Yargıtay, adli yargının en yüksek derece mahkemesi olup Anayasa ile kurulmuş yüksek mahkemelerden biridir (Anayasa m. 154). İlk derece ve istinaf yargısı sonucu verilen kararların hukuka uygunluk denetimini temyiz aşamasında yapar; Hukuk-Ceza Genel Kurulu ve Büyük Genel Kurul içtihadı birleştirme yoluyla hukuk birliğini korur. Üyeleri HSK tarafından seçilir; Birinci Başkan, başkanvekilleri ve daire başkanları Genel Kurul tarafından belirlenir.

Yargıtay ne demek? Hukuki tanımı

Anayasa Hukuku alanında kullanılan Yargıtay terimi: Yargıtay, adli yargının en yüksek derece mahkemesi olup Anayasa ile kurulmuş yüksek mahkemelerden biridir (Anayasa m. 154). İlk derece ve istinaf yargısı sonucu verilen kararların hukuka uygunluk denetimini temyiz aşamasında yapar; Hukuk-Ceza Genel Kurulu ve Büyük Genel Kurul içtihadı birleştirme yoluyla hukuk birliğini korur. Üyeleri HSK tarafından seçilir; Birinci Başkan, başkanvekilleri ve daire başkanları Genel Kurul tarafından belirlenir.

Yargıtay hangi hukuk dalında kullanılır?

Yargıtay, Anayasa Hukuku dalında kullanılan bir terimdir. Anayasa Hukuku, Türk hukuk sisteminin temel alanlarından biridir ve bu terimi anlamak ilgili mevzuatı kavramak için önemlidir.

Yargıtay: Adli Yargı Yüksek Mahkemesi (m.154)

Sayfa yükleniyor

Hukuki Niteliği

"Yargıtay, adliye mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adlî yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar." — Anayasa m.154/1

Yargıtay, adli yargının en yüksek derece mahkemesi olup Anayasa ile kurulmuş yüksek mahkemelerden biridir (Anayasa m. 154). Adli yargı kolunda hukuk ve ceza uyuşmazlıklarının son incelenme mercii olarak temyiz yargısını yürütür; ayrıca içtihadı birleştirme kararlarıyla adli yargıda hukuk birliğinin korunmasını sağlar.

Yargıtay, ilk derece mahkemesi değildir (istisnalar hariç); temyiz mahkemesi olarak görev yapar. İstinaf yargısının 2016'da hayata geçmesinin ardından Yargıtay'ın iş yükü yeniden yapılanmış, dairelerin başvuru filtresi rolü belirginleşmiştir.

Anayasal Dayanak

Anayasa m. 154: Yargıtay'ın kuruluş, görev ve üyelerinin niteliklerini düzenler.
Anayasa m. 159: Yargıtay üyeleri Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından seçilir.
2797 sayılı Yargıtay Kanunu: Daire sayısı, üye sayısı, çalışma usulü.
İçtüzük: Yargıtay İçtüzüğü Genel Kurul ve daire çalışma esaslarını düzenler.

Yapı

Üyeler

Yargıtay üyeleri HSK tarafından, birinci sınıfa ayrılmış hakim ve savcılar arasından seçilir.
Hakimlik ve savcılık teminatı Yargıtay üyelerini de kapsar.

Organlar

Birinci Başkan: Yargıtay Genel Kurulu tarafından seçilir.
Başkanvekilleri: Hukuk ve Ceza kolunda birinci başkana yardımcı.
Daireler: Hukuk Genel Kurulu alt daireleri + Ceza Genel Kurulu alt daireleri; alt daireler uzmanlaşmış konularda çalışır.
Hukuk Genel Kurulu: Hukuk dairelerinin nihai içtihat organı.
Ceza Genel Kurulu: Ceza dairelerinin nihai içtihat organı.
Büyük Genel Kurul: Hukuk ve Ceza Genel Kurullarının içtihadı birleştirme bakımından birlikte toplanması.
Birinci Başkanlar Kurulu: Dairelerin iş bölümü, özel atamalar.
Yüksek Disiplin Kurulu: Yargıtay üyelerinin disiplin işleri.

Görev ve Yetkileri

Temyiz Denetimi

İlk derece mahkemelerinin istinaf yoluyla tekrar incelenen kararlarına karşı temyiz incelemesi yapar.
Denetim sadece hukuka uygunluk yönünden; maddi vakıaların yeniden değerlendirilmesi kural olarak yapılmaz.
Bozma, onama, düzelterek onama, kısmen bozma gibi kararlarla sonuçlanır.

İçtihadı Birleştirme

Dairelerin ya da dairelerin kendi içindeki çelişen içtihatları, Hukuk/Ceza Genel Kurulu veya Büyük Genel Kurul tarafından içtihadı birleştirme kararı ile çözülür.
Bu kararlar bağlayıcı norm niteliğinde olup tüm adli yargı mercii için emsaldir.

İlk Derece Yargısı (İstisnai)

Yüce Divan olmak: Yargıtay'ın ilk derece yüksek yargılama işlevi anayasa değişiklikleriyle AYM'ye devredildi; mevcut durumda Yüce Divan sıfatıyla yargılama AYM'de.
Bazı özel kanunlarla Yargıtay'a ilk derece yetki verildiği istisnai durumlar.

Olağanüstü Yetkiler

Kanun yararına bozma: Cumhuriyet Başsavcılığının başvurusuyla, dava sonuçlanmış olsa da hukuk yararına karar düzeltme.
Yargılamanın yenilenmesi: AİHS denetim organı ihlal kararlarının uygulanması dahil.

Diğer Kurumlarla İlişki

Anayasa Mahkemesi ile

AYM bireysel başvuru mercii olarak Yargıtay kararlarını temel hak ihlali yönünden denetler; ancak yargı yeri değiştirme yapmaz.
Anayasaya aykırılık itirazı da Yargıtay dairesinde görülen davada kullanılabilir.

Danıştay ile

idari yargının üst mercii idari yargının zirvesidir; Yargıtay adli yargının.
Görev uyuşmazlıklarında uyuşmazlık mahkemesi devreye girer.

HSK ile

Yargıtay üyelerinin atama, terfi, disiplin işlemleri HSK yetkisindedir.

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Anayasa m. 154: Yargıtay anayasal dayanağı; adli yargının en yüksek mahkemesi.
Üye seçimi: HSK tarafından birinci sınıfa ayrılmış hakim ve savcılar arasından.
Temyiz mahkemesi: Kural olarak maddi denetim değil, hukuki denetim.
İstinaf sonrası rol: 2016 istinaf sisteminin devreye girmesiyle Yargıtay iş yükü yeniden yapılandı.
İçtihadı birleştirme kararları: Bağlayıcı norm niteliğinde; adli yargıda hukuk birliğinin temel aracı.
Yüce Divan AYM'ye geçti: Yargıtay ilk derece Yüce Divan görevi yok artık; Anayasa m. 148/f.6 uyarınca AYM Yüce Divan sıfatıyla yargılama yapar.
Genel Kurul hiyerarşisi: Daire → Hukuk/Ceza Genel Kurulu → Büyük Genel Kurul.
2797 sayılı Kanun: Detaylı kuruluş ve işleyiş kanunu.

Yargıtay Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Kaynaklar

İlgili İçerikler

Yargıtay Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Hukuki Niteliği

Anayasal Dayanak

Yapı

Üyeler

Organlar

Görev ve Yetkileri

Temyiz Denetimi

İçtihadı Birleştirme

İlk Derece Yargısı (İstisnai)

Olağanüstü Yetkiler

Diğer Kurumlarla İlişki

Anayasa Mahkemesi ile

Danıştay ile

HSK ile

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Kaynaklar

İlgili İçerikler

Hukuki Niteliği

Anayasal Dayanak

Yapı

Üyeler

Organlar

Görev ve Yetkileri

Temyiz Denetimi

İçtihadı Birleştirme

İlk Derece Yargısı (İstisnai)

Olağanüstü Yetkiler

Diğer Kurumlarla İlişki

Anayasa Mahkemesi ile

Danıştay ile

HSK ile

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Tanım

Detaylı Açıklama

Kaynaklar

İlgili Terimler

İlgili İçerikler

Tanım

Detaylı Açıklama

Hukuki Niteliği

Anayasal Dayanak

Yapı

Üyeler

Organlar

Görev ve Yetkileri

Temyiz Denetimi

İçtihadı Birleştirme

İlk Derece Yargısı (İstisnai)

Olağanüstü Yetkiler

Diğer Kurumlarla İlişki

Anayasa Mahkemesi ile

Danıştay ile

HSK ile

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Kaynaklar

İlgili Terimler

İlgili İçerikler

Hukuki Niteliği

Anayasal Dayanak

Yapı

Üyeler

Organlar

Görev ve Yetkileri

Temyiz Denetimi

İçtihadı Birleştirme

İlk Derece Yargısı (İstisnai)

Olağanüstü Yetkiler

Diğer Kurumlarla İlişki

Anayasa Mahkemesi ile

Danıştay ile

HSK ile

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar