Son güncelleme:
Saik: Saik (motiv), ceza hukukunda failin suçu işlemesini psikolojik olarak iten neden veya güdüyü ifade eder. Kural olarak suçun manevi unsuru sayılmaz; failin neden suç işlediği unsur değildir. Ancak özel kast suçlarında saik unsurun parçası olabilir veya nitelikli hâl tetikleyebilir. 5237 sayılı TCK m.61 saikin cezanın belirlenmesinde ölçüt olarak kullanılmasını öngörür; lehe veya aleyhe etki yapabilir.
Saik (motiv), ceza hukukunda failin suçu işlemesini psikolojik olarak iten neden veya güdüdür. Failin iç dünyasındaki dürtüyü ifade eder: kıskançlık, intikam, kazanç hırsı, vatan sevgisi, dini saikler, sosyal baskı, korku, koruma içgüdüsü vb.
Türk ceza hukukunda saik kural olarak suçun manevi unsuru sayılmaz; failin neden suç işlediğinin tespiti gerekmez. Bu, Genel Kast anlayışının doğal sonucudur: kanun yalnızca tipik fiilin kasten işlenmesini ister, saiki aramaz.
Ancak iki önemli istisnası vardır: (1) Bazı suçlarda saik özel kast unsuru olarak aranır; (2) Cezanın belirlenmesinde saik lehe veya aleyhe ölçüt olarak kullanılır.
TCK m.61/1 — "Hakim, somut olayda; (a) Suçun işleniş biçimini, (b) Suçun işlenmesinde kullanılan araçları, (c) Suçun işlendiği zaman ve yeri, (d) Suçun konusunun önem ve değerini, (e) Meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığını, (f) Failin kast veya taksire dayalı kusurunun ağırlığını, (g) Failin güttüğü amaç ve saiki, göz önünde bulundurarak..."
Saik temel cezanın belirlenmesinde mahkemenin dikkate aldığı yedi ölçütten biridir. Yüksek kötü saik ceza ağırlaştırma yönünde, anlaşılabilir saik hafifletme yönünde etki yapar.
| Saik Türü | Etki | Örnek |
|---|---|---|
| Yüksek kötü saik | Ağırlaştırma | Salt zevk için, kazanç hırsı, kin |
| Anlaşılabilir saik | Hafifletme | Savunma, ailevi koruma, sosyal baskı |
| Nötr saik | Etkisiz | Zaten suç olan tipik durumlar |
Saik TCK m.62 "takdiri indirim" hükmü çerçevesinde de değerlendirilebilir; failin geçmişi, sosyal ilişkileri ve fiilden sonraki davranışları ile birlikte ele alınır. TCK m.62/1 "Fail yararına cezayı hafifletecek takdiri sebeplerin varlığı halinde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine, müebbet hapis; müebbet hapis cezası yerine, yirmibeş yıl hapis cezası verilir. Diğer cezaların altıda birine kadarı indirilir."
Bazı suçların nitelikli hâli belirli bir saikle işlenmiş olmayı gerektirir; bu durumda saik özel kasıt unsuru haline dönüşür ve Özel Kast yapısı işler.
| Suç | TCK Md. | Saik |
|---|---|---|
| Töre saikiyle öldürme | m.82/1-d | Töre |
| Kan gütme saikiyle öldürme | m.82/1-h | Kan davası |
| Cinsiyet, cinsel yönelim saikiyle ayrımcılık | m.122 | Nefret/ayrımcılık |
| Tasarlama (saike yakın) | m.82/1-a | Soğukkanlı plan |
Bu hallerde saikin ispatlanması zorunludur; ispatlanamazsa nitelikli hâl uygulanmaz.
Saik içsel bir psikolojik durum olduğu için doğrudan gözlemlenemez. Mahkeme dolaylı belirtilerden çıkarsamada bulunur:
| Kavram | Saik ile İlişki |
|---|---|
| Kast | Kasıtlı suçların temeli; saik unsur değil |
| Genel kast | Saik gerekmez |
| Özel kast | Saik unsur olur |
| Taksir | Saik kavramı uygulanmaz; özen yükümlülüğü esastır |
| Kusur yeteneği | Saikin oluşması için kişinin algılama yeteneği gerekir |
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi