Son güncelleme:
Lehe Kanun: Lehe kanun, suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunun hükümlerinin farklı olması halinde failin durumunu daha iyi kılan kanunun derhal uygulanmasını öngören, geçmişe yürümezlik ilkesinin tek istisnasını oluşturan kuraldır. 5237 sayılı TCK m.7/2 düzenler ve istisnasız uygulanır; soruşturma, kovuşturma ve infaz aşamasında dahi mahkemece resen dikkate alınır.
Lehe kanun ilkesi, Geçmişe Yürümezlik İlkesi’nin tek istisnası olarak; suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunun hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanunun uygulanmasını öngörür. İlke, Suçta ve Cezada Kanunilik İlkesi’nin kişiyi koruyucu yönünün doğal sonucudur: yeni kanun fail aleyhine ise geriye yürütülemez, lehe ise derhal uygulanır.
TCK m.7/2 — "Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur."
İlke yalnızca yargılama aşamasında değil, infaz aşamasında dahi resen dikkate alınır. Mahkeme, hükümlü lehine sonuç doğuran kanun değişikliği halinde infazın güncellenmesi için karar vermek zorundadır.
Cumhuriyet savcısı, fiilin işlendiği tarih ile soruşturma anı arasında çıkarılan kanun değişikliklerini fail lehine değerlendirmek zorundadır. Yeni kanun fiili suç olmaktan çıkarmışsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.
Mahkeme, yargılama sırasında lehe kanun değişikliğini resen dikkate alır. Lehe kanun fiili suç olmaktan çıkarmışsa beraat, cezayı azaltıyorsa yeni cezayı uygular. Lehe kanun kovuşturma şartını veya soruşturma koşulunu kaldırmışsa düşme kararı verilir.
TCK m.7/2 son cümle — "...failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur."
Hüküm kesinleşmiş ve infaz başlamış olsa bile lehe kanun derhal uygulanır. İnfaz hâkimliği veya hükmü veren mahkeme yeni cezayı belirler; lehe değişiklik fiili suç olmaktan çıkarmışsa infaz durdurulur ve hak yoksunlukları kendiliğinden ortadan kalkar.
Lehe kanun belirlenirken maddeler ayrı ayrı değil, kanun bütün olarak karşılaştırılır.
| Karşılaştırma Ölçütü | Açıklama |
|---|---|
| Suç tipinin varlığı | Yeni kanun fiili suç olmaktan çıkardı mı? |
| Ceza türü | Hapis vs adli para; ağırlaştırılmış müebbet vs müebbet |
| Cezanın alt-üst sınırı | Süreli hapis aralığı daralmış mı? |
| Erteleme/HAGB sınırı | Yeni kanunda daha geniş erteleme imkânı var mı? |
| Hak yoksunlukları | Yoksunluklar kapsamı daraldı mı? |
| Zamanaşımı | Yeni kanun zamanaşımını kısaltmış mı? |
| Güvenlik tedbiri | Türü ve süresi açısından lehe mi? |
| İçtima ve teşebbüs | Bileşik/zincirleme/teşebbüs hesabında lehe mi? |
| Soruşturma koşulu | Şikâyete bağlı hale gelmiş mi? |
Mahkeme, eski kanunun bir kısmı ile yeni kanunun bir kısmını birleştirerek uygulayamaz; lehe karşılaştırma somut olayda hangi kanun faili daha avantajlı kılıyorsa onu bütün olarak uygulamak zorundadır. Aksi halde kanun koyucu yerine geçilir, Suçta ve Cezada Kanunilik ihlal edilir.
TCK m.7/4 — "Geçici veya süreli kanunların, yürürlükte bulundukları süre içinde işlenmiş olan suçlar hakkında uygulanmasına devam edilir."
Süreli kanunlar (örn. olağanüstü hal döneminde çıkarılan ve süresi dolduğunda yürürlükten kalkan kanunlar) ilkenin istisnasıdır. Süreli kanun yürürlükte iken işlenen suçlar, kanun süresi dolsa bile o süreli kanun uyarınca cezalandırılır; yoksa kişiler kanunun süresinin dolmasını bekleyerek suç işleme yoluna gidebilirdi.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi