Cumhurbaşkanı hakkında TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle soruşturma açılabilmesi ve üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuyla Yüce Divana sevk edilebilmesidir (AY m.105).
Meclis Soruşturması
Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların görevleriyle ilgili suç işledikleri iddiasıyla TBMM tarafından soruşturma açılmasıdır (AY m.106). TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğuyla Yüce Divana sevk kararı verilebilir.
Cumhurbaşkanının Siyasi Sorumluluğu
Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde Cumhurbaşkanının siyasi sorumluluğunun seçimler yoluyla halka karşı olması durumudur. Parlamenter sistemdeki güvenoyu mekanizması bulunmamaktadır.
Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin en kritik denge ve denetim mekanizmalarından birini oluşturmaktır. 2017 Anayasa değişikliğiyle AY m.105 tamamen yeniden düzenlenmiş ve Cumhurbaşkanının göreviyle ilgili suçlar bakımından TBMM tarafından soruşturulması ve Yüce Divan'da yargılanması usulü ayrıntılı biçimde belirlenmiştir.
Eski parlamenter sistemde Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu yalnızca "vatana ihanet" suçuyla sınırlıydı. 2017 değişikliğiyle bu sınırlama kaldırılarak Cumhurbaşkanının göreviyle ilgili tüm suçlardan dolayı soruşturulabilmesi mümkün hale gelmiştir. Bu değişiklik, yürütme yetkisinin tek elde toplanmasına karşılık hesap verebilirlik mekanizmasının güçlendirilmesi amacını taşımaktadır.
Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu kapsamında izlenen süreç belirli aşamalardan oluşmaktadır:
Anayasa Mahkemesi Yüce Divan sıfatıyla Cumhurbaşkanını yargılama yetkisine sahiptir (AY m.148). Yüce Divan yargılamasında verilen kararlara karşı yeniden inceleme başvurusu yapılabilir. Yüce Divan kararlarına karşı başka bir yargı merciine başvurulamaz.
AYM, yüksek yargılama yetkisi çerçevesinde daha önce çeşitli bakanları Yüce Divan'da yargılamış olup bu içtihatlar, Cumhurbaşkanının yargılanması bakımından da emsal niteliği taşımaktadır.
| Özellik | Cumhurbaşkanı (AY m.105) | CB Yardımcıları ve Bakanlar (AY m.106) | Milletvekilleri |
|---|---|---|---|
| Soruşturma önergesi | Salt çoğunluk (301) | Salt çoğunluk (301) | Dokunulmazlığın kaldırılması |
| Soruşturma açılması | 3/5 çoğunluk (360) | 3/5 çoğunluk (360) | Salt çoğunluk |
| Yüce Divan'a sevk | 2/3 çoğunluk (400) | 2/3 çoğunluk (400) | - |
| Yargılama makamı | Yüce Divan (AYM) | Yüce Divan (AYM) | Genel mahkemeler |
| Görevden düşme | Seçilmeye engel suçtan mahkûmiyet | Düşer | Kesin hüküm |