Cumhurbaşkanının yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkardığı düzenleyici işlemdir (AY m.104). Kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda ve temel haklar alanında kararname çıkarılamaz.
Kanun Hükmünde Kararname (Tarihi)
2017 Anayasa değişikliğiyle kaldırılan, TBMM'nin yetki kanunuyla Bakanlar Kuruluna verdiği düzenleme yetkisine dayalı işlemdir. Yerini Cumhurbaşkanlığı kararnamesi almıştır.
Olağanüstü Hal Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
Olağanüstü hal süresince Cumhurbaşkanının olağanüstü halin gerektirdiği konularda çıkardığı kararnamedir (AY m.119). Temel hak sınırlamalarına ilişkin olağan dönem yasağı bu kararnameler için uygulanmaz.
Normlar Hiyerarşisi
Hukuk kurallarının üstünlük sıralamasıdır: Anayasa, milletlerarası andlaşmalar, kanunlar, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, yönetmelikler ve diğer düzenleyici işlemler. Alt norm üst norma aykırı olamaz.
Yürütmenin Düzenleyici İşlemleri
Yürütme organının genel ve soyut kural koyma yetkisini kullanarak yaptığı işlemlerdir. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, yönetmelik ve genelge bu işlemler arasında yer alır.
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi (CBK), 2017 Anayasa değişikliğiyle Türk hukuk sistemine giren ve Cumhurbaşkanına yürütme yetkisine ilişkin konularda doğrudan düzenleme yapma imkânı tanıyan bir normatif işlem türüdür. CBK, kanun hükmünde kararnameden farklı olarak TBMM'nin önceden verdiği bir yetki kanununa dayanmaksızın, doğrudan Anayasa'dan kaynaklanan bir yetki olarak Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılır.
CBK, normlar hiyerarşisinde kanunun altında yer alır. Kanunla aynı alanda düzenleme yapılması halinde kanun hükmü uygulanır; kanunda açıkça düzenlenen bir konuda CBK çıkarılamaz. Bu yönüyle CBK, yürütmenin asli düzenleme yetkisinin bir tezahürü olmakla birlikte yasama yetkisinin üstünlüğü ilkesiyle sınırlandırılmıştır.
CBK'nın konu bakımından yetki sınırları Anayasa'da açıkça belirlenmiştir:
CBK ile düzenlenemeyecek alanlar:
CBK ile düzenlenebilecek alanlar:
AYM, CBK'ların anayasaya uygunluk denetiminde son derece önemli içtihatlar geliştirmiştir:
| Özellik | CBK | KHK (Tarihi) | Kanun | Yönetmelik |
|---|---|---|---|---|
| Çıkaran organ | Cumhurbaşkanı | Bakanlar Kurulu | TBMM | CB / Bakanlıklar |
| Yetki kaynağı | Doğrudan Anayasa | Yetki kanunu gerekli | Doğrudan Anayasa | Kanuna dayanır |
| Normlar hiyerarşisi | Kanunun altında | Kanun hükmünde | En üstte (AY altında) | Kanun ve CBK altında |
| Anayasal denetim | AYM denetler | AYM denetler | AYM denetler | Danıştay denetler |
| Temel haklar | Düzenleyemez | Sınırlı düzenleyebilir | Düzenleyebilir | Düzenleyemez |
| TBMM onayı | Gerekli değil | TBMM'ye sunulur | - | Gerekli değil |
Olağanüstü hal (OHAL) döneminde çıkarılan CBK'lar, olağan dönem CBK'larından farklı bir rejime tabidir: