan herhangi birinin yokluğu meşru müdafaayı kaldırır.
TCK m.25/1 — "Gerek kendisine ve gerek başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı o anda hâl ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğu ile işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez."
Hükmün lafzı titiz okunduğunda: "hakka yönelmiş, gerçekleşen veya muhakkak, haksız saldırı" + "o anda, hâl ve koşullara göre, orantılı biçimde, defetmek zorunluluğu" şartlar açıkça görülür.
Saldırı korunan bir hakka yönelmiş olmalıdır. Türk hukukunda meşru müdafaa kapsamına giren haklar:
Saldırı hukuk düzenine aykırı olmalıdır. Hukuka uygun saldırılar (örn. polisin kanuni yakalaması) meşru müdafaa için yetersizdir.
Saldırı objektif olarak gerçek olmalıdır. Sanal saldırılar Hukuka Uygunluk Sebeplerinde Hata (TCK m.30/3) kapsamında değerlendirilir.
Saldırı fiilen başlamış, çok yakın olarak başlamak üzere veya tekrarlanması muhakkak olmalıdır. Tamamen geçmiş saldırı meşru müdafaa için yetersizdir.
Savunma saldırı anında yapılmalıdır. Çok erken savunma (saldırı henüz başlamamış) veya çok geç savunma (saldırı bitmiş) meşru müdafaa değildir.
| Aşama | Meşru mu? |
|---|---|
| Saldırı henüz başlamamış (fakat hazırlık aşamasında) | Hayır (önleyici saldırı) |
| Saldırı muhakkak ve çok yakın | Evet |
| Saldırı sürmekte | Evet |
| Saldırı bitmiş, sonuç alınmış | Hayır (intikam) |
| Saldırgan kaçıyor | Sınırlı (tekrar muhakkak ise) |
Savunma kaçınılmaz olmalıdır; başka çözüm yok. Eğer:
Ancak kişi onuruna saldırı durumunda kaçma yükümlülüğü değişebilir; somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
Savunma saldırı ile orantılı olmalıdır. Detay için bkz. Meşru Müdafaada Orantılılık. Orantısızlık Sınırın Aşılması (TCK m.27) ile cezai indirim getirir.
Fail savunma niyetiyle hareket etmelidir. Tesadüfi savunma (örn. öldürmek isterken saldırı geliyor olduğunu fark etmeden) meşru müdafaa kapsamına girmez.
| Eksik Şart | Sonuç |
|---|---|
| Hakka yönelmiş değil (örn. mülkiyetsiz menfaat) | Meşru müdafaa yok |
| Saldırı haklı (örn. kanuni yakalama) | Meşru müdafaa yok |
| Saldırı sanal (gerçek değil) | TCK m.30/3 hata kuralları |
| Saldırı sona ermiş | Meşru müdafaa yok |
| Zorunluluk yok (kaçma imkânı vardı) | TCK m.27 sınırın aşılması |
| Orantısız savunma | TCK m.27 sınırın aşılması |
| Savunma niyeti yok | Meşru müdafaa yok |
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi