Anayasa Hukuku
Yürütmenin Düzenleyici İşlemleri Nedir?
Tanım
Yürütme organının genel ve soyut kural koyma yetkisini kullanarak yaptığı işlemlerdir. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, yönetmelik ve genelge bu işlemler arasında yer alır.
Sayfa yükleniyor
Yürütme organının genel ve soyut kural koyma yetkisini kullanarak yaptığı işlemlerdir. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, yönetmelik ve genelge bu işlemler arasında yer alır.
Genelge
İdari makamların kendi teşkilatlarına yönelik olarak iç işleyişi düzenlemek amacıyla çıkardıkları, hukuki bağlayıcılığı sınırlı olan yönetsel işlemlerdir. Normlar hiyerarşisinde en alt sırada yer alır.
Yönetmelik
Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere çıkardıkları düzenleyici işlemdir (AY m.124).
Tüzük
2017 Anayasa değişikliğiyle kaldırılan, kanunların uygulanmasını göstermek amacıyla Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan düzenleyici işlemdir. Mevcut tüzükler yürürlükten kaldırılıncaya kadar geçerliliğini korur.
Yürütmenin düzenleyici işlemleri, yürütme organının genel, soyut ve kişilik dışı kurallar koyarak hukuk düzenini şekillendirdiği işlemlerdir. Bu işlemler, yasama organının çıkardığı kanunların uygulanmasını sağlamak veya Anayasa'nın doğrudan verdiği yetkiyle bağımsız düzenlemeler yapmak amacıyla gerçekleştirilir. Türk hukuk sisteminde yürütmenin başlıca düzenleyici işlemleri Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, yönetmelikler ve diğer düzenleyici işlemlerdir.
Yürütmenin düzenleyici işlem yapma yetkisi, kuvvetler ayrılığı ilkesi çerçevesinde belirli sınırlarla çevrelenmiştir. Yasama yetkisinin asliliği ve genelliği ilkesi gereği, yürütme organı kural olarak kanunla düzenlenmesi gereken konularda asli düzenleme yapamaz. Ancak 2017 Anayasa değişikliğiyle getirilen Cumhurbaşkanlığı kararnamesi yetkisi, bu ilkeye önemli bir istisna oluşturmuştur.
AY m.104/17 uyarınca Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir. Bu kararnameler, normlar hiyerarşisinde kanunların altında yer almakla birlikte, asli düzenleme yetkisi niteliği taşır.
Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle Anayasa'nın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevler ile dördüncü bölümünde yer alan siyasi haklar ve ödevler düzenlenemez. Ayrıca Anayasa'da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda kararname çıkarılamaz. Kanunda açıkça düzenlenen konularda da kararname hükmü uygulanmaz; kanun ile kararname arasında çatışma olursa kanun hükmü geçerlidir.
Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, kanun hükmünde olmaları nedeniyle Anayasa Mahkemesi denetimine tabidir. Anayasa Mahkemesi, kararnamelerin hem şekil hem esas yönünden Anayasa'ya uygunluğunu denetler.
AY m.124 uyarınca Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri, kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere yönetmelik çıkarabilir. Yönetmelikler türev nitelikte düzenleyici işlemlerdir; yani üst norma dayanmak zorundadırlar. Üst norma aykırı yönetmelik hükümleri hukuka aykırıdır ve idari yargı denetimine tabidir.
İdarenin iç düzen işlemleri olan genelge, yönerge ve sirküler, kural olarak normlar hiyerarşisinde bağımsız bir yer tutmaz. Bu işlemler idare teşkilatının iç işleyişini düzenler ve üçüncü kişileri doğrudan bağlamaz. Ancak içerik olarak düzenleyici işlem niteliği taşıyan iç düzen işlemleri yargı denetimine tabi tutulabilir.
Yürütmenin düzenleyici işlemleri, normlar hiyerarşisinde şu sıralamaya tabidir: Anayasa > Uluslararası Antlaşmalar > Kanun > Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi > Yönetmelik. Her alt norm, kendisinden üstte yer alan norma aykırı olamaz. Bu hiyerarşi, hukuk devleti ilkesinin ve hukuki güvenlik ilkesinin temel güvencesidir.
2017 öncesinde normlar hiyerarşisinde yer alan tüzükler, Bakanlar Kurulunun kaldırılmasıyla birlikte Anayasa'dan çıkarılmıştır. Mevcut tüzükler geçerliliğini korumakla birlikte yeni tüzük çıkarılması mümkün değildir.