Kanun Hükmünde Kararname (Tarihi) Nedir?
Tanım
2017 Anayasa değişikliğiyle kaldırılan, TBMM'nin yetki kanunuyla Bakanlar Kuruluna verdiği düzenleme yetkisine dayalı işlemdir. Yerini Cumhurbaşkanlığı kararnamesi almıştır.
2017 Anayasa değişikliğiyle kaldırılan, TBMM'nin yetki kanunuyla Bakanlar Kuruluna verdiği düzenleme yetkisine dayalı işlemdir. Yerini Cumhurbaşkanlığı kararnamesi almıştır.
Kanun Hükmünde Kararname (KHK), yasama organının verdiği bir yetki kanununa dayanarak Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan ve kanun gücünde hükümler içeren düzenleyici işlemdir. Türk hukuk sistemine ilk kez 1971 Anayasa değişikliğiyle giren KHK müessesesi, 1982 Anayasası'nda olağan ve olağanüstü olmak üzere iki farklı türde düzenlenmiştir. 2017 Anayasa değişikliğiyle KHK sistemi tamamen kaldırılarak yerine Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK) getirilmiştir.
KHK'ların temel amacı, yasama sürecinin ağır işlediği durumlarda yürütme organına hızlı ve etkin düzenleme yapma imkânı tanımaktı. Özellikle ekonomik kriz dönemleri, idari reform süreçleri ve acil toplumsal ihtiyaçların karşılanması gereken hallerde bu araca başvurulmuştur.
Olağan dönem KHK'ları, TBMM'nin çıkardığı bir yetki kanununa dayanılarak Bakanlar Kurulunca çıkarılırdı. Yetki kanununda KHK'nın amacı, kapsamı, ilkeleri, kullanma süresi ve süresi içinde birden fazla KHK çıkarılıp çıkarılamayacağı belirtilmek zorundaydı (eski AY m.91).
Olağan dönem KHK'larının temel özellikleri şunlardı: Yetki kanununa dayanma zorunluluğu, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girme, yayımlandığı gün TBMM'ye sunulma ve TBMM tarafından onaylanma ya da reddedilme gerekliliği. Temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile siyasi haklar ve ödevler olağan dönem KHK'larıyla düzenlenemezdi; bu alan yasama organının münhasır yetki alanıydı.
KHK'lar TBMM'de öncelikle ve ivedilikle görüşülürdü. TBMM tarafından onaylanan KHK kanunlaşır, reddedilen KHK ise Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkardı. Ancak uygulamada birçok KHK uzun süre TBMM tarafından görüşülmeden yürürlükte kalmıştır.
Olağanüstü hal ve sıkıyönetim dönemlerinde çıkarılan KHK'lar, olağan dönem KHK'larından farklı bir rejime tabiydi. Bu KHK'lar yetki kanununa ihtiyaç duymadan doğrudan Anayasa'dan kaynaklanan yetkiye dayanılarak çıkarılırdı. Cumhurbaşkanının başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan olağanüstü hal KHK'ları, temel haklar dahil her konuda düzenleme yapabilirdi.
Olağanüstü hal KHK'larının en tartışmalı yönü yargısal denetim meselesiydi. Anayasa Mahkemesi, olağanüstü hal KHK'larının anayasaya uygunluk denetimini yapamayacağına hükmetmişti. Ancak Mahkeme, olağanüstü halin gerekli kılmadığı konularda çıkarılan veya olağanüstü hal sona erdikten sonra yürürlükte kalmaya devam eden KHK'ları denetleme yetkisini zaman içinde kullanmıştır.
16 Nisan 2017 referandumu ile kabul edilen Anayasa değişikliğiyle KHK sistemi tamamen kaldırılmıştır. Bakanlar Kurulunun ortadan kalkmasıyla birlikte KHK çıkarma yetkisi de sona ermiştir. Bunun yerine Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK) müessesesi getirilmiştir. CBK, KHK'dan farklı olarak yetki kanununa dayanmaz; Cumhurbaşkanı bu yetkiyi doğrudan Anayasa'dan alır. Ancak CBK'ların konu bakımından sınırlamaları KHK'lardan daha belirgindir.