Son güncelleme:
Kısmi Akıl Hastalığı: Kısmi akıl hastalığı, ceza hukukunda failin akıl hastalığı tam akıl hastalığı derecesinde olmamakla birlikte davranışlarını yönlendirme yeteneğinin azalmış olması durumunda cezada belirli oranlarda indirim uygulanmasını ifade eder. 5237 sayılı TCK m.32/2 düzenler. Belirlenecek ceza yarısından dörtte birinden fazla olmamak üzere indirilebilir; mahkemece akıl hastalığına özgü güvenlik tedbirine de hükmedilebilir.
Kısmi akıl hastalığı, ceza hukukunda failin akıl hastalığı Tam Akıl Hastalığı derecesinde olmamakla birlikte davranışlarını yönlendirme yeteneğinin azalmış olması durumunda cezada belirli oranlarda indirim uygulanmasını ifade eder. TCK m.32/2 doğrudan bu durumu düzenler.
TCK m.32/2 — "Birinci fıkrada yazılı derecede olmamakla birlikte işlediği fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneği azalmış olan kişiye, belirlenecek ceza, yarısından dörtte birinden fazla olmamak üzere indirilebilir; mahkemece, akıl hastalığına özgü güvenlik tedbirine de hükmedilebilir."
Cezada Akıl Hastalığı'nın iki türünden biridir. Tam akıl hastalığından farklı olarak fail tamamen kusursuz sayılmaz; azaltılmış kusur taşır.
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| Akıl hastalığı | Tıbbi tanı konulmuş hastalık |
| Tam akıl hastalığı derecesinde değil | m.32/1 koşulları sağlanmıyor |
| Davranış yönlendirme yeteneği azalmış | Önemli azalma değil, kısmi azalma |
| Fiil anındaki etki | Suç anında hastalık etkili |
Tam akıl hastalığı: davranış yönlendirme yeteneği önemli derecede azalmış. Kısmi akıl hastalığı: yetenek azalmış ama önemli derecede değil. Bu derece farkı bilirkişi raporuyla tespit edilir.
| Hastalık | Tam veya Kısmi? |
|---|---|
| Akut psikotik atak | Tam (fiil anında) |
| Stabil tedaviyle şizofreni | Kısmi (ilaç ile kontrol) |
| Hafif depresyon | Kısmi |
| Bipolar — orta dönem | Kısmi |
| Kişilik bozuklukları | Kısmi (şartlara göre) |
| Hafif zihinsel engel | Kısmi |
TCK m.32/2 — "...belirlenecek ceza, yarısından dörtte birinden fazla olmamak üzere indirilebilir."
İndirim oranı mahkeme takdiridir. Üst sınır 1/2 (yani %50 indirim üst sınırı); alt sınır 1/4 (yani %25 indirim alt sınırı). Mahkeme akıl hastalığının yoğunluğuna göre belirler.
Hesap örneği: Kasten yaralama (TCK m.86/1 — 1-3 yıl). Kısmi akıl hastalığı 1/3 indirim → 1-3 yıl × (1 - 1/3) = 8 ay - 2 yıl arası.
"...indirilebilir."
İndirim otomatik değil; mahkeme takdiriyle. Eğer akıl hastalığı çok hafif ise mahkeme indirim uygulamayabilir veya alt sınıra yakın indirim verir.
TCK m.32/2 sonu — "...mahkemece, akıl hastalığına özgü güvenlik tedbirine de hükmedilebilir."
Mahkeme ceza + tedbir birlikte verebilir. TCK m.57 kapsamında yüksek güvenlikli sağlık kurumunda tedavi. Pratik uygulama: (1) Önce tedbir, sonra ceza: Hasta önce tedavi olur, sonra cezasını çeker. (2) Birlikte uygulama: Cezaevi içinde tedavi (özel sağlık servisleri). (3) Sadece ceza: Bazı durumlarda sadece indirimli ceza yeterli.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi