Son güncelleme:
Sağır ve Dilsizlik: Sağır ve dilsizlik, ceza hukukunda failin sağır-dilsiz olması durumunda yaş küçüklüğüne benzer ama 5 yıl ileri kaydırılmış bir ceza sorumluluğu rejimi öngören kusur durumudur. 5237 sayılı TCK m.33 düzenler. 0-15 yaş kategorik ceza yokluğu, 15-18 yaş bilirkişi raporu, 18-21 yaş indirimli ceza, 21+ yaş tam ceza ölçütleri uygulanır. Türk İşaret Dili Kanunu kapsamında yargılamada tercüman zorunludur.
Sağır ve dilsizlik, ceza hukukunda failin sağır-dilsiz olması durumunda yaş küçüklüğüne benzer ama 5 yıl ileri kaydırılmış bir ceza sorumluluğu rejimi öngören kusur durumudur. TCK m.33 doğrudan bu durumu düzenler.
TCK m.33 — "Bu Kanunun, fiili işlediği sırada onbeş yaşını doldurmamış olan çocuklara ilişkin hükümleri, onbeş yaşını doldurmuş, ancak onsekiz yaşını doldurmamış olan sağır ve dilsizler hakkında; onsekiz yaşını doldurmuş olan sağır ve dilsizler hakkında ise, suç tarihi itibariyle onsekiz yaşını doldurmuş, ancak yirmibir yaşını doldurmamış olan kişilere ilişkin hükümler uygulanır."
Bu özel rejimin temelinde dil edinme süreci ve sosyal entegrasyon zorlukları yatar. Sağır-dilsiz çocuklar dil yoluyla iletişim ve hukuki anlamlandırmada gecikmeli gelişim gösterebilirler.
| Yaş Aralığı | Ceza Sorumluluğu | Sonuç |
|---|---|---|
| 0-15 yaş | Yok | Çocuğa özgü güvenlik tedbiri |
| 15-18 yaş | Kısmi (bilirkişi raporu) | Algılama varsa indirimli, yoksa tedbir |
| 18-21 yaş | Var ama indirimli | Tam ceza değil; özel oranlar |
| 21+ yaş | Tam | Tam ceza |
Yaş küçüklüğünün 0-12 yaş kategorisine paralel; ceza yok, sadece çocuğa özgü güvenlik tedbiri.
Yaş küçüklüğünün 12-15 yaş kategorisine paralel; bilirkişi raporu ile algılama yeteneği değerlendirilir.
Yaş küçüklüğünün 15-18 yaş kategorisine paralel; tam algılama varsayımı + ceza indirimi.
Türk hukukunda sağır-dilsiz: doğuştan veya küçük yaşta sağır olan ve dolayısıyla konuşma yeteneği gelişmemiş olan kişi. Sonradan sağır olanlar: standart ceza rejimine tabi (sosyal entegrasyon önceden gelişmiş).
5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ve Türk İşaret Dili Kanunu uyarınca yargılama sırasında işaret dili tercümanı bulundurulması zorunludur.
CMK m.202: "Türkçe bilmeyen ya da engelli olan şüpheli, sanık, mağdur veya tanık için tercüman görevlendirilir." Bu hüküm sağır-dilsizler için işaret dili tercümanı gerektirir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi