2017 Anayasa değişikliği hangi tarihte yürürlüğe girmiştir?

Değişikliğin bazı maddeleri 16 Nisan 2017 halkoylamasının ardından hemen yürürlüğe girmiştir. Sistemin bütünüyle uygulanması ise 24 Haziran 2018 Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimleri sonrasında gerçekleşmiştir; Cumhurbaşkanı 9 Temmuz 2018'de yemin ederek görevine başladığında yeni sistem tam olarak işlerlik kazanmıştır.

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanun arasındaki fark nedir?

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (Anayasa m. 104), Cumhurbaşkanının yürütme yetkisine ilişkin konularda tek başına çıkardığı düzenleyici işlemdir. Temel hak ve özgürlükler, kişi hakları ve ödevleri ile siyasi haklar CBK ile düzenlenemez. Kanunla düzenlenen konularda CBK çıkarılamaz ve CBK-kanun çatışması halinde kanun hükümleri uygulanır.

Parlamenter sisteme geri dönüş mümkün müdür?

Evet; anayasa değişikliği usulüne (Anayasa m. 175) uyularak hükümet sistemi yeniden değiştirilebilir. Bunun için TBMM üye tamsayısının en az 3/5 çoğunluğunun oyu gerekir. Cumhurbaşkanının onaylamaması veya 3/5-2/3 aralığında kabul halinde halkoylamasına sunulur; 2/3'ü aşan kabulde ise Cumhurbaşkanı halkoylamasına sunmayı tercih edebilir.

2017 değişikliği ile yargı sistemine ne oldu?

HSK'nın üye sayısı 13'e indirilmiş; üye atamasında Cumhurbaşkanı ve TBMM'nin payı artmıştır. Askeri yargı savaş hali dışında kaldırılmış; Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi tasfiye edilmiştir. Anayasa Mahkemesi üye sayısı 15'e düşmüştür.

2017 Anayasa Değişikliği: CB Hükümet Sistemi

Sayfa yükleniyor

Hukuki Niteliği

"Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı tarafından, Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir." — Anayasa m.8

2017 Anayasa Değişikliği, Türk anayasa değişikliği pratiğinde hükümet sistemini doğrudan değiştiren ilk paket olup, 1982 Anayasası'nın 18 maddesini değiştiren 6771 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile yürürlüğe girmiştir. Değişiklik, parlamenter sistem'den Başkanlık Sistemi (Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi)'ne geçişi sağlamıştır.

Kabul ve Yürürlük

TBMM'de kabul: 21 Ocak 2017 (6771 sayılı Kanun)
Halkoylaması: 16 Nisan 2017, %51,41 kabul
Fiilî uygulama: 24 Haziran 2018 Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimlerinin ardından 9 Temmuz 2018'de Cumhurbaşkanının yemin etmesiyle tam yürürlük.
Dayanak usul: Anayasa değişikliği usulü (Anayasa m. 175) — TBMM'de 3/5 çoğunluk + zorunlu halkoylaması.

Sistem Değişikliğinin Ana Başlıkları

Yürütmenin Tekleşmesi

Cumhurbaşkanı doğrudan halk tarafından seçilir ve yürütme yetkisini tek başına kullanır.
Başbakanlık kaldırılmıştır; yerine Cumhurbaşkanı Yardımcısı ve Bakanlar sistemi getirilmiştir.
Cumhurbaşkanı, bir siyasi partinin genel başkanı olabilir (parti-üstü konum sona ermiştir).

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (Anayasa m. 104)

Yeni bir normatif araç olarak Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi düzenlenmiştir. Sınırları:

Yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkarılabilir.
Temel hak ve özgürlükler, kişi hakları ve ödevleri ile siyasi haklar kararname ile düzenlenemez.
Kanunla düzenlenmiş konularda kararname çıkarılamaz; kararname-kanun çatışmasında kanun üstündür.
AYM denetimine tabidir.

Kuvvetler Arası Denge

Yasama ve yürütme karşılıklı fesih/seçim yenileme yetkisine sahiptir. TBMM üye tam sayısının 3/5 çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verilebilir; Cumhurbaşkanı da seçimleri yenileyebilir. Her iki durumda TBMM ve Cumhurbaşkanı seçimleri birlikte yapılır.

Denetim Mekanizmalarındaki Dönüşüm

Gensoru kaldırılmıştır.
Meclis araştırması, yazılı soru ve genel görüşme korunmuştur.
Meclis soruşturması, yalnızca Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar için düzenlenmiştir.

Cumhurbaşkanının Cezai Sorumluluğu (Anayasa m. 105)

Soruşturma önergesi: TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğu.
Soruşturma açma: 3/5 çoğunluk.
Yüce Divan'a sevk: 2/3 çoğunluk.
Yüce Divan sıfatıyla Anayasa Mahkemesi yargılar.

Yargı Sistemine Etkileri

Hakimler ve Savcılar Kurulu: Üye sayısı 22'den 13'e indirilmiş; Cumhurbaşkanı ve TBMM'nin üye atama yetkisi artmış, yargı çevresinden seçim yolu daraltılmıştır.
Askeri yargı: Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi kaldırılmış; savaş hali dışında askeri mahkeme kurulamaz.
Anayasa Mahkemesi: Üye sayısı 17'den 15'e indirilmiştir.
Milletvekili sayısı: 550'den 600'e çıkarılmıştır.
Milletvekili seçilme yaşı: 25'ten 18'e indirilmiştir.

Doktriner Tartışmalar

Değişiklik doktrinde iki eksende tartışılmıştır:

Eleştiri: Kuvvetler ayrılığı içinde yürütmenin aşırı güçlenmesi, yargı atamalarında yürütmenin etkisinin artması, parlamentonun denetim araçlarının zayıflaması.
Savunma: Yürütme istikrarı, çift başlı yürütmenin ortadan kalkması, Cumhurbaşkanının doğrudan demokratik meşruiyet kazanması.

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

6771 sayılı Kanun — TBMM kabulü 21 Ocak 2017.
Halkoylaması: 16 Nisan 2017 — %51,41 kabul.
Fiilî uygulama: 24 Haziran 2018 / 9 Temmuz 2018 (yemin).
Başbakanlık kaldırıldı; Cumhurbaşkanı Yardımcısı geldi.
CBK: yalnızca yürütme yetkisine ilişkin; kanun çatışmasında kanun üstün.
Gensoru kaldırıldı; meclis soruşturması bakanlar ve Cumhurbaşkanı için düzenlendi.
HSK: 22 → 13 üye; AYM: 17 → 15.
Milletvekili: 550 → 600; seçilme yaşı 25 → 18.
Yüce Divan sevki: 2/3 çoğunluk (Anayasa m. 105).

2017 Anayasa Değişikliği Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Kaynaklar

İlgili İçerikler

2017 Anayasa Değişikliği Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Hukuki Niteliği

Kabul ve Yürürlük

Sistem Değişikliğinin Ana Başlıkları

Yürütmenin Tekleşmesi

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (Anayasa m. 104)

Kuvvetler Arası Denge

Denetim Mekanizmalarındaki Dönüşüm

Cumhurbaşkanının Cezai Sorumluluğu (Anayasa m. 105)

Yargı Sistemine Etkileri

Doktriner Tartışmalar

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Kaynaklar

İlgili İçerikler

Hukuki Niteliği

Kabul ve Yürürlük

Sistem Değişikliğinin Ana Başlıkları

Yürütmenin Tekleşmesi

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (Anayasa m. 104)

Kuvvetler Arası Denge

Denetim Mekanizmalarındaki Dönüşüm

Cumhurbaşkanının Cezai Sorumluluğu (Anayasa m. 105)

Yargı Sistemine Etkileri

Doktriner Tartışmalar

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Tanım

Detaylı Açıklama

Kaynaklar

İlgili Terimler

İlgili İçerikler

Tanım

Detaylı Açıklama

Hukuki Niteliği

Kabul ve Yürürlük

Sistem Değişikliğinin Ana Başlıkları

Yürütmenin Tekleşmesi

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (Anayasa m. 104)

Kuvvetler Arası Denge

Denetim Mekanizmalarındaki Dönüşüm

Cumhurbaşkanının Cezai Sorumluluğu (Anayasa m. 105)

Yargı Sistemine Etkileri

Doktriner Tartışmalar

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Kaynaklar

İlgili Terimler

İlgili İçerikler

Hukuki Niteliği

Kabul ve Yürürlük

Sistem Değişikliğinin Ana Başlıkları

Yürütmenin Tekleşmesi

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (Anayasa m. 104)

Kuvvetler Arası Denge

Denetim Mekanizmalarındaki Dönüşüm

Cumhurbaşkanının Cezai Sorumluluğu (Anayasa m. 105)

Yargı Sistemine Etkileri

Doktriner Tartışmalar

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar